Sherqi Türkistan Uyghur Aliy Kéngishide Chüshken Xulase Pikirler
Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2011-05-06
Sherqi türkistan uyghur aliy kéngishining tünügünki muzakire xulasisi we bügünki qoshumche muzakire yighinida chüshken pikirler heqqide melumat.
Déginimdek tünügün dunya uyghur qurultiyi heyetliri we guruppa riyasetlirining muzakirisidin kéyin, yighinning xulasisi chiqirildi, yeni yighinda otturigha qoyulghan pikirler yighinchaqlinip, omumlashturulup bayan qilindi. Yighinning birinchi xulasisi, sherqi türkistan dawasining ghayisi musteqilliq, musteqilliq dégen bu uqumning xelqara qanundiki ipadilinishi, oz teqdirini özi belgilesh bolghanliqi üchün, buningdin kéyinki sherqi türkistan milliy herikiti oz teqdirini özi belgilesh telipi we shoari astida élip bérilidu. Aptonomiye tilgha élinmaydu.
Yighinning xulasiside, oz teqdirini özi belgilesh hoquqini qolgha keltürüsh üchün némiler qilinishi kérek dégen témida chüshken yene köpligen muhim teklipler toghra körüldi, emma bu mezmunlar dunya uyghur qurultiyining buningdin kéyinki teshwiqat matériyallirida tepsiliy bayan qilinmaqchi.
Tünügün yighining xulasisi chiqirilghandin kéyin, dunya uyghur qurultiyining mewjut nizamnamisige qarita bir qisim tozutush pikirliri bérildi we buninggha asasen nizamname qaytidin layihilendi, bu layihining birqanche mezmuni töwendikiche:
1. Teshkilatning nami dunya uyghur qurultiyi qisqartip, qurultay déyilidu.
2, qurultayning merkizi munih.
3. Qurultayning gérbi 1933 we 1944 yili qurulghan sherqi türkistan jumhuriyitining dölet gérbi.
4, qurultayning meqsiti, sherqi türkistan xelqining oz teqdirini özi belgilesh, erkinlikini qolgha keltürüsh, insaniy heq/hoquqlirini qoghdash we sherqi türkistanda démokratik bir hakimiyetni berpa qilish üchün heriket qilish.
5. Qurultay weten ichi/sirtidiki barliq sherqi türkistanliqlarning xelqaradiki birdinbir toluq hoquqluq eng aliy siyasiy orgini.
Yuqirida éytilghanlar, qurultay nizamnamisining layihisidiki bir qisim mezmunlar, töwende bügünki yighinda qoshumche otturigha qoyulghan pikirler heqqidimu melumat.
Tünügün yighinning xulasisi bolup ötkendin kéyin, bügün yene chüshkiche qoshumche pikirler heqqide pikir we mulahiziler bolup ötti. Bügünki bu sorunda aldi bilen uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir xanim muhim soz qildi. Rabiye xanim sözide bizning oylishidighinimiz, sherqi türkistan musteqil bolalamdu yaki bolalamdu, dégen mesile emes, oylishidighinimiz peqet sherqi türkistanni musteqil qilishning musapisini qisqartishning yollirini izdinishtin ibaret, deydu. Rabiye xanim yene yighinda buningdin kéyin qilinidighan ishlar heqqide köpligen yolyoruqlarni berdi. Bu yolyoruqlar, uyghur mesilisini qandaq qilip, gherb döletlerning siyasiy küntertipige kirgüzüsh, qandaq qilip weten ichi we sirtidiki xitaygha qarshi heriketlerni janlandurush we unining heqqaniy heriket ikenlikini dunyagha chüshendürüsh, shundaqla qandaq qilip dunyadiki küchlük döletlerning uyghurlargha bolghan hésdashliqini, eng qisqa waqit ichide emeliy heriketke aylandurush heqqide boldi.
Bügünki qoshumche pikirler arisida, uyghur ziyaliysi amérika uyghur birleshmisining heyiti qasim tümen soz qilip, uyghur ziyalirining sherqi türkistan musteqilliq kürishidiki bash tartip bolmaydighan mesuliyiti heqqide toxtaldi. Qasim tümenning sözini mundaq xulasilishimiz mumkin, rohini ümidsizlik qaplighan, uyghurlarning milliy iradisining qudritige ishenmeydighan hem dunyaning adalitige guman bilen qaraydighan uyghur ziyaliylar, ehwali eng échinishliq kishiler. Bular téximu kop izdinishi, tetqiq qilishi, uyghur musteqilliq herikitining sépigha qaytip kélishi kérek. Undaq bolmaydiken, bular millitiningla emes, kelgüside aile/ewladliriningmu aldida yüz kélelmeydu. Qasim tümen yene uyghur ziyaliysi, uyghur alimi dégen bu teripning peqet we peqetla uyghur musteqilliq herikitige méhri/muhebbitini bérish bermeslik bilenla ölchinidighanliqini, uyghurlarning échinishliq weziyitidin azablanmighan heriket qilmighan bir ziyaliyni uyghur ziyaliysi déyishke bolmaydighanliqini bildürdi.
