Yoqilish Aldida Turghan Qeshqer Qedimiy Shehiri
Obzorchimiz Perhat Muhemmidi
2009-11-26
Kéyinki yillardin buyan xitay hakimiyiti, weten ichi we sirtidiki uyghurlarning shunche küchlük qarshiliqigha we xelqaraliq teshkilatlarning qattiq eyiblishige qarimastin, " yer tewreshke chidamliq öylerni berpa qilish " dégen niqap bilen, uyghur medeniyitining böshüki hésablanghan qeshqer qedimiy shehirini chéqip weyran qilish herikitini jiddiyleshtürüp kelmekte.
Xitay axbarat agéntliqining 11 - Ayning 12 - Küni ürümchidin xewer qilishiche, qeshqer qedimiy shehirige qaritilghan " xeterlik we kona öylerni özgertish qurulushi " bashlanghandin buyan, 4678 aililikning öyi chéqip tashlanghan.
Qeshqer qedimiy shehiri jemi 28 olturaq rayonigha bölüngen bolup, buyerdiki aililerning sani 65 mingdin köpirek, jan sani bolsa 220 ming neperge yéqin bolup, bular, pütün qeshqer shehirining omumi nopusining yérimigha yéqinraqini teshkil qilidiken.
Xitay hökümitining pilani bolsa, kelgüsi 5 yil ichide qeshqer qedimiy shehirini özgertish qurulushini tamamlap, pütün ahalilerni yéngi sélinghan binalargha köchürüp bolush bolup, bu yilning axirighiche yene 8835 aililikning öyi chéqip tashlinidiken.
Démek, xitay hakimiyiti yuqiriqi pilanini emelge ashurghan teqdirde, yene 5 yildin kéyin qeshqer qedimiy shehiri yer sharidin pütünley ghayip bolidu dégen gep.
Bu, melum menidin éytqanda, uyghur medéniyitining jewhirining yoqulushila emes, belki pütün qedimiy ottura asiya medeniyitining tarixqa kömülüshi démektur.
Xitay merkizi hökümitining biwaste bashqurushidiki xitay axbarat agéntliqi teripidin élan qilinghan yuqiriqi xewerde " qeshqer qedimiy shehiri, nöwette junggoda birdin - Bir saqlinip qalghan tipik qedimiy gherbiy diyar alahidilikige ige eneniwi tarixiy rayon bolup, az sanliq milletlerning turmush örp - Adetlirini we binakarliq jehettiki alahidiliklirini tetqiq qilishtiki mohim maddi ispatlarning biri" dep körsitilgen bolup, melum menidin alghanda, bu sheherning mewjutluqining, uyghurlar üchün neqeder zor tarixiy qimmetke ige ikenliki xitay hakimiyiti teripidinmu étirap qilinghan idi.
Buxil étirap, peqet xitay hakimiyitiningla emes, belki pütün dunyaning ortaq étirapidin ibaret, chünki qedimiy qeshqer, uzun tarixtin buyan sherqiy türkistanningla emes, hetta pütün ottura asiyaning siyasi, iqtisadi we medeniyet merkizi bolup kelgen, özining güllinish tereqqiyati we özige xas eneniliri bilen jahan ellirining diqqitige sazawer bolghan, mushu zéminda uzaq tarixtin buyan yashap kelgen uyghur xelqining milliy alahidilikke ige sheher qurulushi, binakarliq seniti, türlük - Tümen neqqashliq hüniri mujessemlengen xasiyetlik bir sheher, shundaqla tupraqqa yézilghan tarixiy bir qamus idi.
Démek, hem dunya medeniyiti, hem uyghur medeniyiti üchün zor tarixiy ehmiyetke ige bolghan qeshqer qedimiy shehirining, " yer tewreshke berdashliq berelmeydu " dégendek tüki yoq bahaniler bilen chéqip weyran qilinishi, kommunist xitay hakimiyitining uyghur xelqini tarix sehnisidin yoqitishni asasiy meqset qilghan shum niyitini ochuqche körsitip turmaqta.
Chünki, tarixiy menbelerge asaslanghandimu, nechche 100 yildin buyan qeshqer qedimiy shehiride manju, xitay we tunggan istilasi tüpeylidin weyranchiliqqa uchrighan qedimiy qurulushlarning sani az emes.
Sherqiy türkistanning yéqinqi zaman tarixigha nezer salidighan bolsaq, herqaysi dewirlerde ötken mustemlikichi küchlerning hemmisiningla qeshqer qedimiy shehirini uyghurlardin öch élish we ularni qirghin qilishning merkizige aylanduriwalghanliqini körüwalalaymiz.
Mesilen, 1933 - Yilidiki tunggan istilasi jeryanida, qeshqer qedimiy shehirining kochilirida bir kéchidila nechche ming uyghur wehshilerche qirghin qilinghan, tungganlar teripidin bulanmighan birmu öy qalmighan, tarixiy neqishler bilen bizelgen ishik - Penjiriler urup chéqilghan idi.
Chünki mustemlikichi küchlerning neziride qeshqer qedimiy shehiri uyghur xelqining milliy kimlikining simwoli we tarixiy ispati, milliy tuyghulirini muhapizet qilish we kücheytishining hayat buliqi idi.
Shuning üchünmu, sherqiy türkistandiki xitay köchmenliri arisida, "qeshqerghe barmisang, shinjanggha barghan hésablanmaysen" deydighan bir söz omomlashqan, bumu qeshqerning sherqiy türkistan we uyghurlar üchün neqeder zor wekillik xaraktérigha ige ikenlikini ochuq körsitip turmaqta.
Gerche, kommunist xitay hakimiyitining sherqiy türkistandiki hökümranliqi 60 - Yiligha qedem qoyghan bolsimu, emma bu rayonni tamamen xitaylashturushni meqset qilghan istila siyasitini téxi toluq emelge ashuralighini yoq. Qeshqer qedimiy shehiri bolsa, sherqiy türkistan boyiche xitayning assimiliyatsiyisige eng az uchrighan uyghur merkezlirining biri bolup, bu merkez xuddi ilahi bir küch qoghdap turghan sirliq qelege oxshash özining milliy miraslirini muhapizet qilip kelgen idi.
Eger siz 200 mingdin artuq uyghur topliship yashap kelgen qeshqer qedimiy shehirining arqa kochilirigha kirsingiz, bu yerde birmu xitayni uchritalmaysiz, xitay medeniyitige ait héchbir nerse közingizge chiliqmaydu, bu yerning her bir bulung - Pushqiqida millitingizning ötmüshini köreleysiz.
Bu rayongha bir kirip - Chiqqan uyghurning, bashqa rayonlarda mighildap yürgen xitay köchmenlirini körginide seprayi ming gez örlep, juduni tutidu, bu rayonning kochilirigha ézip - Tizip kirip qalghan xitaylarningmu tini shürkinip, yüriki jighildap, özlirige pütünley natonush bolghan bu qedimiy qeledin baldurraq chiqiwélishning koyida bolidu.
Démek, qeshqer qedimiy shehiri, ezeldinla uyghurlarni assimiliyatsiye qilip yoqitishni ghaye qilghan xitay kommunist hakimiyiti üchün zor bir tosalghu we közge qadalghan mix idi.
Adette, 2 - 3 Uyghurning bir yerge jem bolup qilishidin wehim yewatqan xitay hakimiyiti üchün, 200 mingdin artuq uyghurning qeshqer qedimiy shehiride topliship hayat kechürishi nahayiti zor bir xewp we tehdit idi.
Shunga bu hakimiyetning dunya jamaetchiliki aldida rezil bolushtin qorqmastin qeshqer qedimiy shehirini urup - Chéqip, tüzlep weyran qilishqa kiriship kitishidiki asasiy meqsidimu, milliy mirasni yoqitish shekli bilen milliy tuyghu we milliy iradini ajizlashturush, yene bir jehettin, ahalini tarqaqlashturush arqiliq, uyghurlarning topliship isyan qilishining aldini élishtin ibaret idi.
http://www.rfa.org/uyghur/obzor/obzor-parhat-11262009192338.html?encoding=latin
Wednesday, December 02, 2009
Qeshqerni körmekchi bolsingiz, chapsan körüwéling
Muxbirimiz Jüme
2009-12-01
Doglas waytxed 5 - Iyul weqesidin kéyinki Qeshqerning weziyitini mueyyen derijide yorutup bérishke tirishqan. Waytxed ependi qeshqerde körgenlirini engliyide chiqidighan télégraf gézitide élan qildi.
Bu yil martta engiliyidin wélisipit bilen yolgha chiqqan ékspéditsiyichi doglas waytxed, yawropadiki 10 döletni késip ötkendin kéyin, türkiye, iran, türkmenistan özbékistan, tajikistan we qirghizistanlarni arilap ötüp yipek yolidiki qeshqerge yétip kelgen.
Doglas waytxed qeshqerge kelgendin kéyin, özi barmaqchi bolghan "yashlar méhmanxanisi" ni tépish yolda til bilmigenliki üchün herxil awarichiliqlargha yoluqqan we bir saettek aware bolup axiri "sayahetchiler qarshi élinidu" dégen inglizche wiwiska ésilghan bir kichik ashpuzulgha kélip tolimu xushal bolghan.
U mundaq yazidu: " qolumdiki inglizche - Xitayche sözlük kitabigha qayta qariwalghandin kéyin, muqerrer qaymuqush ichide dukangha kirip keldim. Halbuki, ensirishimning bihajet ikenliki ispatlandi."
"Kechlikingiz xeyrlik bolsun ependim, janablirigha qandaq yardimim kérekkin?" dep qarishi aldi bir külümsirep turidighan kütküchi mukemmel 40 yillardiki inglizche puraqta.
Özini "mon" dep tonushturghan kütküchi yigit doglas waythedni bir méhmanxanigha bashlap apirip qoyghan. Doglas axirida sözlük kitabi élip xitayche " rehmet " dep kütküchi yigitke minnetdarliqini bildürgen. Emma kütküchi yigit sel térikken rewishte: " yoqsu ependim. Manga bu gepni qilmang. Men uyghurmen. Xitay emes," dep jawap bergen.
Aptor qeshqerning uyghur élining jenubidiki bostanliq sheher ikenlikini we uyghur élide uyghur musulmanlar yashaydighanliqini bayan qilghandin kéyin: "uyghurlar peqet til we chiray - Turqi jehetlerdila emes, belki yene nurghun tereplerdin xitaylardin alahide perqlinip turidighan we ottura asiya xelqliri bilen köp ortaqliqqa ige xelq iken" dep yazidu.
U yene, uyghur éli nopus qatlimining mezkur zémingha toxtawsiz kéliwatqan xitay aqqunliri sewebidin barghanche özgirishke bashlighanliqini qoshumche qilidu.
Aptorning bayan qilishiche, u chüshken méhmanxanining kütüsh zalida bir sayahetchiler mulazimet merkizi bar bolup, uni mezkur méhmanxanigha bashlap kelgen kütküchi uyghur yigit shu sayahetchiler merkizide ishligen iken. Emma 5 - Iyul weqesidin kéyin uyghur élige kélidighan sayahetchilerning sani körünerlik derijide kémeygen bolghachqa, uyghur yigit sayahet merkizidiki xizmitidin ayrilghan.
Etisi etigende özi esli chüshmekchi bolghan yashlar méhmanxanisining qeshqerning qedimiy sheher rayonida ikenlikini uqqan aptor, méhmanxanini izdep qedimiy sheher rayonigha ötken we heyran qilghan.
Aptor öz heyranliqi we ejeblinishlirini munu jümlilerge mujessemligen: "men öy chéqish bilen tolimu aldirash traktorlar toplashqan bir kochidin öttüm. Bu qedimiy sheher emestu& qedimiy sheher choqum bek kona bolush kérekqu& bu ikki ming yil ilgiriki sheher, meshhur yipek yolining eng muhim tügünliridin biri we sherq bilen gherb doqurushqan, tawar we idiyiler almashturulghan jay idi. U tarixiy sheher idi, qoghdap qélish buyruqini shundaq ijra qilamsiler& siler bularning hemmisini chéqip tüzlimekchi, shundaqmu&"
Aptor uyghur élide élip bériliwatqan kapitalistik islahat jeryanida xitay hökümitining qedimiy qeshqerni pütünley bitchit qéliwétidighanliqini sezgenlikini bayan qilip mundaq yazidu: "axsham qedimiy qeshqer rayonini tapalmasliqim heyran qalarliq emes iken. Her bir ayning ötishi bilen bu egri yéyilghan kochilar bara - Bara ghayib bolmaqta iken. Bu kochilargha yandiship, bu yerdiki qulupsazlar, kawapxanilar, zerger, gilemchi, yaghachchilar, chayxanilar we gilem sodigerliri menggülük ghayib bolmaqta iken."