Bügün bu yighining xulasiside tilgha élinmighan, emma yighining aldidiki sorunlarda tekitlengen obzorchi sidiq haji rozi ependining bir pikrini tekitlep ötmekchimen. Sidiq haji rozi ependi, uyghur xelqining musteqilliq küresh tarixini xulasilep, uyghurlar bügünge qeder töleshke tégishlik bedelni tölep keldi, uyghur xelqi musteqilliqi üchün eng éghir bedel töligen emma meqsitige téxiche yételmeywatqan milletlerdin biri, uyghurlarning tarixtiki rehberlirimu qolidin kelgen barliq tirishchanliqlirini körsetti, uyghur xelqide sewenlik, uyghur rehberliride gunah yoq, peqet we peqet xelqara weziyettiki paydisizliq sewebidin 2 qétimliq jumhuriyitini qoghdap qalalmidi, shunga uyghur teshkilatliri buningdin kéyin mana bu nuqtigha diqqet qilishi kérek, uyghur mesilisini dunyadiki héch bir dölet oz dölitining dölet menpeitining bir parchisi dep qarimasliqi, belki insanperwerlik nuqtisidin yardem bérishi kérek.
Uyghur teshkilatlirimu bu nuqtidiki sezgürlükini ashurushi kérek.
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/aliy-kengesh-xulase-05062011182823.html/story_main?encoding=latin
Thursday, May 05, 2011
Sherqi Türkistan Uyghur Aliy Kéngishining 3-May Künidiki Yighinida Chüshken Bir Qisim Perqliq Teklip Pikirler
Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2011-05-03
Bügün, 3-May dunya uyghur qurultiyi uyghur aliy kéngishining birinchi qétimliq muzakire yighinida kishini eng jelp qilidighan teklipler otturigha qoyuldi.
Yighinda aldi bilen amérikiliq xelqara munasiwetler tetqiqatchisi shon robérts, andin adwokat nuri türkel, dunya uyghur qurultiyining muawin reisi siyit tümtürk qatarliq 10 din artuq tetqiqatchi, siyasiy paaliyetchi , özliri turuwatqan dölettiki sherqi türkistan dawasining nöwettiki weziyiti heqqide melumat bérip ötkendin kéyin, buningdin kéyin qilinishqa tégishlik ishlar heqqide teklip pikirlirini otturigha qoydi. Elwette bügün otturigha chüshken teklipler her xil, mezmuni nahayiti etrapliq, men bularning diqqitimni tartqan we muhim dep qarighan bir qisim tekliplerni bayan qilip ötimen.
Bügün diqqetni eng tartqan teklip pikirlerdin biri amérikiliq tetqiqatchi, jorji washington uniwérsitétining proféssori, uyghurshunas shon robértsning sözliri boldi. Shon robérts uyghur élide xitay élip bériwatqan tereqqiyat qurulushliri, bu tereqqiyatning yerlik xelqqe körsitiwatqan tehditni hem bu tehditning aldini élish heqqide teklip pikir otturigha qoydi.
Shon robérts deyduki, «dunyada bügün az sanliq milletler rayonlirini tereqqiy qildurush pilani yalghuz xitayda emes, bashqa döletlerdimu bar, bu xil pilanlarni b d t mu qollaydu, dunya bankisi qatarliq xelqara iqtisadiy qurulashlarmu qollaydu we qollap nurghunlighan pul ajritiwatidu, emma xitayning tereqqiyat pilani dunyadiki bashqa tereqqiyat pilanlirining eksiche yölinishte kétip baridu , yeni bu tereqqiyat pilanni uyghurlarni öy/makanliridin mehrum qaldurush, ishidin mehrum qaldurush, kélechikidin mehrum qaldurush qatarliq milliy mewjudiyetke tehdit salidighan shekilde kétip baridu, shunga uyghur teshkilatliri b d t gha we munasiwetlik organlargha xitayning mushu tereqqiyat pilanining mahiyitini we xetirini nuqtiliq chüshendürüshi kérek».
Shon robértsning yene dégini shuki, hazir köpligen xelqaraliq shirketler uyghur rayonigha köplep meblegh séliwatidu, buningdin kéyinki 10 yil ichide bu xil meblegh salidighanlar téximu köpiyidu, shunga uyghurlar bu shirketlerge, bu rayongha meblegh sélishning özliri üchün paydiliq emeslikini bildürüsh kérek, bu shirketler bu rayongha meblegh salsa éghir ziyan tartidighanliqini hés qilishi kérek.