Ékspéditsiyichi aptor doglas waytxed, qeshqerde pütken kündilik xatirisining axirida, gerche xitay hökümiti mezkur qedimiy sheherni chéqip, ornigha salghan égiz binalar qeshqerge mueyyen derijide meblegh sélish pursiti élip kelgen bolsimu, xitayning bu xil islahatni xuddi medeniyet qaraqchiliqi sheklide élip bériwatqanliqini, qedimiy sheher rayonigha yéngidin tiklengen uyghurche pasondiki bezi qurulushlarning intayin külkilik ikenlikini bayan qilip:" mana bu qeshqer: u pütünley xitayche sheherlerge teqlid qilinghan sheherge aylinip kétishtin ilgiri, qeshqerni körmekchi bolsingiz, chapsan küriwéling" dep maqalisini ayaghlashturidu.
Waytxed ependining qeshqerde körgenliri heqqide yézilghan bu sayahet xatirisi qeshqerning 5 - Iyul weqesidin kéyinki eng yéngi ehwali bolup, uningda qedimiy qeshqerning chéqilish ehwali bir qeder roshen yorutup bérilgen.
Derweqe, xitay hökümiti bu yildin bashlap qedimiy qeshqer rayonini pütünley chéqip özgertish qurulushini qattiq qolluq bilen yürgüzgen. Xitay hökümet axbaratliri tarqatqan melumatlargha qarighanda, qedimiy qeshqerning 85 pirsenti chéqilip 200 mingdin artuq nopus binagha yötkilidiken.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/qeshqer-cheqilmaqta-koruweling-12012009210304.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Jüme
2009-12-01
Engliyilik ékspéditsiyichi doglas waytxed 9 ayliq wélisipit sepiri jeryanida yipek yoldiki qedimiy sheher qeshqerge yétip kelgen. U qeshqerde körgenlirini intayin heyranliq we epsusluq ichide bayan qilidu.
www.telegraph.co.uk Din élindi. Süret, AFP/GETTY ning.
Süret, qeshqer kochiliridiki sétimchiliq bilen shughulliniwatqan oqush yéshidiki yash ösmur balilarning körünüshi.
Doglas waytxed 5 - Iyul weqesidin kéyinki Qeshqerning weziyitini mueyyen derijide yorutup bérishke tirishqan. Waytxed ependi qeshqerde körgenlirini engliyide chiqidighan télégraf gézitide élan qildi.
Bu yil martta engiliyidin wélisipit bilen yolgha chiqqan ékspéditsiyichi doglas waytxed, yawropadiki 10 döletni késip ötkendin kéyin, türkiye, iran, türkmenistan özbékistan, tajikistan we qirghizistanlarni arilap ötüp yipek yolidiki qeshqerge yétip kelgen.
U, özining wélisipitlik ékspéditsiyidini " wélisipit xatiriliri" témisida bu yil marttin buyan engliyide chiqidighan télégraf gézitide élan qilip kelmekte idi. Uning qeshqerde körgenliri mezkur gézitining 1 - Dékabirdiki sanigha " wélisipit xatiriliri: shinjangning kapitalistik inqilabi" témisida bésildi.
Doglas waytxed qeshqerge kelgendin kéyin, özi barmaqchi bolghan "yashlar méhmanxanisi" ni tépish yolda til bilmigenliki üchün herxil awarichiliqlargha yoluqqan we bir saettek aware bolup axiri "sayahetchiler qarshi élinidu" dégen inglizche wiwiska ésilghan bir kichik ashpuzulgha kélip tolimu xushal bolghan.
U mundaq yazidu: " qolumdiki inglizche - Xitayche sözlük kitabigha qayta qariwalghandin kéyin, muqerrer qaymuqush ichide dukangha kirip keldim. Halbuki, ensirishimning bihajet ikenliki ispatlandi."
"Kechlikingiz xeyrlik bolsun ependim, janablirigha qandaq yardimim kérekkin?" dep qarishi aldi bir külümsirep turidighan kütküchi mukemmel 40 yillardiki inglizche puraqta.
Özini "mon" dep tonushturghan kütküchi yigit doglas waythedni bir méhmanxanigha bashlap apirip qoyghan. Doglas axirida sözlük kitabi élip xitayche " rehmet " dep kütküchi yigitke minnetdarliqini bildürgen. Emma kütküchi yigit sel térikken rewishte: " yoqsu ependim. Manga bu gepni qilmang. Men uyghurmen. Xitay emes," dep jawap bergen.
Aptor qeshqerning uyghur élining jenubidiki bostanliq sheher ikenlikini we uyghur élide uyghur musulmanlar yashaydighanliqini bayan qilghandin kéyin: "uyghurlar peqet til we chiray - Turqi jehetlerdila emes, belki yene nurghun tereplerdin xitaylardin alahide perqlinip turidighan we ottura asiya xelqliri bilen köp ortaqliqqa ige xelq iken" dep yazidu.
U yene, uyghur éli nopus qatlimining mezkur zémingha toxtawsiz kéliwatqan xitay aqqunliri sewebidin barghanche özgirishke bashlighanliqini qoshumche qilidu.
Aptorning bayan qilishiche, u chüshken méhmanxanining kütüsh zalida bir sayahetchiler mulazimet merkizi bar bolup, uni mezkur méhmanxanigha bashlap kelgen kütküchi uyghur yigit shu sayahetchiler merkizide ishligen iken. Emma 5 - Iyul weqesidin kéyin uyghur élige kélidighan sayahetchilerning sani körünerlik derijide kémeygen bolghachqa, uyghur yigit sayahet merkizidiki xizmitidin ayrilghan.
Etisi etigende özi esli chüshmekchi bolghan yashlar méhmanxanisining qeshqerning qedimiy sheher rayonida ikenlikini uqqan aptor, méhmanxanini izdep qedimiy sheher rayonigha ötken we heyran qilghan.
Aptor öz heyranliqi we ejeblinishlirini munu jümlilerge mujessemligen: "men öy chéqish bilen tolimu aldirash traktorlar toplashqan bir kochidin öttüm. Bu qedimiy sheher emestu& qedimiy sheher choqum bek kona bolush kérekqu& bu ikki ming yil ilgiriki sheher, meshhur yipek yolining eng muhim tügünliridin biri we sherq bilen gherb doqurushqan, tawar we idiyiler almashturulghan jay idi. U tarixiy sheher idi, qoghdap qélish buyruqini shundaq ijra qilamsiler& siler bularning hemmisini chéqip tüzlimekchi, shundaqmu&"
Aptor uyghur élide élip bériliwatqan kapitalistik islahat jeryanida xitay hökümitining qedimiy qeshqerni pütünley bitchit qéliwétidighanliqini sezgenlikini bayan qilip mundaq yazidu: "axsham qedimiy qeshqer rayonini tapalmasliqim heyran qalarliq emes iken. Her bir ayning ötishi bilen bu egri yéyilghan kochilar bara - Bara ghayib bolmaqta iken. Bu kochilargha yandiship, bu yerdiki qulupsazlar, kawapxanilar, zerger, gilemchi, yaghachchilar, chayxanilar we gilem sodigerliri menggülük ghayib bolmaqta iken."
Ékspéditsiyichi aptor doglas waytxed, qeshqerde pütken kündilik xatirisining axirida, gerche xitay hökümiti mezkur qedimiy sheherni chéqip, ornigha salghan égiz binalar qeshqerge mueyyen derijide meblegh sélish pursiti élip kelgen bolsimu, xitayning bu xil islahatni xuddi medeniyet qaraqchiliqi sheklide élip bériwatqanliqini, qedimiy sheher rayonigha yéngidin tiklengen uyghurche pasondiki bezi qurulushlarning intayin külkilik ikenlikini bayan qilip:" mana bu qeshqer: u pütünley xitayche sheherlerge teqlid qilinghan sheherge aylinip kétishtin ilgiri, qeshqerni körmekchi bolsingiz, chapsan küriwéling" dep maqalisini ayaghlashturidu.
Waytxed ependining qeshqerde körgenliri heqqide yézilghan bu sayahet xatirisi qeshqerning 5 - Iyul weqesidin kéyinki eng yéngi ehwali bolup, uningda qedimiy qeshqerning chéqilish ehwali bir qeder roshen yorutup bérilgen.
Derweqe, xitay hökümiti bu yildin bashlap qedimiy qeshqer rayonini pütünley chéqip özgertish qurulushini qattiq qolluq bilen yürgüzgen. Xitay hökümet axbaratliri tarqatqan melumatlargha qarighanda, qedimiy qeshqerning 85 pirsenti chéqilip 200 mingdin artuq nopus binagha yötkilidiken.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/qeshqer-cheqilmaqta-koruweling-12012009210304.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Kosowa Xelqara Sotta Musteqilliq Mujadilisi Qilmaqta
Muxbirimiz Irade
AFP Photo
Kosowa musteqilliqini élan qilghandin kéyin birinchi bolup kosta rika uni tonighan. Kéyin amérika we yawrupa birlikige eza 22 dölet qatarliq döletlerdin bolup, hazirghiche jemiy 63 dölet kosowaning musteqilliqini étirap qilghan. Emma xitay, rusiye qatarliq bir qisim döletler bolsa téxi étirap qilmighan idi.
Sérbiyimu izchil halda kosowaning özining bir parchisi ikenlikini ilgiri sürmekte. Ular kosowaning birleshken döletler teshkilatining qanunlirigha qarshi heriket qiliwatqanliqini, bu musteqilliqining qanunluq emeslikini ilgiri sürüp, xelqara sotqa erz sunghan idi.
B b s ning xewiridin melum bolushiche, seyshenbe küni xelqara adalet soti mezkur dawani resmiy körüp chiqishqa bashlidi. Tarixida tunji qétim bundaq bir dawagha yoluqqan xelqara adalet soti dawa boyiche kosowaning musteqilliqini élan qilishining qanunluq yaki qanunluq emeslikini tekshüridu.
Seyshenbe künidiki birinchi qétimliq ispat anglash yighinida sérb diplomatlar we adwokatlar özlirining pikirlirini yaqilap ötti. Sérb wekil dusan batakowich sözide rayonning yalghuz bir terepning iradisi bilen ayrilip chiqishining qanungha uyghun emeslikini, buning b d t qanunlirighimu we sérbiyining igilik hoquqigha xilap ikenlikini ilgiri sürdi.
U yene, kosowaning sérblarning tarixi makani ikenlikini we bu mesile sérblarning kimlikige tutishidighanliqini ilgiri sürdi.
Kosowa tashqi ishlar ministiri iskender haseni bolsa, "kosowaning musteqilliqini qayturup élishning mumkin emeslikini, peqetla kosowa emes , belki rayonning ténchliqi üchünmu musteqilliqni saqlap qélishning intayin muhimliqi"ni bayan qildi. U sözide yene: "biz sérbiye bilen bashqa mesililerge ait her qandaq dialogni qarshi alimiz , lékin musteqilliqimiz talash - Tartish qilinidighan héchqandaq söhbetni qobul qilmaymiz, dédi we : "keynige qaytishimiz esla mumkin emes" dep eskertti.
Melum bolushiche , mezkur dawa jeryanida amérika, rusiye we xitay qatarliq 30 etrapida döletmu öz pikirlirini bayan qilip ötidiken. B b s'ning xewiridin qarighanda, ismi éniq ashkarilanmighan bezi döletler sotta kosowaning musteqilliqini resmiy étirap qilishning bashqa döletlerdiki "bölgünchilerge" mu yol échip béridighanliqini otturigha qoyidiken.
Emma kosowa terep bolsa musteqilliqni bikar qilidighan her qandaq bir heriketning rayonda qaytidin toqunush yüz bérishi üchün "piltige ot yaqqan" bilen barawer bolidighanliqini ilgiri sürmekte.
Xewerlerdin melum bolushche, xelqara adalet soti 10 qétimliq ispat anglash sotidin kéyin , mezkur dawa heqqide qarar chiqiridiken. Sotta ispat bérish yighini 11 - Dékabirda ayaqlishidu. Resmiy qararning bir qanche aydin kéyin ashkarilinidighanliqi texmin qilinmaqta. Gerche sot axirida chiqqan qararning héchqandaq qanuni küchi bolmisimu (mezkur sottin chiqqan qarar qanunlashturulmighan qarar bolsimu), yenila bundin kéyin bashqa döletlerning kosowaning musteqilliqini tonush - Tonumasliqigha belgilik derijide tesir körsitidiken.
Sérbiye dairiliri bolsa izchil halda téximu köpligen döletlerning kosowani musteqil dölet dep tonushining aldini élish üchün üzlüksz paaliyet qilmaqta.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/kosovo-serbiye-sotta-12012009210358.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Irade
2009-12-01
Kosowa 2008 - Yili sérbiyidin ayrilip musteqil bolghanliqini élan qilghan idi. Emma sérbiye bolsa kosowaning öz béshimchiliq bilen musteqilliq élan qilghanliqini ilgiri sürüp mesilini xelqara sotqa kötürüp chiqqan idi. Xelqara adalet soti bügündin étibaren bu dawagha qarap chiqishqa bashlidi.