Shon robértsning qarishiche, hazir xitay uyghurlarning bu zéminning yerlik xelqliri ikenlikinimu ret qiliwatidu, bu arqiliq chetel shirketlirige xatirjemlik tuyghusi bériwatidu uyghurlar özlirining bu zéminning heqiqiy igisi ikenlikini her xil yollar bilen, hetta bésim shekillendürüshi bilen bolsimu bildürüsh kérek.
Yighinda söz qilghan yene bir muhim paaliyetchi nuri türkel, « shimali amérikida sherqi türkistan mesilisining nöwettiki ehwali we kelgüsige nezer» dégen témida söz qildi. U sözide uyghur dawasi bilen tibet dawasi arisida bir sélishturma élip bardi hem uyghur mesilisining amérikida tonulush tarixi anche uzun bolmighan bolsimu, amérikiliq dölet erbabliri, bolupmu amérika siyasitini belgileydighan, muhim qatlamlarda keng derijide bilingenlikini, uyghurlarning tibetliklerge nisbeten xelq ichide tonulushi ulardek kengri emeslikini, emma dölet erbabliri arisida tonulushining bolsa, tibetliklerdin töwen emeslikini, shunga uyghur paaliyetchiliri amérikida élip barghan paaliyitini burunqidek hökümetsiz teshkilatlargha anglitishtin hökümet ichige, dölet mejlisige anglitishqa merkezleshtürüsh kéreklikini, uyghur teshkilatliri alghan bir qisim qararlarning amérika dölet mejlisidimu testiqlinish we qanunlishish imkani barliqini otturigha qoydi.
Nuri türkel tibetlikler bilen uyghurlar arisidiki perq heqqide sözligen chéghida tibetliklerning heriketni töwendin bashlighanliqini, emma uyghurlarning bolsa, heriketni yuqiridin bashlighanliqini, yeni amérika dölet erbablirining nahayiti qisqa waqit ichide uyghur mesilisini bilip we tonup yetkenlikini bildürdi.
Biz nuri tükeldin «buninggha néme seweb boldi» dep sorighan waqtimizda, u , «xitayning teshwiqati dep jawab» berdi. Nuri türkelning bildürüshiche, xitay hökümiti, uyghur mesilisini dunyagha ashkarilighanda he dégendila mesilini xitayning dölet bixeterlik mesilisi dep tonutti mana bu dunyadiki nurghun dölet erbablirining uyghur mesilisige jiddiy shekilde diqqet bérishigha seweb boldi.
Elwette bu yerde nury türkel ependi, xitayning uyghur mesilisini dölet bixeterlik mesilisi qilip tonushturushigha seweb bolghan amillar üstide toxtalmidi.
Emma perez qilishimizche weten ichidiki uyghur musteqilliq küchlirining weten dawasi mesilisidiki bir qisim, qetiy meydani we keskin inkasliri bu yerde muhim rol oynighan bolushi mumkin.
Yighinda söz qilghan yene bir paaliyetchi, yaponiyidin kelgen muxter abduqadir. Muxter abduqadir, yaponiyining dunyada xitay bilen jiddiy mesililiri bolghan döletlerni biri ikenlikini, xitayning xitayning, iqtisadiy, siyasiy we herbiy jehettin xitaygha béqinmaydighan bir dölet bolush ewzellikidin paydilinish kéreklikini bildürdi. Muxter abduqadir, eger yaponiyidiki uyghurlar arisida küchlük bir teshkillinish shekillense, yaki dunya uyghur qurultiyi paaliyetlirini yaponiyige köprek merkezleshtürgen ehwalda yaponiyide her türlük yardemni qolgha keltürüshning mumkinchilikini bayan qildi. Muxter abduqadir, yaponiyide paaliyet élip barghanda yaponiyidiki siyasiy köz qarash jehettiki ongchi qanatlardin paydilinishning zörürlükini, chünki ongchi yeni konsiriwatiplar arisida partiye we parlamént ezaliri bolushtin bashqa, nurghun karxanichi we sodigerlerning barliqini , bularningmu sherqiy türkistan kürishi üchün yardem bérish éhtimalining yuqiriliqini we bular bilen alaqilishish üchün derhal heriketke ötüsh kéreklikini bildürdi.
Yighinda gérmaniyidin kelgen diniy zatlardin turghunjan atawulla söz qildi, u sözide, sherqi türkistan dawasining, din we millet halqighan , insaniy bir dawa ikenlikini, yeni uyghur xelqining sherqi türkistanning musteqilliqini telep qilishining insaniy bir telep ikenlikini, emma xitay hökümiti nöwette uyghur musulman kimlikidin paydilinip dunyadiki melum bir guruppilargha baghlap, qarilash paaliyiti élip bériwatqanliqini, uyghur paaliyetchiliri arisidimu bezilerning xitayning bu teshwiqattin endishe qilip, uyghurlarning milliy kimliki, jümlidin islami kimlikini gewdilendürüshtin özini qachuruwatqanliqini, buning bir ziyanliq qilmish ikenlikini, uyghurlarning musulman kimliki, uyghurlarni xitaydin qoghdaydighan qorghan we musteqilliqi üchün qoral bolushtin bashqa dunyadiki héch bir döletke tehdit emeslikini, buni dunyagha chüshendürüshningmu mumkinchilikini tekitlidi.
Yene, turghunjan ependining «musulmanliqimiz pexrimiz we bayliqimiz, bizning bu kimlikimiz, amérika we yawropa bilen islam dunyasi arisida özara chüshürüsh hem hemkarlishishta köwrüklük rol oynishi mumkinki ziyanliq, emes, islami kimlikimizge sahib chiqayli» dégen mezmunda söz qildi.
Awstraliyidiki paaliyetchi nurmemet mijit awstraliyining bir köchmenler döliti ikenlikini, bu dölette uyghurlarning herqandaq arzu-Armanlirini ashkara otturigha qoyush mumkinchilikini, musteqilliqtin ibaret siyasiy iradisini ashkara bayan qilishtimu bir cheklime yoqluqini, chünki awstraliyining iqtisadiy we siyasiy jehettin xitaygha baghlinip qalghan bir dölet emeslikini bayan qildi. Nurmemet ependining yighinda qilghan yene bir muhim sözi, sherqi türkistan musteqilliq körüshi, zor bir iqtisadiy küchke mohtaj, bu iqtisadni bedel puli yaki iane arqiliq toluqlap bolush mumkinsiz, shunga choqum, bu iqtisadiy menbeni toluqlash we üzlüksizleshtürüshning her xil chariliri teng qollinilishi kérek, dégen teklipni otturigha qoydi.
Axirida deydighinim bügünki yighinda eng diqqetni tartqan pikir shon robértsning nopus heqqidiki pikirliri boldi. Shon robérts dédiki sherqi türkistanning eng axirqi teqdirini belgileydighan amil sherqi türkistandiki milletlerning nopus nisbiti, uyghurlar barliq imkanliri bilen rayondiki nopus nisbitidiki üstünlükni qoghdishi kérek we buni sherqi türkistan musteqil bolalamdu? bolalmamdu? dégen nuqtida qarash kérek dédi.
Bu xil pikir burun bezi uyghur tetqiqatchiliri we paaliyetchiliri teripidinmu otturigha qoyulghan, mesilen, türkiyidiki uyghur proféssor alimjan inayet bultur erkin asiya radiosining ziyaritini qobul qilghanda sherqi türkistandiki eng jiddiy mesile, nopus mesilisi, xitay köchmenlirining sherqiy türkistangha köchüshini toxtitish eng bolmighanda süritini astilitish, kérek dégen idi.
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/aliy-kengesh-3-05032011173311.html/story_main?encoding=latin
Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2011-05-03
Bügün, 3-May dunya uyghur qurultiyi uyghur aliy kéngishining birinchi qétimliq muzakire yighinida kishini eng jelp qilidighan teklipler otturigha qoyuldi.
Yighinda aldi bilen amérikiliq xelqara munasiwetler tetqiqatchisi shon robérts, andin adwokat nuri türkel, dunya uyghur qurultiyining muawin reisi siyit tümtürk qatarliq 10 din artuq tetqiqatchi, siyasiy paaliyetchi , özliri turuwatqan dölettiki sherqi türkistan dawasining nöwettiki weziyiti heqqide melumat bérip ötkendin kéyin, buningdin kéyin qilinishqa tégishlik ishlar heqqide teklip pikirlirini otturigha qoydi. Elwette bügün otturigha chüshken teklipler her xil, mezmuni nahayiti etrapliq, men bularning diqqitimni tartqan we muhim dep qarighan bir qisim tekliplerni bayan qilip ötimen.
Bügün diqqetni eng tartqan teklip pikirlerdin biri amérikiliq tetqiqatchi, jorji washington uniwérsitétining proféssori, uyghurshunas shon robértsning sözliri boldi. Shon robérts uyghur élide xitay élip bériwatqan tereqqiyat qurulushliri, bu tereqqiyatning yerlik xelqqe körsitiwatqan tehditni hem bu tehditning aldini élish heqqide teklip pikir otturigha qoydi.