AFP Photo
Kosowa prézidénti fatmiz séjdyu, bash ministir hashim taji qatarliqlar, kosowaning yéngi musteqilliq bayriqini xeliqqe sunmaqta.
1999 - Yili kosowadiki albanlargha élip bérilghan étnik qirghinchiliqtin kéyin, nato bashchiliqidiki armiye sérbiye we kosowagha hawa hujumi qozghighan idi. Buning bilen 1999 - Yilidin 2008 - Yilighiche kosowa birleshken döletler teshkilatining bashqurushida turghan. Yillardin béri bu rayonning salahiyitining zadi néme bolidighanliqi heqqide élip bérilghan uchrishishlardin bir netije chiqmighandin kéyin, kosowa 2008 - Yili 2 - Ayda musteqilliqini élan qilghan idi.
Sérbiyimu izchil halda kosowaning özining bir parchisi ikenlikini ilgiri sürmekte. Ular kosowaning birleshken döletler teshkilatining qanunlirigha qarshi heriket qiliwatqanliqini, bu musteqilliqining qanunluq emeslikini ilgiri sürüp, xelqara sotqa erz sunghan idi.
B b s ning xewiridin melum bolushiche, seyshenbe küni xelqara adalet soti mezkur dawani resmiy körüp chiqishqa bashlidi. Tarixida tunji qétim bundaq bir dawagha yoluqqan xelqara adalet soti dawa boyiche kosowaning musteqilliqini élan qilishining qanunluq yaki qanunluq emeslikini tekshüridu.
Seyshenbe künidiki birinchi qétimliq ispat anglash yighinida sérb diplomatlar we adwokatlar özlirining pikirlirini yaqilap ötti. Sérb wekil dusan batakowich sözide rayonning yalghuz bir terepning iradisi bilen ayrilip chiqishining qanungha uyghun emeslikini, buning b d t qanunlirighimu we sérbiyining igilik hoquqigha xilap ikenlikini ilgiri sürdi.
U yene, kosowaning sérblarning tarixi makani ikenlikini we bu mesile sérblarning kimlikige tutishidighanliqini ilgiri sürdi.
Kosowa tashqi ishlar ministiri iskender haseni bolsa, "kosowaning musteqilliqini qayturup élishning mumkin emeslikini, peqetla kosowa emes , belki rayonning ténchliqi üchünmu musteqilliqni saqlap qélishning intayin muhimliqi"ni bayan qildi. U sözide yene: "biz sérbiye bilen bashqa mesililerge ait her qandaq dialogni qarshi alimiz , lékin musteqilliqimiz talash - Tartish qilinidighan héchqandaq söhbetni qobul qilmaymiz, dédi we : "keynige qaytishimiz esla mumkin emes" dep eskertti.
Melum bolushiche , mezkur dawa jeryanida amérika, rusiye we xitay qatarliq 30 etrapida döletmu öz pikirlirini bayan qilip ötidiken. B b s'ning xewiridin qarighanda, ismi éniq ashkarilanmighan bezi döletler sotta kosowaning musteqilliqini resmiy étirap qilishning bashqa döletlerdiki "bölgünchilerge" mu yol échip béridighanliqini otturigha qoyidiken.
Emma kosowa terep bolsa musteqilliqni bikar qilidighan her qandaq bir heriketning rayonda qaytidin toqunush yüz bérishi üchün "piltige ot yaqqan" bilen barawer bolidighanliqini ilgiri sürmekte.
Xewerlerdin melum bolushche, xelqara adalet soti 10 qétimliq ispat anglash sotidin kéyin , mezkur dawa heqqide qarar chiqiridiken. Sotta ispat bérish yighini 11 - Dékabirda ayaqlishidu. Resmiy qararning bir qanche aydin kéyin ashkarilinidighanliqi texmin qilinmaqta. Gerche sot axirida chiqqan qararning héchqandaq qanuni küchi bolmisimu (mezkur sottin chiqqan qarar qanunlashturulmighan qarar bolsimu), yenila bundin kéyin bashqa döletlerning kosowaning musteqilliqini tonush - Tonumasliqigha belgilik derijide tesir körsitidiken.
Sérbiye dairiliri bolsa izchil halda téximu köpligen döletlerning kosowani musteqil dölet dep tonushining aldini élish üchün üzlüksz paaliyet qilmaqta.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/kosovo-serbiye-sotta-12012009210358.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Amérikining Tinch Okyandiki Herbiy Bazilirida Yüz Bériwatqan Istératégiyilik Özgirish
Muxbirimiz weli
2009-12-01
Guam aralliri hindonéziyining jenubigha jaylashqan, u tinch okyanning merkizi halqisi. Sherqiy shimali asiya we sherqiy jenubiy asiya bilen awstraliyining alaqisini tutashturudighan déngiz asti éléktir léniyisi mushu araldin ötidu. Bu, amérika özining kimlikini namayen qilip turidighan, bu rayondiki ittipaqdashlirini téz yardem bilen teminleydighan we qarshi küchlerning kéngiyishini tosaydighan 'tinch okyan qorghini.' Bu bazilarda amérikining b - 52 Tipliq istratégiliyilik bombardimanchi ayropilanliri, eng chong awiamatkiliri, eng chongqur su astida paaliyet qilidighan yadro paraxotliri turidu.
Amérika bu aralda 300 ming kishilik déngiz, hawa armiyisining qumandanliq shitabini qurmaqchi
Yéngi zélandiye uchur wastilirining ashkarilishiche, amérika hazir guam aralliridiki apolo déngiz we hawa armiye bazisini kéngeytip, uni 66 milyon galun yéqilghu zapisi bar yéqilghu qachilash meydani, 100 ming dane partlatquch bomba, bashqurulidighan bomba we belgilengen nishangha özi yünilish tépip uchup baralaydighan oq uchi zapas turidighan chong iskilati bar, andérson bazisidinmu chong baza qilip qurush üchün nahayiti köp meblegh serp qilghan. Amérika bu aralni mushu bir nechche yil ichide, hununulu aralliridiki prol xarbor portida turushluq qisimlirini, yaponiyining okinawa herbiy bazisidiki qisimlirini öz ichige alghan 300 ming kishilik déngiz, hawa armiyisining tinch okyan qisimliri qomandanliq shitabigha aylandurmaqchi.
Amérikining bu istratégiyisi emdi xitayning sherqiy jenubi asiyagha kéngiyishini tosushni meqset qilidu
Uningda éytilishiche, xitayning sherqiy shimali asiyagha kéngiyishini cheklep turuwatqan yaponiyining okinawadiki herbiy bazisini, amérikining prol xarbor portidiki déngiz hawa armiye qomandanliq shitabini öz ichige alghan tinch okyan qisimlirining qomandanliq shitabini guam arallirigha köchüridighan bu istratégiyilik özgirish -- Emdi xitayning sherqiy jenubi asiyagha kéngiyishini tosushni, mesilen, xitayning 2012 - Yilida 'teywenni urush qilmay élish pilani'ni berbat qilishni meqset qilidu. Bu, amérikining mushu ikki yil ichidila, guam aralliridiki baziliri arqiliq élip barghan 1700 qétimliq her xil shekildiki herbiy meshiqlerde, bu rayonda özining herbiy eslihe, herbiy téxnika, küch-Quwet jehettiki dunyawiy ilghar sewiyini saqlap kéliwatqanliqi arqiliq ipadilenmekte.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/amerika-tench-okyan-bazisi-12012009210346.html/story_main?encoding=latin
Muxbirimiz weli
2009-12-01
Amérika yaponiyining okinawa aralliridiki herbiy qisimlirini chékindürüp chiqish üchün teyyarliq körüwatqanda, amérikining tinch okyandiki guam arallirida élip bériwatqan baza qurulushi we uning qaratmiliqi ashkarilinishqa bashlidi.
www.greenleft.org.au Din élindi.
Süret, yaponluqlarning amérika herbi bazisigha qarshi turup namayish we her türlük paaliyetlerni élip bériwatqanliqi toghrisidiki maqalidin bir körünüsh.
Amérika hazir okinawa aralliridiki herbiy bazisini emeldin qaldurush heqqide yaponiye bilen söhbet ötküzüwatidu. Amérika bilen yaponiye otturisdiki bu özgirishni xitay uchur wastiliri jiddiy közütüwatidu.
Amérikining guam arilidiki eng chong herbiy bazisi 2012 - Yilidin burun pötidu
Xitayning her xil namdiki uchur wastiliri 'béliqchi paraxot' dégen nam astidiki axbarat torlirigha tayinip igiligen uchurlargha asasen xewer qilishiche, amérika bir nechche yildin buyan özining tinch okyandiki guam aralirida élip bériwatqan herbiy baza qurulushining derijisini derijimu - Derije yuqiri örlitip, tinch okyandiki bu eng chong herbiy bazisini 2012 - Yilidin burun pötküzüp ishqa sélishqa we her éhtimalgha qarshi jidiy heriketke ötüshke teyyar turuwatidu.
Amérikining guam aralliridiki herbiy baziliri yaponiyidiki yaki filipindiki herbiy baziriligha oxshimaydu
W k iniskilopidiyisning bayan qilishiche, amérikining tinch okyandiki guam aralliridiki déngiz we hawa armiye bazisi ikkinchi dunya urushida, koriye urushida, wéytnam urushida we uningdin kéyinki, bolupmu 90 - Yillardin kéyinki dairilik toqunushlarda nahayiti muhim rol oynap kéliwatqan herbiy bazilar. Amérikining guam aralliridiki herbiy baziliri yaponiyidiki yaki filipindiki herbiy baziriligha oxshimaydu, bu, amérikining öz zéminidiki herbiy bazilar. Guam aralliri hindonéziyining jenubigha jaylashqan, u tinch okyanning merkizi halqisi. Sherqiy shimali asiya we sherqiy jenubiy asiya bilen awstraliyining alaqisini tutashturudighan déngiz asti éléktir léniyisi mushu araldin ötidu. Bu, amérika özining kimlikini namayen qilip turidighan, bu rayondiki ittipaqdashlirini téz yardem bilen teminleydighan we qarshi küchlerning kéngiyishini tosaydighan 'tinch okyan qorghini.' Bu bazilarda amérikining b - 52 Tipliq istratégiliyilik bombardimanchi ayropilanliri, eng chong awiamatkiliri, eng chongqur su astida paaliyet qilidighan yadro paraxotliri turidu.
Amérika bu aralda 300 ming kishilik déngiz, hawa armiyisining qumandanliq shitabini qurmaqchi
Yéngi zélandiye uchur wastilirining ashkarilishiche, amérika hazir guam aralliridiki apolo déngiz we hawa armiye bazisini kéngeytip, uni 66 milyon galun yéqilghu zapisi bar yéqilghu qachilash meydani, 100 ming dane partlatquch bomba, bashqurulidighan bomba we belgilengen nishangha özi yünilish tépip uchup baralaydighan oq uchi zapas turidighan chong iskilati bar, andérson bazisidinmu chong baza qilip qurush üchün nahayiti köp meblegh serp qilghan. Amérika bu aralni mushu bir nechche yil ichide, hununulu aralliridiki prol xarbor portida turushluq qisimlirini, yaponiyining okinawa herbiy bazisidiki qisimlirini öz ichige alghan 300 ming kishilik déngiz, hawa armiyisining tinch okyan qisimliri qomandanliq shitabigha aylandurmaqchi.
Amérikining bu istratégiyisi emdi xitayning sherqiy jenubi asiyagha kéngiyishini tosushni meqset qilidu
Uningda éytilishiche, xitayning sherqiy shimali asiyagha kéngiyishini cheklep turuwatqan yaponiyining okinawadiki herbiy bazisini, amérikining prol xarbor portidiki déngiz hawa armiye qomandanliq shitabini öz ichige alghan tinch okyan qisimlirining qomandanliq shitabini guam arallirigha köchüridighan bu istratégiyilik özgirish -- Emdi xitayning sherqiy jenubi asiyagha kéngiyishini tosushni, mesilen, xitayning 2012 - Yilida 'teywenni urush qilmay élish pilani'ni berbat qilishni meqset qilidu. Bu, amérikining mushu ikki yil ichidila, guam aralliridiki baziliri arqiliq élip barghan 1700 qétimliq her xil shekildiki herbiy meshiqlerde, bu rayonda özining herbiy eslihe, herbiy téxnika, küch-Quwet jehettiki dunyawiy ilghar sewiyini saqlap kéliwatqanliqi arqiliq ipadilenmekte.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/amerika-tench-okyan-bazisi-12012009210346.html/story_main?encoding=latin
Shéhitlikmu, Erkinlikmu, Istiqbalmu, Shan-sherepmu wetende!
Yarqin
Dunya Uyghur qurulteyining rehbiri Rabiyehanim 2009.yili 9.ayning 1.küni Yawropa parlamentida "Men Xitay hökümiti bilen sözlishishke teyyar"dedi.bu teklip yaxshi niyetning ipadisidur.