Shon robérts deyduki, «dunyada bügün az sanliq milletler rayonlirini tereqqiy qildurush pilani yalghuz xitayda emes, bashqa döletlerdimu bar, bu xil pilanlarni b d t mu qollaydu, dunya bankisi qatarliq xelqara iqtisadiy qurulashlarmu qollaydu we qollap nurghunlighan pul ajritiwatidu, emma xitayning tereqqiyat pilani dunyadiki bashqa tereqqiyat pilanlirining eksiche yölinishte kétip baridu , yeni bu tereqqiyat pilanni uyghurlarni öy/makanliridin mehrum qaldurush, ishidin mehrum qaldurush, kélechikidin mehrum qaldurush qatarliq milliy mewjudiyetke tehdit salidighan shekilde kétip baridu, shunga uyghur teshkilatliri b d t gha we munasiwetlik organlargha xitayning mushu tereqqiyat pilanining mahiyitini we xetirini nuqtiliq chüshendürüshi kérek».
Shon robértsning yene dégini shuki, hazir köpligen xelqaraliq shirketler uyghur rayonigha köplep meblegh séliwatidu, buningdin kéyinki 10 yil ichide bu xil meblegh salidighanlar téximu köpiyidu, shunga uyghurlar bu shirketlerge, bu rayongha meblegh sélishning özliri üchün paydiliq emeslikini bildürüsh kérek, bu shirketler bu rayongha meblegh salsa éghir ziyan tartidighanliqini hés qilishi kérek.
Shon robértsning qarishiche, hazir xitay uyghurlarning bu zéminning yerlik xelqliri ikenlikinimu ret qiliwatidu, bu arqiliq chetel shirketlirige xatirjemlik tuyghusi bériwatidu uyghurlar özlirining bu zéminning heqiqiy igisi ikenlikini her xil yollar bilen, hetta bésim shekillendürüshi bilen bolsimu bildürüsh kérek.
Yighinda söz qilghan yene bir muhim paaliyetchi nuri türkel, « shimali amérikida sherqi türkistan mesilisining nöwettiki ehwali we kelgüsige nezer» dégen témida söz qildi. U sözide uyghur dawasi bilen tibet dawasi arisida bir sélishturma élip bardi hem uyghur mesilisining amérikida tonulush tarixi anche uzun bolmighan bolsimu, amérikiliq dölet erbabliri, bolupmu amérika siyasitini belgileydighan, muhim qatlamlarda keng derijide bilingenlikini, uyghurlarning tibetliklerge nisbeten xelq ichide tonulushi ulardek kengri emeslikini, emma dölet erbabliri arisida tonulushining bolsa, tibetliklerdin töwen emeslikini, shunga uyghur paaliyetchiliri amérikida élip barghan paaliyitini burunqidek hökümetsiz teshkilatlargha anglitishtin hökümet ichige, dölet mejlisige anglitishqa merkezleshtürüsh kéreklikini, uyghur teshkilatliri alghan bir qisim qararlarning amérika dölet mejlisidimu testiqlinish we qanunlishish imkani barliqini otturigha qoydi.
Nuri türkel tibetlikler bilen uyghurlar arisidiki perq heqqide sözligen chéghida tibetliklerning heriketni töwendin bashlighanliqini, emma uyghurlarning bolsa, heriketni yuqiridin bashlighanliqini, yeni amérika dölet erbablirining nahayiti qisqa waqit ichide uyghur mesilisini bilip we tonup yetkenlikini bildürdi.
Biz nuri tükeldin «buninggha néme seweb boldi» dep sorighan waqtimizda, u , «xitayning teshwiqati dep jawab» berdi. Nuri türkelning bildürüshiche, xitay hökümiti, uyghur mesilisini dunyagha ashkarilighanda he dégendila mesilini xitayning dölet bixeterlik mesilisi dep tonutti mana bu dunyadiki nurghun dölet erbablirining uyghur mesilisige jiddiy shekilde diqqet bérishigha seweb boldi.
Elwette bu yerde nury türkel ependi, xitayning uyghur mesilisini dölet bixeterlik mesilisi qilip tonushturushigha seweb bolghan amillar üstide toxtalmidi.
Emma perez qilishimizche weten ichidiki uyghur musteqilliq küchlirining weten dawasi mesilisidiki bir qisim, qetiy meydani we keskin inkasliri bu yerde muhim rol oynighan bolushi mumkin.
Yighinda söz qilghan yene bir paaliyetchi, yaponiyidin kelgen muxter abduqadir. Muxter abduqadir, yaponiyining dunyada xitay bilen jiddiy mesililiri bolghan döletlerni biri ikenlikini, xitayning xitayning, iqtisadiy, siyasiy we herbiy jehettin xitaygha béqinmaydighan bir dölet bolush ewzellikidin paydilinish kéreklikini bildürdi. Muxter abduqadir, eger yaponiyidiki uyghurlar arisida küchlük bir teshkillinish shekillense, yaki dunya uyghur qurultiyi paaliyetlirini yaponiyige köprek merkezleshtürgen ehwalda yaponiyide her türlük yardemni qolgha keltürüshning mumkinchilikini bayan qildi. Muxter abduqadir, yaponiyide paaliyet élip barghanda yaponiyidiki siyasiy köz qarash jehettiki ongchi qanatlardin paydilinishning zörürlükini, chünki ongchi yeni konsiriwatiplar arisida partiye we parlamént ezaliri bolushtin bashqa, nurghun karxanichi we sodigerlerning barliqini , bularningmu sherqiy türkistan kürishi üchün yardem bérish éhtimalining yuqiriliqini we bular bilen alaqilishish üchün derhal heriketke ötüsh kéreklikini bildürdi.