2009.yili 9.ayning 3.küni jawap Ürümchidin keldi.Uyghur aptonom rayonluq hökümetning bayanatchisi Xuxenming Xitay dölet teliwiziyeside jawap berip Rabiye Qadirning "salahiyiti yoq" dedi.
Bu xewerni Fransiye xewer aginitlighi dunyagha tarqatti. RFA radiosining Uyghur bölümimu bu xewerni elan qildi.
Rabiye Qadirxanimning dialog tekliwi urunluq teklip idi. jawap beridighan adiris Beijing bolishi kerek idi. Beijingning jawap berishini muwapiq körmesligi,jawapni Ürümchi berishining özi Rabiye Qadirni kemsitkenligi.emiliyette Cheteldiki Uyghurlarnimu kemsitkenligi idi.
Uyghur Aptonom raonluq xelq hökümitining addi bir bayanatchisining "salahiyiti yoq"diyishi,emiliyette xelqarada etirap qilinghan,Uyghurlargha ait bolghan bir teshkilatning rehbirige qilin'ghan eghir haqarettur.
Xitay hökümiti, Rabiye Qadirhanim bilen söbet qilishi ihtimali barmu?
Meningche Koministik partiye hakimiyet beshida bolghan muddet ichide bundaq bir ihtimal yoq.
Dunyada hazirmu milliy ixtilaplar,milliy toqunushlar dawam qiliwatqan döletler bar.hökümet terep bilen az sanliq millet wekilliri söhbet ötküzüwatqan ehwallar hazirmu mewjut.mesilen;İsrail pelstin,ETA İspaniye,Pilipin bilen Moro teshkilati,Türkiye jumhuryiti bilen Kürt teshkilati....arisida ashkare yaki mexpi söhbetler dawam qiliwatidu.
İsrail Pestin mesilisini hemmeylen yaxshi bilidu.sözlep olturushqa hajet yoq.
Pilipinde Mindanao arilidiki Moro musulmanliri bilen Pilipin hökümiti arisidadiki urushlarda ölgen adem sanı 125.000 neper.Pilipinde 7000 aral bar.Mindanao arili 7000 araldin birsi.bu yerde yashaydighan Moro musulmanliri 1898.yilidin bashlap erkinlik üchün küresh qilip kelmekte.5 milyon nopusu bolghan Morolarning shuan 120.000 quralliq eskerge ige armiyesi bar.
Morolar tarixta İspaniye ishxaliyitige qarshi,2.dunya urushidin keyin Amerikning yardimige erishken Pilipin armiyesige qarshi urushni dawamlashturup keldi.Moro azatliq teshkilati bilen Pilipin hökümiti 1992.yili Hindinoziyede tinichliq kelishimige olturdi.1993.yili 11.ayning 7.küni urush toxtutush kelishimi we Morolargha toluq aptonomiye berish kelishimi imzalandi.Pilipin kökümiti kelishmge emel qilmidi.urush yene bashlandi.1996.yili yengi kelishim yene Hindinoziyening paytexti Jakartida imzalandi. kelishimler köp qetim buzulghan bolsimu ötken yili Moro musulmanliri bilen Pilipin arisidiki chigra mesilisini hel qilghan axirqi kilishim imzalandi.mesile texi toluq hel bolghini yoq.
Morolarning kelishim üchün eng zor kapaliti 120.000 kishilik armiyesidur.
Türkiyede PKK (Kürt ishchilar partisi) 1984.yili tunji qetim Türkiyening sherqi chigrasida Türk armiyisige hujum qilghan.aridin 25 yil ötti. ikki terep arisida ölgen adem sani 40.000 neper.Türkiye İraq arisidiki tanglarda 4-5.000 etirapida quralliq Kürt bar.urush dawam qiliwatidu.
Türkiye hökümiti Kürtlerning heq-hoququni berish toghrisida yengi siyaset hazirlawatidu.Kürtler Türkiyedin teximu köp hoquq telep qiliwatidu.Türkiyede milliy mesile intayin jiddi basquchqa kirmekte.Türk we Kürtlerning ayrilish mesilisini öz ichige alghan hemme mesililer ashkare talash-tartish qilinmaqta.siyasette bir qedem xata besilsa texmin qilish mumkin bolmaydighan milliy qirghinchiliq bashlinishi mumkin.
1947.yili Hindistan bilen Pakistanning tinich ikki döletke ayrilishi jeryanida ölgen adem sani 2 milyon 500.000 neper.
Milliy mesilining chetelde qurulghan bir yaki bir qanche ammiwi teshkilati bilen hel bolushigha ümüt baghlash rialliqqa bek uyghun emes.
Qural küchige,belki küchlük qural küchige ige bolmighan yaki quralliq herketning qollishigha ige bolmighan siyasi teshkilatlar dunyaning hechbir dölitide milliy mesilini hel qilish qabiliyitige erishelgini yoq.
Xitay hökümiti Hechqandaq qoralliq küchi bolmighan Tibet bilen söhbetke olturdighu.buninggha nime deymiz? digen soal tughulishi mumkin.
Tibette 1959.yili 3.ayning 10.küni qozghilang bolghan. 3.ayning 12.küni Tibet dunyagha musteqilliq elan qilghan idi.qozghilang meghlup boldi. Dalaylama,Tibet hökümiti 100 mingdin artuq tibetlikni arqisigha egeshtürüp Hindistangha chiqip ketti. Dalaylamaning hijritidin keyin her yili ottura hesap bilen 3000-3500 neper Tibetlik her xil yollar bilen qechip Dalaylamaning yenigha keliwqatidu.hazir chetelde 200 mingdin artuq Tibetlik bar.sergendar Dalaylama,sergendar Tibet hökümitila emes,sergendar Tibet milliti toplushup bir yerde turmaqta.teliwi wetinige qaytish.
Amerika,5000-6000 tibetlikni 1962.yildin bashlap eskiri kiyim keydürüp eskiri telim-terbiye berishke bashlighan idi.köp qismi Amerikida eskiri terbiye körgen. 10 yil Xitay chigrisida Xitay armiyisi bilen partizanliq körishi elip bardi.
Heniri Kesingir 1971.yili Juinley bilen körüshüp,keyin Neksonning Beijingni ziyaret qilishi harpisida Tibetlikning qolidiki qoral tartiwelindi.bir qisim Tibetlikni amerika wetendashlighigha qobul qildi.
Bügünki Tibet sergendar hökümiti,eger zürür tapsa bir-ikki ay ichide 20-30ming esker teshkillep qurallandurush imkaniyitige ige.Dalaylama yumshaq gep qilip tursimu,teyyarlighi puxta.
Tibet bilen xitay koministik hakimiyiti otturisida 1951.yili imzalanghan 17 maddiliq kelishim barlighinimu unutmasliq lazim.
Dalaylama texi yeqindila BBC muxbirigha Tibet mesilisi Xitayning ichki mesilisi ikenligini yene bir qetim tekirarlidi.yetmekchi bolghan mexsidi aptonomiye.
Tibette köchmen mesilisi,tebii bayliqni bolang-talang qilish mesilisi eghir emes.qosh tilliq maarip,toghut kontroli,diniy besim,yerlik xelqni hemme nersidin mehrum qaldurush,tamamen yeklesh...mesilisi bek eghir emes.
Gherip döletlirining qollishi bilen öz teqdirini özi belgülesh hoquqigha erishken milletler peqetla gherip döletliride bolishi mumkin.bashqa qit'elerde bundaq misal yoq.
Xitaygha oxshash chong döletke Uyghur mesilisi heqqide gherip döletlirining jiddiy besim ishlitishi natayin.Amerika we Yawropa döletlirining barliq terishchanlighi xitay dölitini demokiratiyeleshturush.demokiratiyelik tüzümge özgergen xitay döliti meydangha kelgende Ghrip döletliri,20-30 milyon nopusluq Uyghurlaning menpeti üchün 1 miyart 350 milyon nopusluq xitay milliti bilen bolghan dosluq we menpetliridin waz kechishi mumkin emes.
Birleshken milletler teshkilati chetelde qurulghan bir siyasi teshkilatqa qayil bolup qaysi bir milletning azatlighini elip berdi?
Yawropaning otturisidiki Kosowa erkinlikke qaysi yol bilen erishti?
"7.5" Ürümchi weqesini pütün dunya metboatliri bes-bes bilen elan qildi.xoshal bolduq.metbuatlarning ishi xewer elan qilish.hazir Uyghurlar heqqidiki xewerler yamghurdin keyinki tamchilardek anda-sanda chiqip turiwatidu xalas.
"9.3","9.4" xenlerning namayishi bilen yene Uyghurlar küntertipke keldi.
metbuatlarning Uyghurlar heqqide xewer elan qilishini Uyghurlarni qollash dep chüshünüsh muwapiq emes. xewer ihtiyajidin dep bilish kerek.
Uyghurlar musulman bolghachqa,musulman dunyasi awazini chiqirishi kerek idi.amma chiqarmidi.
2 yil aldida Daniyede bir ressam Hz.Muhemmed peyghembirimizning hejiwi resimin sizdi.gezitte elan qildi.Musulman ölümaliri petiwa berdi. pütün dunya musulmanliri sel bolup kochilarda aqti.Daniyede turushluq 11 musulman elchisi Daniye hökümitige boyqot elan qildi. Daniye hökümiti "dölitimizde metboat erkinligi bar"dep jawap berdi. dunyaning her yeride namayishlar ewij aldi.Liwanning Beyrut shehridiki Daniye elchighanisigha ot qoyuwetildi.Pakistan,Apghanistan,Sumali..qatarliq döletlerdiki namayishlarda adem ölüsh weqeliri körüldi.Süriyening paytexti Demeshiqtimu Daniye elchixanisigha ot qoyuwetildi.İranda islam düshmini ressamgha qarshi tehdit qilghuchi petiwalar elan qilindi.
Muhemmed peyghamberning ümmiti bolghan 1000 din artuq Uyghur ölgen Ürümchi weqeside bolsa,musulman döletlerning közi kor,qolighi gas bolup qaldi.
Türkiye bash ministiri Rejep Tayip Erdoghan din bashqa musulman dölet rehberliri aghzigha pichet chaplanghandekla jim bolup qaldi.
Türkiyeningmu ichki mesiliri köp bir dölet.etiraptiki we ichidiki mesililer bilen boghushushni uzun yillardin beri dawamlashturup keliwatqan Türkiyening,Uyghurlargha yardam qilishqa ajirtidighan waqit we küchi yoq.
Yaponiyediki bu qetimqi saylamda ,Uyghurlargha yenqin bolghan partiyening ornigha,uzun yillardin beri muxalip bolup keliwatqan demokiratik partiye hakimiyet beshigha keldi. Bu partiye tashqi siyasette,Amerikidin bir az uzaqliship sherqi asiya döletliri bilen teximu zich alaqe ornutushni teshebbus qilip kelgen.xitaylar Yaponiyening yengi saylimidin,yengi hökümitidin memnun.
Xitaydek qudiretlik bir dölettin milliy erkinlikni qolgha keltürüshte hel qilghuch küch cheteldiki teshkilat dep qarash milliy teqdirimizni hel qilishtiki halqiliq istiratigiyelik xataliqtur.
Weten ichidiki herketler bilen munasiwet qurmasliq,hetta özini qachurush.wetende bir weqe yüz bergendin keyin peqetla chetelde teshwiqat qilinishnila birdin bir wezipe dep qarap,weten ichidiki paaliyetler üchün siyasi istiratigiyelik pilan tüzeshke qatnashmaslik ... mentiq bilen izhatlighili bolmaydighan pisxologiyelik ziddiyettur.
weten ichide asasi bolmighan,wetendiki erkinlik herketliri bilen organik alaqisi bolmighan cheteldiki bir teshkilatni yaki Rehberni Xitaylar "salahiyetsiz"dep kemsitishke jür'et qilalaydu.
Weten sirtida bir yanar tang yaritishtin,weten ichide bir tal chiraq yandurushning ehmiyiti zor.
Hem weten ichidiki herketlerdin özimizni qachurup,hem weten ichidiki xeliqqe yetekchiliq qilsh arzuyimiz bolsa, cheteldiki bizni kontrol qilip turghan sirliq küchler bilen xelqimizning arzusining rohi dunymizda ekis etken ziddiyetlik ipadisidur.
Siyasi we ixtisadi,mepkurewi yardemni weten ichige seperwer qilalaydighan,weten ichide yüz beriwatqan tiz özgürüshlerni toghra analiz qilip,wetende shekilliniwatqan pikir eqimigha waxtida uzuq bireleydighan,wetendiki herketlerge yolbashchiliq qilishni emes, wetendiki yolbashchilargha yardemchi bolalaydighan bir türküm eqil igilirige ihtiyaj bar.
Biz üchün salahiyet-küch demektur.xitay hökümiti aldida "salahiyet"ke ige bolush üchün nime bahasigha bolsa bolsun,qandaq shekilde bolishidin qet'i nezer,weten ichide siyasi,ijtimai,eskiri küch bolishi kerek.
İlham Toxti weten ichidiki siyasi küchning wekilidur.
"yingne inqilawi" eskiri küchning bixlinishidur.
Wetendiki milliy herketning ijtimai asasi mukemmeldur.
Tagh yamghurliridin tuyuqsiz shekillen'gen sel sulirigha ,su ambiri,tugh-zakular,eriq-östengler teyyar bolsa su etiz-eriq üchün paydiliq amilgha aylnidu.bu teyyarliqlar bolmisa sel suliri yurt-mehellini xani weyran qilghuchi ziyanliq amilgha aylinip qalidu.
Bügün Ürümchi sheherlik partikomning sekirtari Lizhi xizmitidin elip tashlandi,belki ete Wanglochuan xizmitidin elip tashlinishi mumkin.biraq Uyghur milliti yetmekchi bolghan ghayisi, erishmekchi bolghan bexit-saaditi toghrisida qolida teyyar pilan-programmisi bolishi lazim.belki weten ichide bolishi lazim.teyyarliq bolmisa purset ötüp ketidu.
Yurtimizda 100 yildin artuq Uyghur xelqining qenini sümürüp dawamliship keliwatqan pazarzit az sanliq xen tebiqisini qet'i sürette sel chaghlighili bolmaydu.ularning chishi tükülmighiche,zeherlik tili kesilmigüche qenimizni ichishtin waz kechmeydu.
weten ichide köz bilen körgili ,qol bilen tutqili bolmaydighan,amma,pütün xitay dölitini whimige seliwatqan bir küch shekillenmekte.bu küch Uyghur millitining küchidur.
"7.5" weqesi ,mewjut xitay hökümitining pinissiyege chiqish waxti kelip qalghanlighi toghrisida jiddi bir siginal berdi.
Uyghurlarning küchi qisqa waqit ichide birlikke kelidu we yemirilmes qudiretke aylinidu.
ene shu chaghda weten sirtidimu,weten ichidimu "salahiyet"heqqide Uyghur xelqige haqaret qilghuchilar cheklimige Uchiraydu.
"7.5" Ürümchi weqesige bügün del 2 ay tolghan kün.bu tarixi künde shehit bolghan barliq qerindashlirimning rohi,turmida yatiwatqanlarning dat-peryadi mening küresh yolumni yurutquchi nurdur.ular üchün hesap soralmisam,ularning ahi zenjir-kishendek mening wijdanimni boghushtin waz kechmeydu.bashqa chiqish yolum yoq.Uyghur millitiningmu bashqa chiqish yoli yoqtur.
Shehitlikmu, erkinlikmu, istiqbalmu, shan-sherepmu wetende!
2009.09.05
Yarqin
Dunya Uyghur qurulteyining rehbiri Rabiyehanim 2009.yili 9.ayning 1.küni Yawropa parlamentida "Men Xitay hökümiti bilen sözlishishke teyyar"dedi.bu teklip yaxshi niyetning ipadisidur.
2009.yili 9.ayning 3.küni jawap Ürümchidin keldi.Uyghur aptonom rayonluq hökümetning bayanatchisi Xuxenming Xitay dölet teliwiziyeside jawap berip Rabiye Qadirning "salahiyiti yoq" dedi.
Bu xewerni Fransiye xewer aginitlighi dunyagha tarqatti. RFA radiosining Uyghur bölümimu bu xewerni elan qildi.
Rabiye Qadirxanimning dialog tekliwi urunluq teklip idi. jawap beridighan adiris Beijing bolishi kerek idi. Beijingning jawap berishini muwapiq körmesligi,jawapni Ürümchi berishining özi Rabiye Qadirni kemsitkenligi.emiliyette Cheteldiki Uyghurlarnimu kemsitkenligi idi.
Uyghur Aptonom raonluq xelq hökümitining addi bir bayanatchisining "salahiyiti yoq"diyishi,emiliyette xelqarada etirap qilinghan,Uyghurlargha ait bolghan bir teshkilatning rehbirige qilin'ghan eghir haqarettur.
Xitay hökümiti, Rabiye Qadirhanim bilen söbet qilishi ihtimali barmu?
Meningche Koministik partiye hakimiyet beshida bolghan muddet ichide bundaq bir ihtimal yoq.
Dunyada hazirmu milliy ixtilaplar,milliy toqunushlar dawam qiliwatqan döletler bar.hökümet terep bilen az sanliq millet wekilliri söhbet ötküzüwatqan ehwallar hazirmu mewjut.mesilen;İsrail pelstin,ETA İspaniye,Pilipin bilen Moro teshkilati,Türkiye jumhuryiti bilen Kürt teshkilati....arisida ashkare yaki mexpi söhbetler dawam qiliwatidu.
İsrail Pestin mesilisini hemmeylen yaxshi bilidu.sözlep olturushqa hajet yoq.
Pilipinde Mindanao arilidiki Moro musulmanliri bilen Pilipin hökümiti arisidadiki urushlarda ölgen adem sanı 125.000 neper.Pilipinde 7000 aral bar.Mindanao arili 7000 araldin birsi.bu yerde yashaydighan Moro musulmanliri 1898.yilidin bashlap erkinlik üchün küresh qilip kelmekte.5 milyon nopusu bolghan Morolarning shuan 120.000 quralliq eskerge ige armiyesi bar.
Morolar tarixta İspaniye ishxaliyitige qarshi,2.dunya urushidin keyin Amerikning yardimige erishken Pilipin armiyesige qarshi urushni dawamlashturup keldi.Moro azatliq teshkilati bilen Pilipin hökümiti 1992.yili Hindinoziyede tinichliq kelishimige olturdi.1993.yili 11.ayning 7.küni urush toxtutush kelishimi we Morolargha toluq aptonomiye berish kelishimi imzalandi.Pilipin kökümiti kelishmge emel qilmidi.urush yene bashlandi.1996.yili yengi kelishim yene Hindinoziyening paytexti Jakartida imzalandi. kelishimler köp qetim buzulghan bolsimu ötken yili Moro musulmanliri bilen Pilipin arisidiki chigra mesilisini hel qilghan axirqi kilishim imzalandi.mesile texi toluq hel bolghini yoq.
Morolarning kelishim üchün eng zor kapaliti 120.000 kishilik armiyesidur.
Türkiyede PKK (Kürt ishchilar partisi) 1984.yili tunji qetim Türkiyening sherqi chigrasida Türk armiyisige hujum qilghan.aridin 25 yil ötti. ikki terep arisida ölgen adem sani 40.000 neper.Türkiye İraq arisidiki tanglarda 4-5.000 etirapida quralliq Kürt bar.urush dawam qiliwatidu.
Türkiye hökümiti Kürtlerning heq-hoququni berish toghrisida yengi siyaset hazirlawatidu.Kürtler Türkiyedin teximu köp hoquq telep qiliwatidu.Türkiyede milliy mesile intayin jiddi basquchqa kirmekte.Türk we Kürtlerning ayrilish mesilisini öz ichige alghan hemme mesililer ashkare talash-tartish qilinmaqta.siyasette bir qedem xata besilsa texmin qilish mumkin bolmaydighan milliy qirghinchiliq bashlinishi mumkin.
1947.yili Hindistan bilen Pakistanning tinich ikki döletke ayrilishi jeryanida ölgen adem sani 2 milyon 500.000 neper.
Milliy mesilining chetelde qurulghan bir yaki bir qanche ammiwi teshkilati bilen hel bolushigha ümüt baghlash rialliqqa bek uyghun emes.
Qural küchige,belki küchlük qural küchige ige bolmighan yaki quralliq herketning qollishigha ige bolmighan siyasi teshkilatlar dunyaning hechbir dölitide milliy mesilini hel qilish qabiliyitige erishelgini yoq.
Xitay hökümiti Hechqandaq qoralliq küchi bolmighan Tibet bilen söhbetke olturdighu.buninggha nime deymiz? digen soal tughulishi mumkin.
Tibette 1959.yili 3.ayning 10.küni qozghilang bolghan. 3.ayning 12.küni Tibet dunyagha musteqilliq elan qilghan idi.qozghilang meghlup boldi. Dalaylama,Tibet hökümiti 100 mingdin artuq tibetlikni arqisigha egeshtürüp Hindistangha chiqip ketti. Dalaylamaning hijritidin keyin her yili ottura hesap bilen 3000-3500 neper Tibetlik her xil yollar bilen qechip Dalaylamaning yenigha keliwqatidu.hazir chetelde 200 mingdin artuq Tibetlik bar.sergendar Dalaylama,sergendar Tibet hökümitila emes,sergendar Tibet milliti toplushup bir yerde turmaqta.teliwi wetinige qaytish.
Amerika,5000-6000 tibetlikni 1962.yildin bashlap eskiri kiyim keydürüp eskiri telim-terbiye berishke bashlighan idi.köp qismi Amerikida eskiri terbiye körgen. 10 yil Xitay chigrisida Xitay armiyisi bilen partizanliq körishi elip bardi.
Heniri Kesingir 1971.yili Juinley bilen körüshüp,keyin Neksonning Beijingni ziyaret qilishi harpisida Tibetlikning qolidiki qoral tartiwelindi.bir qisim Tibetlikni amerika wetendashlighigha qobul qildi.
Bügünki Tibet sergendar hökümiti,eger zürür tapsa bir-ikki ay ichide 20-30ming esker teshkillep qurallandurush imkaniyitige ige.Dalaylama yumshaq gep qilip tursimu,teyyarlighi puxta.
Tibet bilen xitay koministik hakimiyiti otturisida 1951.yili imzalanghan 17 maddiliq kelishim barlighinimu unutmasliq lazim.
Dalaylama texi yeqindila BBC muxbirigha Tibet mesilisi Xitayning ichki mesilisi ikenligini yene bir qetim tekirarlidi.yetmekchi bolghan mexsidi aptonomiye.
Tibette köchmen mesilisi,tebii bayliqni bolang-talang qilish mesilisi eghir emes.qosh tilliq maarip,toghut kontroli,diniy besim,yerlik xelqni hemme nersidin mehrum qaldurush,tamamen yeklesh...mesilisi bek eghir emes.
Gherip döletlirining qollishi bilen öz teqdirini özi belgülesh hoquqigha erishken milletler peqetla gherip döletliride bolishi mumkin.bashqa qit'elerde bundaq misal yoq.
Xitaygha oxshash chong döletke Uyghur mesilisi heqqide gherip döletlirining jiddiy besim ishlitishi natayin.Amerika we Yawropa döletlirining barliq terishchanlighi xitay dölitini demokiratiyeleshturush.demokiratiyelik tüzümge özgergen xitay döliti meydangha kelgende Ghrip döletliri,20-30 milyon nopusluq Uyghurlaning menpeti üchün 1 miyart 350 milyon nopusluq xitay milliti bilen bolghan dosluq we menpetliridin waz kechishi mumkin emes.
Birleshken milletler teshkilati chetelde qurulghan bir siyasi teshkilatqa qayil bolup qaysi bir milletning azatlighini elip berdi?
Yawropaning otturisidiki Kosowa erkinlikke qaysi yol bilen erishti?
"7.5" Ürümchi weqesini pütün dunya metboatliri bes-bes bilen elan qildi.xoshal bolduq.metbuatlarning ishi xewer elan qilish.hazir Uyghurlar heqqidiki xewerler yamghurdin keyinki tamchilardek anda-sanda chiqip turiwatidu xalas.
"9.3","9.4" xenlerning namayishi bilen yene Uyghurlar küntertipke keldi.
metbuatlarning Uyghurlar heqqide xewer elan qilishini Uyghurlarni qollash dep chüshünüsh muwapiq emes. xewer ihtiyajidin dep bilish kerek.
Uyghurlar musulman bolghachqa,musulman dunyasi awazini chiqirishi kerek idi.amma chiqarmidi.
2 yil aldida Daniyede bir ressam Hz.Muhemmed peyghembirimizning hejiwi resimin sizdi.gezitte elan qildi.Musulman ölümaliri petiwa berdi. pütün dunya musulmanliri sel bolup kochilarda aqti.Daniyede turushluq 11 musulman elchisi Daniye hökümitige boyqot elan qildi. Daniye hökümiti "dölitimizde metboat erkinligi bar"dep jawap berdi. dunyaning her yeride namayishlar ewij aldi.Liwanning Beyrut shehridiki Daniye elchighanisigha ot qoyuwetildi.Pakistan,Apghanistan,Sumali..qatarliq döletlerdiki namayishlarda adem ölüsh weqeliri körüldi.Süriyening paytexti Demeshiqtimu Daniye elchixanisigha ot qoyuwetildi.İranda islam düshmini ressamgha qarshi tehdit qilghuchi petiwalar elan qilindi.
Muhemmed peyghamberning ümmiti bolghan 1000 din artuq Uyghur ölgen Ürümchi weqeside bolsa,musulman döletlerning közi kor,qolighi gas bolup qaldi.
Türkiye bash ministiri Rejep Tayip Erdoghan din bashqa musulman dölet rehberliri aghzigha pichet chaplanghandekla jim bolup qaldi.