Yighinda gérmaniyidin kelgen diniy zatlardin turghunjan atawulla söz qildi, u sözide, sherqi türkistan dawasining, din we millet halqighan , insaniy bir dawa ikenlikini, yeni uyghur xelqining sherqi türkistanning musteqilliqini telep qilishining insaniy bir telep ikenlikini, emma xitay hökümiti nöwette uyghur musulman kimlikidin paydilinip dunyadiki melum bir guruppilargha baghlap, qarilash paaliyiti élip bériwatqanliqini, uyghur paaliyetchiliri arisidimu bezilerning xitayning bu teshwiqattin endishe qilip, uyghurlarning milliy kimliki, jümlidin islami kimlikini gewdilendürüshtin özini qachuruwatqanliqini, buning bir ziyanliq qilmish ikenlikini, uyghurlarning musulman kimliki, uyghurlarni xitaydin qoghdaydighan qorghan we musteqilliqi üchün qoral bolushtin bashqa dunyadiki héch bir döletke tehdit emeslikini, buni dunyagha chüshendürüshningmu mumkinchilikini tekitlidi.
Yene, turghunjan ependining «musulmanliqimiz pexrimiz we bayliqimiz, bizning bu kimlikimiz, amérika we yawropa bilen islam dunyasi arisida özara chüshürüsh hem hemkarlishishta köwrüklük rol oynishi mumkinki ziyanliq, emes, islami kimlikimizge sahib chiqayli» dégen mezmunda söz qildi.
Awstraliyidiki paaliyetchi nurmemet mijit awstraliyining bir köchmenler döliti ikenlikini, bu dölette uyghurlarning herqandaq arzu-Armanlirini ashkara otturigha qoyush mumkinchilikini, musteqilliqtin ibaret siyasiy iradisini ashkara bayan qilishtimu bir cheklime yoqluqini, chünki awstraliyining iqtisadiy we siyasiy jehettin xitaygha baghlinip qalghan bir dölet emeslikini bayan qildi. Nurmemet ependining yighinda qilghan yene bir muhim sözi, sherqi türkistan musteqilliq körüshi, zor bir iqtisadiy küchke mohtaj, bu iqtisadni bedel puli yaki iane arqiliq toluqlap bolush mumkinsiz, shunga choqum, bu iqtisadiy menbeni toluqlash we üzlüksizleshtürüshning her xil chariliri teng qollinilishi kérek, dégen teklipni otturigha qoydi.
Axirida deydighinim bügünki yighinda eng diqqetni tartqan pikir shon robértsning nopus heqqidiki pikirliri boldi. Shon robérts dédiki sherqi türkistanning eng axirqi teqdirini belgileydighan amil sherqi türkistandiki milletlerning nopus nisbiti, uyghurlar barliq imkanliri bilen rayondiki nopus nisbitidiki üstünlükni qoghdishi kérek we buni sherqi türkistan musteqil bolalamdu? bolalmamdu? dégen nuqtida qarash kérek dédi.
Bu xil pikir burun bezi uyghur tetqiqatchiliri we paaliyetchiliri teripidinmu otturigha qoyulghan, mesilen, türkiyidiki uyghur proféssor alimjan inayet bultur erkin asiya radiosining ziyaritini qobul qilghanda sherqi türkistandiki eng jiddiy mesile, nopus mesilisi, xitay köchmenlirining sherqiy türkistangha köchüshini toxtitish eng bolmighanda süritini astilitish, kérek dégen idi.
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/aliy-kengesh-3-05032011173311.html/story_main?encoding=latin
Saturday, April 23, 2011
Uyghur Élidiki Sergerdan Balilar Mesilisi
Muxbirimiz Méhriban
2011-04-22
Uyghur aptonom rayon dairiliri élan qilghan sanliq melumatlargha asaslanghanda, her yili texminen 3000 etrapida sergerdan uyghur baliliri yighiwélinidiken.
Emma sergerdan balilar mesilisi uzundin buyan hel bolmay kéliwatqan mesile bolup, birqanche 10 yildin buyan uyghur tor betliride bu mesile muhim munazire témilirining birige aylanghan.