Türkiyeningmu ichki mesiliri köp bir dölet.etiraptiki we ichidiki mesililer bilen boghushushni uzun yillardin beri dawamlashturup keliwatqan Türkiyening,Uyghurlargha yardam qilishqa ajirtidighan waqit we küchi yoq.
Yaponiyediki bu qetimqi saylamda ,Uyghurlargha yenqin bolghan partiyening ornigha,uzun yillardin beri muxalip bolup keliwatqan demokiratik partiye hakimiyet beshigha keldi. Bu partiye tashqi siyasette,Amerikidin bir az uzaqliship sherqi asiya döletliri bilen teximu zich alaqe ornutushni teshebbus qilip kelgen.xitaylar Yaponiyening yengi saylimidin,yengi hökümitidin memnun.
Xitaydek qudiretlik bir dölettin milliy erkinlikni qolgha keltürüshte hel qilghuch küch cheteldiki teshkilat dep qarash milliy teqdirimizni hel qilishtiki halqiliq istiratigiyelik xataliqtur.
Weten ichidiki herketler bilen munasiwet qurmasliq,hetta özini qachurush.wetende bir weqe yüz bergendin keyin peqetla chetelde teshwiqat qilinishnila birdin bir wezipe dep qarap,weten ichidiki paaliyetler üchün siyasi istiratigiyelik pilan tüzeshke qatnashmaslik ... mentiq bilen izhatlighili bolmaydighan pisxologiyelik ziddiyettur.
weten ichide asasi bolmighan,wetendiki erkinlik herketliri bilen organik alaqisi bolmighan cheteldiki bir teshkilatni yaki Rehberni Xitaylar "salahiyetsiz"dep kemsitishke jür'et qilalaydu.
Weten sirtida bir yanar tang yaritishtin,weten ichide bir tal chiraq yandurushning ehmiyiti zor.
Hem weten ichidiki herketlerdin özimizni qachurup,hem weten ichidiki xeliqqe yetekchiliq qilsh arzuyimiz bolsa, cheteldiki bizni kontrol qilip turghan sirliq küchler bilen xelqimizning arzusining rohi dunymizda ekis etken ziddiyetlik ipadisidur.
Siyasi we ixtisadi,mepkurewi yardemni weten ichige seperwer qilalaydighan,weten ichide yüz beriwatqan tiz özgürüshlerni toghra analiz qilip,wetende shekilliniwatqan pikir eqimigha waxtida uzuq bireleydighan,wetendiki herketlerge yolbashchiliq qilishni emes, wetendiki yolbashchilargha yardemchi bolalaydighan bir türküm eqil igilirige ihtiyaj bar.
Biz üchün salahiyet-küch demektur.xitay hökümiti aldida "salahiyet"ke ige bolush üchün nime bahasigha bolsa bolsun,qandaq shekilde bolishidin qet'i nezer,weten ichide siyasi,ijtimai,eskiri küch bolishi kerek.
İlham Toxti weten ichidiki siyasi küchning wekilidur.
"yingne inqilawi" eskiri küchning bixlinishidur.
Wetendiki milliy herketning ijtimai asasi mukemmeldur.
Tagh yamghurliridin tuyuqsiz shekillen'gen sel sulirigha ,su ambiri,tugh-zakular,eriq-östengler teyyar bolsa su etiz-eriq üchün paydiliq amilgha aylnidu.bu teyyarliqlar bolmisa sel suliri yurt-mehellini xani weyran qilghuchi ziyanliq amilgha aylinip qalidu.
Bügün Ürümchi sheherlik partikomning sekirtari Lizhi xizmitidin elip tashlandi,belki ete Wanglochuan xizmitidin elip tashlinishi mumkin.biraq Uyghur milliti yetmekchi bolghan ghayisi, erishmekchi bolghan bexit-saaditi toghrisida qolida teyyar pilan-programmisi bolishi lazim.belki weten ichide bolishi lazim.teyyarliq bolmisa purset ötüp ketidu.
Yurtimizda 100 yildin artuq Uyghur xelqining qenini sümürüp dawamliship keliwatqan pazarzit az sanliq xen tebiqisini qet'i sürette sel chaghlighili bolmaydu.ularning chishi tükülmighiche,zeherlik tili kesilmigüche qenimizni ichishtin waz kechmeydu.
weten ichide köz bilen körgili ,qol bilen tutqili bolmaydighan,amma,pütün xitay dölitini whimige seliwatqan bir küch shekillenmekte.bu küch Uyghur millitining küchidur.
"7.5" weqesi ,mewjut xitay hökümitining pinissiyege chiqish waxti kelip qalghanlighi toghrisida jiddi bir siginal berdi.
Uyghurlarning küchi qisqa waqit ichide birlikke kelidu we yemirilmes qudiretke aylinidu.
ene shu chaghda weten sirtidimu,weten ichidimu "salahiyet"heqqide Uyghur xelqige haqaret qilghuchilar cheklimige Uchiraydu.
"7.5" Ürümchi weqesige bügün del 2 ay tolghan kün.bu tarixi künde shehit bolghan barliq qerindashlirimning rohi,turmida yatiwatqanlarning dat-peryadi mening küresh yolumni yurutquchi nurdur.ular üchün hesap soralmisam,ularning ahi zenjir-kishendek mening wijdanimni boghushtin waz kechmeydu.bashqa chiqish yolum yoq.Uyghur millitiningmu bashqa chiqish yoli yoqtur.
Shehitlikmu, erkinlikmu, istiqbalmu, shan-sherepmu wetende!
2009.09.05
Tuesday, December 01, 2009
Gérmaniyediki Yashlar Birlikte Qurban Héytni Tebriklidi
Her türlük sewepler tüpeylidin chetellerge chiqip yashawatqan Uyghurlar, bolupmu 80- yillarning axiridin bashlap Gérmaniyege kelip muhajirette yashawatqan Uyghurlarning perzentlirining aldi nöwette birqisim aliy bilim yurtlirigha qubul qilindi, beziliri her xil ötkür kesip türliri boyiche terbiyilinish qedimini bashlidi.
Yashlar wetenning kelgüsi, millettning ümidi, shundaqla Sherqiytürkistan dawasining kélichektiki izbasarliridur. Yashlirimizni herxil pen-téxnika bilimliri bilen terbiyelepla qalmay yene ularni ozimizning eneniwiy medeniyitimiz we siyasiy dawayimizning qabil izbasarliridin qilip yétishtürüsh nöwette her bir ata- anining bash tartip bolmaydighan qerzi we burchi shundaqla milletning ümidi.
Yawropadiki Uyghurlar türlük sewepler tüpeyli birqeder tarqaq olturaqlashqan bolghachqa , ularning her waqit uchrushup turushi asangha chüshmeydu. Emma Gérmaniyediki Uyghurlar asasen München shehirige merkezlik olturaqlashqan bolsimu yene birqisim uyghurlar Münchendin xéli yiraq hetta 600km etrapida olturaqlashqan. Elbette bu xil ehwalda Yashlirimizni bir arigha jem qilip, türlük paaliyetlerni paal qanat yaydurush heqiqeten asan emes. Hazir weten siritida 2 milyongha yéqin Uyghurlar yashaydu, ularning azghina kam 500,000 bolsa yashlar, yashlarning ijtimayi, kultural, diniy we siyasiy telim-terbiyesini yaxshi ishlesh yaki yaxshi ishlimeslik, kelgüsimizning we nöwettiki milliy dawasimizning istiqballiq bolishi we bolmasliqi bilen intayin zich munasiwetlik bir ulugh xizmet.Gérmaniye cheteldiki milliy dawayimizning ochiqi bolush salayiti bilen her türlük paaliyetlerde dawamliq bashlamchi we awangartliqini qoldin bermeywatqan dölet.Chet-eldiki yash-ösmürler xizmitining yaxshi ishlinishi, muhajirettiki Uyghur jemiyitining kélichigining qarangghu yaki nurluq bolishigha rushen tesir körsütidu.Gérmaniye Uyghurliri uzaq yillardin béri perzentlirimizni menggü bashqilargha tartturup qoymasliq üchün, bu mesilige alahiyde köngül bölüp kelmekte.Kichik balilirimizning közni yumup achqiche yashlar qatarigha qoshulup qalghanliqini, sépimizning chongiyiwatqanliqini közde tutqan Dunya Uyghur Qurultiyi Ayallar Komitéti bilen Yawropa Sherqiytürkistan Birliki Teshkilati birlikte Qurban héytning 1-kuni yeni 27-noyabirda München shehiride, Gérmaniyediki barliq yashlargha we xoshna döletlerdin kelgen bir qisim qiz-yigitlirimizge héytliq uchurshish paliyti otkuzup berdi.………
Bu paliyetke Gérmaniyening herqaysi jayliridin bolup 70 din artuq 13 yashtin yoquri qiz-yigitler kélip qatnashti. Hetta Awistiriyediki bir qisim yashlarmu kelip qatnashti. Paliyet birinchi bolup Sherqiytürkistan dölet marshi bilen bashlandi. Arqidin qiz-yigitlirimiz oz-ara tonoshup chiqti. Undin kéyin 5-Iyul qirghinchilighidiki shehidlirimiz we türmilerde qiyin-qistaqta yétiwatqan hemsherilirimiz eslep ötüldi we ularning weten-milletni söyüsh rohiy tonushturuldi. Undin kéyin milliy kimligimizni chüshendürüsh élip bérildi, paaliyetning bu qismida men kim, nedin keldim, nime qilishimiz kérek, chetellerde kimligimizni qandaq saqlap qalimiz?! Digendek bir qatar mezmunlarda muzakire élip bérildi.
Söhbetlerdin kéyin yashlar özliri teyarlighan her xil senet nomurlirini orundidi. Öz milliti bilen birlikte öz millitining naxsha muzikiliri bilen ötküzgen bu paliyet ballirimizni hayajangha saldi, bolupmu Münchendiki yash sahipxanlarning qizghin,semimi méhmandostlighi bashqa sheherlerdin kelgen méhmanlarni nahayiti hayajanlandurdi. Bu Gérmaniye Uyghurlirining kélichek warislirimiz üchün ishligen xizmetlirining biri bolup, sorun qoli gül anilarning her xil heytliq nazu-nimetliri bilen mol hazirlan´ghanidi, bu mexsus héytliq dastirxan bolupla qalmay bir qétimliq wetenperwerlik we milletperwerlik terbiyesi üchün teyarlanghan alahiyde bir paaliyet boldi. Zal ichi ejdat mirasimiz renglik ipek etlesler bilen bizeldi. Dastirxanlargha Ay-yultuzluq kök bayriqimizning renggide salfétkilar tizilip, kirgen kishige heqiqi bir héytliq keypiyatni béghishlidi. Héytliq dastirxaning yuqirsigha Ay-yultuzliq kök bayriqimiz ihtiram bilen ésildi. Mana bularning hemmisini perzentlirining hörmiti üchün pidakarliq bilen anilar özligidin kélip hazirlap berdi. Bu paliyettin xewer tapqan yiraq sheherlerdiki uyghurlarmu alayiten balilirini élip kélip, bu paaliyetke qizghin awaz qoshti. Bu kündiki yashlarning xoshallighi, hayajini ata-anilarni xoshallandurdi. Bolupmu Münchendiki yashlirimizning zakas qilishi bilen, oghlimiz Zulpiqar teripidin lepildep turghan Ay-yultuzluq kök bayraqning shekli chüshürülüp yasalghan tort sorundikilerni hés-hayajangha saldi. Axirida yashlar paaliyetni axirlashturghusi kelmey bir-birige yaxshi tileklerni tiliship, dawamliq uchurshup turushqa wediliship bir-biridin ayrilishti.
Dunya Uyghur Qurultiyi Teshwiqat Merkizi
2009- yili 11- ayning 28- küni
Pakistandiki Uyghurlar Xitay Elchixanisining Qurbanliq Qoylirini Qayturuwetti
Muxbirimiz Eqide
2009-11-30
Pakistanda turushluq xitay elchixanisining, qurban héyt bahaniside pakistanda yashawatqan uyghurlargha qarita yürgüziwatqan siyasiy mudiasi netije körsitelmidi.
Dunya uyghur qurultiyining, qurban héyt munasiwiti bilen pakistanda yashawatqan uyghurlargha bergen yardimi zor minnetdarliqqa érishken bir peytte, xitay elchixanisining pakistandiki bir qisim uyghurlargha qurbanliq qoy tarqitip bérish herikiti naraziliqlargha yol achqan.
Dunya uyghur qurultiyi, türkiye we gollandiyide yashawatqan uyghurlar shuningdek pakistandiki türkler iqtisad ajritip, pakistandiki uyghurlarning islam dinidiki muhim perizlerdin biri bolghan qurbanliq qilish shertini ada qilishigha yardem qilghan idi. Buning bilen teng xitay elchixanisi " qurbanliq" namida qoy késip bir qisim uyghurlargha tarqitip bergen.
Pakistandiki nopuzluq metbuatlarda xitay elchixanisining bu herikiti, uyghurlargha qilinghan alahide ghemxorluq süpitide teshwiq qilinghandin kéyin, xitay elchixanisi bilen alahide yéqin munasiwet ornitip kéliwatqan bir qisim uyghurlarning wastisi arqiliq xewersiz halda qurbanliqni qobul qilghan uyghurlar bu xil qurbanliqni qobul qilalmaydighanliqini bildürüp, qurbanliqni kimdin alghan bolsa derhal shuninggha qayturuwetken.
Pakistandiki ömer uyghur weqpi, xitay elchixanisining bu herikitining hergizmu addi bir mesile emeslikini, bu tunji qétim yüz bergen weqe bolmastin, bu xildiki weqelerning ilgiri köp sadir bolghanliqini, diniy étiqadi bolmighan xitayning qurbanliq namida qoy kisip musulmanlargha tarqitip bérishi uyghurlargha qilinghan hörmetsizlik hésablinidighanliqini, muhimi xitay elchixanisining bu yerde siyasiy bir muddiani chiqish nuqtisi qilip heriket élip bériwatqanliqini bildürmekte.
Pakistanda yashawatqan uyghurlar, her qaysi döletlerde yashawatqan uyghurlargha oxshashla, xitay hökümitining siyasiy zulumi astida yashawatqan uyghurlarning erkinlikke érishishini chin dilidin ümid qilip kelmekte.
Gerche pakistan démokratik bir dölet hésablansimu, emma xitay bilen bolghan munasiwitining alahide yéqin bolushi seweblik uyghurlarning siyasiy paaliyetlerni erkin élip bérishi türlük tosqunluqlargha uchrimaqta. Emma, pakistandiki ömer uyghur weqpining mesulliridin ekper ependining déyishiche, ular barliq imtiyazlarni ishqa sélip qolidin kélishiche tishichanliq bilen paaliyetler élip bériwatmaqta.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-we-pakistantandiki-Uyghurlar-11302009183135.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Eqide
2009-11-30
Pakistanda turushluq xitay elchixanisining, qurban héyt bahaniside pakistanda yashawatqan uyghurlargha qarita yürgüziwatqan siyasiy mudiasi netije körsitelmidi.
Dunya uyghur qurultiyining, qurban héyt munasiwiti bilen pakistanda yashawatqan uyghurlargha bergen yardimi zor minnetdarliqqa érishken bir peytte, xitay elchixanisining pakistandiki bir qisim uyghurlargha qurbanliq qoy tarqitip bérish herikiti naraziliqlargha yol achqan.
Dunya uyghur qurultiyi, türkiye we gollandiyide yashawatqan uyghurlar shuningdek pakistandiki türkler iqtisad ajritip, pakistandiki uyghurlarning islam dinidiki muhim perizlerdin biri bolghan qurbanliq qilish shertini ada qilishigha yardem qilghan idi. Buning bilen teng xitay elchixanisi " qurbanliq" namida qoy késip bir qisim uyghurlargha tarqitip bergen.
Pakistandiki nopuzluq metbuatlarda xitay elchixanisining bu herikiti, uyghurlargha qilinghan alahide ghemxorluq süpitide teshwiq qilinghandin kéyin, xitay elchixanisi bilen alahide yéqin munasiwet ornitip kéliwatqan bir qisim uyghurlarning wastisi arqiliq xewersiz halda qurbanliqni qobul qilghan uyghurlar bu xil qurbanliqni qobul qilalmaydighanliqini bildürüp, qurbanliqni kimdin alghan bolsa derhal shuninggha qayturuwetken.
Pakistandiki ömer uyghur weqpi, xitay elchixanisining bu herikitining hergizmu addi bir mesile emeslikini, bu tunji qétim yüz bergen weqe bolmastin, bu xildiki weqelerning ilgiri köp sadir bolghanliqini, diniy étiqadi bolmighan xitayning qurbanliq namida qoy kisip musulmanlargha tarqitip bérishi uyghurlargha qilinghan hörmetsizlik hésablinidighanliqini, muhimi xitay elchixanisining bu yerde siyasiy bir muddiani chiqish nuqtisi qilip heriket élip bériwatqanliqini bildürmekte.
Pakistanda yashawatqan uyghurlar, her qaysi döletlerde yashawatqan uyghurlargha oxshashla, xitay hökümitining siyasiy zulumi astida yashawatqan uyghurlarning erkinlikke érishishini chin dilidin ümid qilip kelmekte.
Gerche pakistan démokratik bir dölet hésablansimu, emma xitay bilen bolghan munasiwitining alahide yéqin bolushi seweblik uyghurlarning siyasiy paaliyetlerni erkin élip bérishi türlük tosqunluqlargha uchrimaqta. Emma, pakistandiki ömer uyghur weqpining mesulliridin ekper ependining déyishiche, ular barliq imtiyazlarni ishqa sélip qolidin kélishiche tishichanliq bilen paaliyetler élip bériwatmaqta.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-we-pakistantandiki-Uyghurlar-11302009183135.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
'Milletler Ittipaqliqi Qanuni' Uyghur Élidiki Milliy Mesilini Hel Qilalamdu?
Muxbirimiz Erkin
2009-11-30
Xitay hökümiti uyghur élide qanun chiqirip, milletler ittipaqliqi terbiyisini qanun katigoriyisige kirgüzüshni muzakire qilmaqtiken. Xewerlerge qarighanda, uyghur aptonom rayoni xelq qurultiyi yéqinda yighin chaqirip, qurultayning qanun komitéti teyyarlighan "shinjang uyghur aptonom rayoni milletler terbiyisi nizami"ning pikir élish nusxisini muzakire qilghan. Mezkur qanun layihisi bolsa mutexessis we analizchilar arisida her xil pikir - Inkaslarni qozghidi.
Uyghur aptonom rayoni xelq qurultiyi qanun komitéti "shinjang uyghur aptonom rayonining milletler ittipaqliqi terbiyisi qanun layihisi"ni tüzüp, yéqinda uyghur apotonom rayoni xelq qurultiyi daimiy komitétining 15 - Nöwetlik yighinida muzakirige qoyghan.
Shinxua axbarat agéntliqining mezkur qanun toghrisidiki xewiride "milletler ittipaqliqi qanuni"ning chiqirilishida ürümchidiki "5 - Iyul weqesi"ning türtkilik rol oynighanliqini, " shinjang uyghur aptonom rayoni xelq qurultiyi shinjangda muqimluqni we milletler ittipaqliqini qoghdashning jiddiy zörürlükini tonup yétip, yerlik dölet aparatlirining qanun turghuzush mesuliyitini jari qildurush"ni otturigha qoyghanliqini, mexsus guruppa teshkillep, milletler ittipaqliqi terbiyisige dair yerlik qanun hazirlighanliqini bildürgen.
Dairiler mezkur qanun layihisining"yerlik qanun chiqirish usuli bilen shinjangdiki milletler ittipaqliqi terbiyisini qanunlashturush, qaidileshtürüsh we kündilik mesililer qatarigha kirgüzüsh"ni meqset qilghanliqini, qanun layihiside "milletler ittipaqliqi terbiyisining prinsipi, aparatlarning mesuliyiti, mezmuni we usuli, qanungha kapaletlik qilish tedbiri, qanuni mejburiyet qatarliqlargha éniqlima bérilgenlikini ilgiri sürgen.
Lékin bezi mutexessis we analizchilar mezkur qanun layihisining rayondiki milliy mesililerni hel qilish jehettiki ijabiy roli we dairilerning bu türlük qanun chiqirishtiki tindinsiyisige guman bilen qaraydighanliqini bildürmekte. Amérikidiki xitay ziyaliyliridin weziyet analizchisi chén kuydé ependi, mezkur qanunning roligha guman bilen qaraydighan zatlarning biridur. U radiomizning ziyaritini qobul qilip, mezkur qanunning mesilini hel qilalmaydighanliqini, rayondiki milliy mesilini hel qilish üchün tüzülme xaraktérlik özgertish élip bérishqa toghra kélidighanliqini bildürdi.
Xitay metbuatlirining mezkur qanun toghrisidiki xewerliride yaki xelq qurultiyining tor bétide "milletler ittipaqliqi qanuni"ning tepsiliy mezmunigha dair héchnerse bérilmigen. Shinxua agéntliqining bu heqtiki xewiride, aptonom rayon xelq qurultiyi rayondiki her qaysi komitét, nazaret we idare-Jemiyet, her qaysi oblast, sheherlik xelq qurultéyi, wilayetlik xelq qurultiyi xizmet komitéti bolup 50 ke yéqin organ shundaqla rayondiki qurultay we siyasi kéngesh ezalirining, jemiyettiki her qaysi sahe zatlar hem mutexessislerning mezkur qanun toghrisidiki pikirini alghanliqini, qanun layihisining pikir élish nusxisi köp qétim tüzitilgenlikini bildürgen.
Amérikidiki weziyet analizchisi chén kuydé ependi, bu qanunning wekillik xaraktéri keng dairilik bolushi, rayondiki milletlerning omumyüzlik muzakirisige qoyulushi kérek idi, dep qaraydighanliqini bildürdi.
Xitay 1983 - Yili her yili 5 - Ayni"milletler ittipaqliqi éyi" dep élan qilip, bu paaliyetni 27 yildin béri dawamlashturup kelgen idi. Lékin bu yil yüz bergen "5 - Iyul weqesi" xitayning "shinjangdiki milletler ittipaqliqi" teshwiqatigha éghir zerbe bergen. Shinxua agéntliqining mezkur qanun toghrisidiki xewiride "5 - Iyul weqesi" shinjangning iqtisadi qurulushigha kashila we tesir qilipla qalmay, shinjangning muqimliqi we milletler ittipaqliqini melum derijide ziyangha uchratqanliqini ilgiri sürgen.
Yene bezi analizchilar, rayondiki "milletler ittipaqliqi" paaliyitining shekilwaz nersige aylinip qalghanliqini, ittipaqliqni qoghdash yalghuz uyghurning mejburiyiti bolup qélip, uyghurlargha tehdit salidighan bir qoralgha aylinip qalghanliqini, milletler ittipaqliqi ülgilirining bolsa uyghur jemiyiti guman bilen qaraydighan kishiler bolup qalghanliqini bildürmekte.
Amérikidiki chén kuydé ependi mejburlash xaraktérlik tedbirlerning éghir aqiwetlerni élip kélidighanliqini agahlandurup, bu qanunning chiqirilishi "yaxshi bir ish emes" dep körsetti.
Xitay metbuatlirida dairilerning mezkur qanun toghrisida keng dairilik pikirini alghanliqini bildürgen bolsimu, lékin "milletler ittipaqliqi qanuni"ning tepsiliy mezmuni hazirgha qeder jemiyetke ashkara élan qilinghan emes. Xitay metbuatlirining mezkur qanun heqqidiki xewerliride yaki xelq qurultiyining torida mezkur qanunning tepsiliy mezmuni bérilmigen. Dunya uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit mezkur qanunni tenqidlep, bu qanun milliy mesililerde pikir bayan qilghan oxshimighan qarashtiki puqralarni basturushni qanunlashturushni meqset qilghanliqini bildürdi.
Xitay hökümiti 11 - Ayning bashlirida "5 - Iyul weqesi"ge qatnashqan 12 kishige ölüm jazasi bérip, yéqinda 9 kishining ölüm jazasini ijira qilghan. Ölüm jazasigha höküm qilinghan 12 kishining aran bir nepiri xitay idi. Dunya uyghur qurultiyi jazadiki adaletsizlik milletler arisidiki öchmenlikni kücheytiwétidighanliqini agahlandurup, xitay dairilirini xelqara jemiyetning örümchidiki sotni közitishige ijazet bérishke chaqirghan idi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-milli-qanuni-11302009183310.html/story_main?encoding=latin
Muxbirimiz Erkin
2009-11-30
Xitay hökümiti uyghur élide qanun chiqirip, milletler ittipaqliqi terbiyisini qanun katigoriyisige kirgüzüshni muzakire qilmaqtiken. Xewerlerge qarighanda, uyghur aptonom rayoni xelq qurultiyi yéqinda yighin chaqirip, qurultayning qanun komitéti teyyarlighan "shinjang uyghur aptonom rayoni milletler terbiyisi nizami"ning pikir élish nusxisini muzakire qilghan. Mezkur qanun layihisi bolsa mutexessis we analizchilar arisida her xil pikir - Inkaslarni qozghidi.
Uyghur aptonom rayoni xelq qurultiyi qanun komitéti "shinjang uyghur aptonom rayonining milletler ittipaqliqi terbiyisi qanun layihisi"ni tüzüp, yéqinda uyghur apotonom rayoni xelq qurultiyi daimiy komitétining 15 - Nöwetlik yighinida muzakirige qoyghan.