Uyghur élidiki sergerdan balilar mesilisi yéqinqi yillardin buyan uyghurlarning diqqitini qozghap kéliwatqan muhim mesililerning birige aylanghan idi.Xitay hökümiti 2009-Yili 5-Iyul weqesidin kéyin mejburiy taqiwetken uyghur tor betliride sergerdan balilar mesilisi hem ularni qutquzush heqqide köp qétim murajietnamiler élan qilinghan idi. Uyghur biz tor békitining xelqara torida türlük yollar arqiliq, xitay ölkilirige élip kélingen sergerdan balilarning ehwali heqqide mexsus sehipe échilghan.
Bu sehipidiki xewerlerdin melum bolushiche, xitay ölkiliride uyghur ashxanilirida yallinip ishlewatqan, yanchuqchiliq qilishqa mejburliniwatqan sergerdan balilarning köpchiliki yézilardiki namrat déhqanlarning baliliri bolup, bu balilar turmush qiyinchiliqi sewebidin tirikchilik yoli izdep, ürümchi hem xitay ölkilirige kelgen yaki adem bédikliri teripidin aldap élip kétilgen balilar iken.
Chetellerdiki uyghur ziyaliyliridin nurmemet musabay ependi xitay ölkiliridiki sergerdan uyghur baliliri mesilisi heqqide öz qarashlirini bayan qildi.
Nurmemet ependi öz qarishini otturigha qoyup, nöwette sergerdan balilar dep atiliwatqan bu balilarning köpchiliki 90-Yillardin kéyin, öz yurtlirida yashash imkaniyiti bolmighini üchün, tirikchilik éhtiyaji hem bashqa sewebler bilen sherqiy türkistandin xitay ölkilirige kétip, sersanliq ichide yashashqa mejburlanghanliqini ilgiri sürdi.
Nurmemet ependi öz bayanida sergerdan uyghur baliliri mesilisi uzundin buyan mewjut bolup kéliwatqan mesile ikenlikini otturigha qoyup, xitay hökümitining sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan mustemlike siyasiti uyghurlarning öz yurtlirini tashlap yaqa yurtlarda sersan bolushigha, uyghur balilirining xitay ölkiliride xarlinishigha seweb bolghanliqini tekitlidi.
Uyghur aptonom rayonluq hökümet dairiliri ilgiri sergerdan balilar mesilisini hel qilidighanliqi heqqide köp qétim wede bergen bolsimu, emma sergerdan balilarni yighiwalghandin kéyin ularni terbiyilesh mesilisi heqqide köprek emeliy ish élip bérilmighan idi.
Emma 19-Aprél küni ürümchide chiqidighan paytext seher gézitide bérilgen bir xewerde, nöwette uyghur aptonom rayonida her yili texminen 3000 etrapida sergerdan balilar yighiwélinidighanliqi, uyghur aptonom rayon dairilirining 2011-Yili 5 milyon yüen meblegh sélip, 15 yerde sergerdan balilar terbiyilesh merkizi qurushni pilanlighanliqi xewer qilinghan. Xitayning shinxua agéntliqining bügünki xewiride déyilishiche, uyghur aptonom rayonining partkom sékrétari jang chünshyen 21-Mart küni bayanat bérip, xitay ölkiliridiki barliq sergerdan balilarni qayturup kélip, terbiyileshni chaqiriq qilghan. Xewerde yene uyghur aptonom rayoni teshkilligen ömekning 23-Apréldin 1-Maygha qeder, xitayning 19 ölke shehiride teshwiqat élip bérip, u yerlerdiki sergerdan balilarni qayturup kélish xizmitini bashlaydighanliqi bayan qilinghan.
Nurmemet musabay ependi bu heqte qarishini otturigha qoyup, uyghur aptonom rayon hökümet dairilirining bu herikitining körünüshte sergerdan uyghur balilirini yighiwélip, ulargha tirikchilik yoli tépip bérishtek körüngini bilen emeliyette, xitay hökümet dairilining xitayning herqaysi jaylirida tarqilip ketken uyghur yash -Ösmürlirining xitay hökümitige qarshi paaliyetlerde bolushidin ensirewatqanliqi ikenlikini ilgiri sürdi.
Nurmemet ependining qarishiche, nöwette xitay hökümiti barliq küchi bilen öz hökümranliqini saqlap qélishqa tirishiwatqan sharaitta, xitayni eng ensiritidighini ottura sherqte yüz bergen démokratik heriketlerning xitayda yamrap kétishi iken. Halbuki, nöwette xitay hökümitining béshini aghritiwatqan mesile, sherqiy türkistan mesilisi, tibet mesilisi, xitaydiki erzdarlar mesilisi hem xitay ziyaliylirining xitayda démokratiye telep qilish mesililiri bolupla qalmastin, belki xitay ölkilirige sirttin kelgen, hökümetning bashqurushi birqeder qiyin bolghan köchme nopuslar iken. Ene shundaq bolghini üchün, uyghur aptonom rayon dairilirining eng téz waqit ichide xitay ölkiliridiki sergerdan uyghur baliliri dep atalghan bu yash-Ösmürler topini «sergerdan balilarni terbiyilesh»namida yighiwélishi, emeliyette bu balilarning xitay hökümitige awarichilik élip kélishidin ensiresh sewebidin bolmaqta iken.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/sergerdan-balilar-04222011182724.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Muxbirimiz Méhriban
2011-04-22
Uyghur aptonom rayon dairiliri élan qilghan sanliq melumatlargha asaslanghanda, her yili texminen 3000 etrapida sergerdan uyghur baliliri yighiwélinidiken.