Shinxua axbarat agéntliqining mezkur qanun toghrisidiki xewiride "milletler ittipaqliqi qanuni"ning chiqirilishida ürümchidiki "5 - Iyul weqesi"ning türtkilik rol oynighanliqini, " shinjang uyghur aptonom rayoni xelq qurultiyi shinjangda muqimluqni we milletler ittipaqliqini qoghdashning jiddiy zörürlükini tonup yétip, yerlik dölet aparatlirining qanun turghuzush mesuliyitini jari qildurush"ni otturigha qoyghanliqini, mexsus guruppa teshkillep, milletler ittipaqliqi terbiyisige dair yerlik qanun hazirlighanliqini bildürgen.
Dairiler mezkur qanun layihisining"yerlik qanun chiqirish usuli bilen shinjangdiki milletler ittipaqliqi terbiyisini qanunlashturush, qaidileshtürüsh we kündilik mesililer qatarigha kirgüzüsh"ni meqset qilghanliqini, qanun layihiside "milletler ittipaqliqi terbiyisining prinsipi, aparatlarning mesuliyiti, mezmuni we usuli, qanungha kapaletlik qilish tedbiri, qanuni mejburiyet qatarliqlargha éniqlima bérilgenlikini ilgiri sürgen.
Lékin bezi mutexessis we analizchilar mezkur qanun layihisining rayondiki milliy mesililerni hel qilish jehettiki ijabiy roli we dairilerning bu türlük qanun chiqirishtiki tindinsiyisige guman bilen qaraydighanliqini bildürmekte. Amérikidiki xitay ziyaliyliridin weziyet analizchisi chén kuydé ependi, mezkur qanunning roligha guman bilen qaraydighan zatlarning biridur. U radiomizning ziyaritini qobul qilip, mezkur qanunning mesilini hel qilalmaydighanliqini, rayondiki milliy mesilini hel qilish üchün tüzülme xaraktérlik özgertish élip bérishqa toghra kélidighanliqini bildürdi.
Xitay metbuatlirining mezkur qanun toghrisidiki xewerliride yaki xelq qurultiyining tor bétide "milletler ittipaqliqi qanuni"ning tepsiliy mezmunigha dair héchnerse bérilmigen. Shinxua agéntliqining bu heqtiki xewiride, aptonom rayon xelq qurultiyi rayondiki her qaysi komitét, nazaret we idare-Jemiyet, her qaysi oblast, sheherlik xelq qurultéyi, wilayetlik xelq qurultiyi xizmet komitéti bolup 50 ke yéqin organ shundaqla rayondiki qurultay we siyasi kéngesh ezalirining, jemiyettiki her qaysi sahe zatlar hem mutexessislerning mezkur qanun toghrisidiki pikirini alghanliqini, qanun layihisining pikir élish nusxisi köp qétim tüzitilgenlikini bildürgen.
Amérikidiki weziyet analizchisi chén kuydé ependi, bu qanunning wekillik xaraktéri keng dairilik bolushi, rayondiki milletlerning omumyüzlik muzakirisige qoyulushi kérek idi, dep qaraydighanliqini bildürdi.
Xitay 1983 - Yili her yili 5 - Ayni"milletler ittipaqliqi éyi" dep élan qilip, bu paaliyetni 27 yildin béri dawamlashturup kelgen idi. Lékin bu yil yüz bergen "5 - Iyul weqesi" xitayning "shinjangdiki milletler ittipaqliqi" teshwiqatigha éghir zerbe bergen. Shinxua agéntliqining mezkur qanun toghrisidiki xewiride "5 - Iyul weqesi" shinjangning iqtisadi qurulushigha kashila we tesir qilipla qalmay, shinjangning muqimliqi we milletler ittipaqliqini melum derijide ziyangha uchratqanliqini ilgiri sürgen.
Yene bezi analizchilar, rayondiki "milletler ittipaqliqi" paaliyitining shekilwaz nersige aylinip qalghanliqini, ittipaqliqni qoghdash yalghuz uyghurning mejburiyiti bolup qélip, uyghurlargha tehdit salidighan bir qoralgha aylinip qalghanliqini, milletler ittipaqliqi ülgilirining bolsa uyghur jemiyiti guman bilen qaraydighan kishiler bolup qalghanliqini bildürmekte.
Amérikidiki chén kuydé ependi mejburlash xaraktérlik tedbirlerning éghir aqiwetlerni élip kélidighanliqini agahlandurup, bu qanunning chiqirilishi "yaxshi bir ish emes" dep körsetti.
Xitay metbuatlirida dairilerning mezkur qanun toghrisida keng dairilik pikirini alghanliqini bildürgen bolsimu, lékin "milletler ittipaqliqi qanuni"ning tepsiliy mezmuni hazirgha qeder jemiyetke ashkara élan qilinghan emes. Xitay metbuatlirining mezkur qanun heqqidiki xewerliride yaki xelq qurultiyining torida mezkur qanunning tepsiliy mezmuni bérilmigen. Dunya uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit mezkur qanunni tenqidlep, bu qanun milliy mesililerde pikir bayan qilghan oxshimighan qarashtiki puqralarni basturushni qanunlashturushni meqset qilghanliqini bildürdi.
Xitay hökümiti 11 - Ayning bashlirida "5 - Iyul weqesi"ge qatnashqan 12 kishige ölüm jazasi bérip, yéqinda 9 kishining ölüm jazasini ijira qilghan. Ölüm jazasigha höküm qilinghan 12 kishining aran bir nepiri xitay idi. Dunya uyghur qurultiyi jazadiki adaletsizlik milletler arisidiki öchmenlikni kücheytiwétidighanliqini agahlandurup, xitay dairilirini xelqara jemiyetning örümchidiki sotni közitishige ijazet bérishke chaqirghan idi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-milli-qanuni-11302009183310.html/story_main?encoding=latin
Yawrupa Parlaménti Uyghur We Tibetler Heqqide Qarar Maqullidi
Muxbirimiz Eqide
2009-11-27
26 - Noyabir küni fransiyining strasburg shehiride yawrupa parlaméntining omumiy yighini chaqirilip, yawrupa parlaméntidiki xristiyan démokratlar, konsérwatiplar, yéshillar, sotsiyal démokratlar we libérallar ittipaqining her qaysi siyasiy partiye -Guruppiliri otturisida bir qanche heptidin buyan élip bérilghan talash - Tartish, muzakirilerge asasen uyghur we tibetler heqqide mexsus 12 maddiliq qarar layihisi qobul qilindi.
Yawrupa parlaméntida muhim orungha ige bolghan küp sandiki parlamént ezaliridin teshkil tapqan mezkur 5 partiyining guruppa yighinida qarar layihisi muzakire qilinip, maddilar boyiche ayrim - Ayrim qarar chiqirilip, awazgha qoyush arqiliq mutleq köp sandiki parlamént ezalirining birdek qoshulushi bilen békitilgen qararda, buningdin kéyin yawrupa ittipaqigha eza döletlerning xitay bilen élip baridighan iqtisadi, siyasi we diplomatik munasiwetlerge dair söhbetliride xitayning uyghurlar we tibetlerge qarita élip bériwatqan basturush siyasitini toxtitishni telep qilishi qarar qilinghan.
12 Maddiliq bu qararda aldi bilen, bu yil ürümchide yüz bergen 5" - Iyul weqesi" shuningdek 2008 - Yili lxasada yüz bergen 14" - Mart weqesi" sewebidin ölüm jazasi bérilgen bir qisim uyghur we tibetlerge qarita ijra qilinghan ölüm jazasi tenqid qilinish bilen birge, xitay hökümitidin, ölüm jazasi ijra qilishni derhal axirlashturush, xelqara ölchemlerge boysunghan asasta adil sot hökümi chiqirish, gunahsiz tutqun qilinghan mehbuslarni qoyup bérish, uyghur we tibetlerning iqtisadiy, medeniyet we diniy heq - Hoquqlirigha hörmet qilish hemde uyghurlar üstidin élip bériliwatqan 100 künlük qattiq zerbe bérish niqabidiki heriketlirini derhal toxtitishni telep qilish qatarliq muhim mezmunlar otturigha qoyulghan.
Dunya uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi, bu qétim yawrupa parlaménti teripidin chiqirilghan qarar layihisidin söyüngenlikini shundaqla bu qararning chiqirilishida dunya uyghur qurultiyi teshkilatining zor xizmetlerni ishligenlikini bildürdi.
Yawrupa parlaméntining uyghurlar we tibetler heqqide chiqarghan 12 maddiliq qarari dunya uyghur qurultiyining qarshi élishigha érishkendin sirt, her qaysi kishilik hoquq teshkilatliriningmu himayisige sazawer boldi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/yawropa-parlamenti-heyt-sowgha-11272009191036.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Eqide
2009-11-27
26 - Noyabir küni fransiyining strasburg shehiride yawrupa parlaméntining omumiy yighini chaqirilip, yawrupa parlaméntidiki xristiyan démokratlar, konsérwatiplar, yéshillar, sotsiyal démokratlar we libérallar ittipaqining her qaysi siyasiy partiye -Guruppiliri otturisida bir qanche heptidin buyan élip bérilghan talash - Tartish, muzakirilerge asasen uyghur we tibetler heqqide mexsus 12 maddiliq qarar layihisi qobul qilindi.
Yawrupa parlaméntida muhim orungha ige bolghan küp sandiki parlamént ezaliridin teshkil tapqan mezkur 5 partiyining guruppa yighinida qarar layihisi muzakire qilinip, maddilar boyiche ayrim - Ayrim qarar chiqirilip, awazgha qoyush arqiliq mutleq köp sandiki parlamént ezalirining birdek qoshulushi bilen békitilgen qararda, buningdin kéyin yawrupa ittipaqigha eza döletlerning xitay bilen élip baridighan iqtisadi, siyasi we diplomatik munasiwetlerge dair söhbetliride xitayning uyghurlar we tibetlerge qarita élip bériwatqan basturush siyasitini toxtitishni telep qilishi qarar qilinghan.
12 Maddiliq bu qararda aldi bilen, bu yil ürümchide yüz bergen 5" - Iyul weqesi" shuningdek 2008 - Yili lxasada yüz bergen 14" - Mart weqesi" sewebidin ölüm jazasi bérilgen bir qisim uyghur we tibetlerge qarita ijra qilinghan ölüm jazasi tenqid qilinish bilen birge, xitay hökümitidin, ölüm jazasi ijra qilishni derhal axirlashturush, xelqara ölchemlerge boysunghan asasta adil sot hökümi chiqirish, gunahsiz tutqun qilinghan mehbuslarni qoyup bérish, uyghur we tibetlerning iqtisadiy, medeniyet we diniy heq - Hoquqlirigha hörmet qilish hemde uyghurlar üstidin élip bériliwatqan 100 künlük qattiq zerbe bérish niqabidiki heriketlirini derhal toxtitishni telep qilish qatarliq muhim mezmunlar otturigha qoyulghan.
Dunya uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi, bu qétim yawrupa parlaménti teripidin chiqirilghan qarar layihisidin söyüngenlikini shundaqla bu qararning chiqirilishida dunya uyghur qurultiyi teshkilatining zor xizmetlerni ishligenlikini bildürdi.
Yawrupa parlaméntining uyghurlar we tibetler heqqide chiqarghan 12 maddiliq qarari dunya uyghur qurultiyining qarshi élishigha érishkendin sirt, her qaysi kishilik hoquq teshkilatliriningmu himayisige sazawer boldi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/yawropa-parlamenti-heyt-sowgha-11272009191036.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Qehriman Ana
Ablikim Baqi Iltebir
Ablikim Baqi Iltebir
Qara zulmet mudhish shu kéche,
Sheher ichi qan’gha boyalghan,
Qéni oghli, qéni murebbi,
Ana qelbi zedapqa tolghan.
Nida qildi ana tang seher,
Bir közi yash, bir közide qan,
Qisas yandi qelbide choghdek,
Wujudida ot yandi gülxan.
Ana kéler kochida meghrur,
Hasa tayiqi qolida qalqan,
Közliridin yawgha nepriti,
Yalqun kebi lawuldap yan’ghan.Kéler heywet dushmen tankisi,
Kurming chirik müküshup alghan,
Ichip Uyghur qénini kéche,
Hush-eslidin adiship qalghan.
‘Ate!’ dédi ana merdane,
Biz höriyet yolida mangghan,
Qirip-chépip qorqutalmaysen,
Dilimizgha Allah küch salghan.
Urghunida yerge hasini,
Titrep ketti goya yer makan,
Yaw béshigha tegkendek boldi,
Heqiqetning qudriti bazghan.
Uyghur rohi ana qelbide,
Magma bolup partlidi wolqan,
Ey qedirlik qehriman ana,
Qelbimizde sen goya cholpan.
Qudritingdin titridi düshmen,
Shöhritingdin tewridi jahan,
Ewladliring bésip izingni,
Azad bolar muqeddes makan.
14-Noyabir 2009 Amerika/Washingtun
Subscribe to:
Posts (Atom)
FREE UYGHURISTAN!
SYMBOL OF UYGHUR PEOPLE