Emma sergerdan balilar mesilisi uzundin buyan hel bolmay kéliwatqan mesile bolup, birqanche 10 yildin buyan uyghur tor betliride bu mesile muhim munazire témilirining birige aylanghan.
Uyghur élidiki sergerdan balilar mesilisi yéqinqi yillardin buyan uyghurlarning diqqitini qozghap kéliwatqan muhim mesililerning birige aylanghan idi.Xitay hökümiti 2009-Yili 5-Iyul weqesidin kéyin mejburiy taqiwetken uyghur tor betliride sergerdan balilar mesilisi hem ularni qutquzush heqqide köp qétim murajietnamiler élan qilinghan idi. Uyghur biz tor békitining xelqara torida türlük yollar arqiliq, xitay ölkilirige élip kélingen sergerdan balilarning ehwali heqqide mexsus sehipe échilghan.
Bu sehipidiki xewerlerdin melum bolushiche, xitay ölkiliride uyghur ashxanilirida yallinip ishlewatqan, yanchuqchiliq qilishqa mejburliniwatqan sergerdan balilarning köpchiliki yézilardiki namrat déhqanlarning baliliri bolup, bu balilar turmush qiyinchiliqi sewebidin tirikchilik yoli izdep, ürümchi hem xitay ölkilirige kelgen yaki adem bédikliri teripidin aldap élip kétilgen balilar iken.
Chetellerdiki uyghur ziyaliyliridin nurmemet musabay ependi xitay ölkiliridiki sergerdan uyghur baliliri mesilisi heqqide öz qarashlirini bayan qildi.
Nurmemet ependi öz qarishini otturigha qoyup, nöwette sergerdan balilar dep atiliwatqan bu balilarning köpchiliki 90-Yillardin kéyin, öz yurtlirida yashash imkaniyiti bolmighini üchün, tirikchilik éhtiyaji hem bashqa sewebler bilen sherqiy türkistandin xitay ölkilirige kétip, sersanliq ichide yashashqa mejburlanghanliqini ilgiri sürdi.
Nurmemet ependi öz bayanida sergerdan uyghur baliliri mesilisi uzundin buyan mewjut bolup kéliwatqan mesile ikenlikini otturigha qoyup, xitay hökümitining sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan mustemlike siyasiti uyghurlarning öz yurtlirini tashlap yaqa yurtlarda sersan bolushigha, uyghur balilirining xitay ölkiliride xarlinishigha seweb bolghanliqini tekitlidi.
Uyghur aptonom rayonluq hökümet dairiliri ilgiri sergerdan balilar mesilisini hel qilidighanliqi heqqide köp qétim wede bergen bolsimu, emma sergerdan balilarni yighiwalghandin kéyin ularni terbiyilesh mesilisi heqqide köprek emeliy ish élip bérilmighan idi.
Emma 19-Aprél küni ürümchide chiqidighan paytext seher gézitide bérilgen bir xewerde, nöwette uyghur aptonom rayonida her yili texminen 3000 etrapida sergerdan balilar yighiwélinidighanliqi, uyghur aptonom rayon dairilirining 2011-Yili 5 milyon yüen meblegh sélip, 15 yerde sergerdan balilar terbiyilesh merkizi qurushni pilanlighanliqi xewer qilinghan. Xitayning shinxua agéntliqining bügünki xewiride déyilishiche, uyghur aptonom rayonining partkom sékrétari jang chünshyen 21-Mart küni bayanat bérip, xitay ölkiliridiki barliq sergerdan balilarni qayturup kélip, terbiyileshni chaqiriq qilghan. Xewerde yene uyghur aptonom rayoni teshkilligen ömekning 23-Apréldin 1-Maygha qeder, xitayning 19 ölke shehiride teshwiqat élip bérip, u yerlerdiki sergerdan balilarni qayturup kélish xizmitini bashlaydighanliqi bayan qilinghan.
Nurmemet musabay ependi bu heqte qarishini otturigha qoyup, uyghur aptonom rayon hökümet dairilirining bu herikitining körünüshte sergerdan uyghur balilirini yighiwélip, ulargha tirikchilik yoli tépip bérishtek körüngini bilen emeliyette, xitay hökümet dairilining xitayning herqaysi jaylirida tarqilip ketken uyghur yash -Ösmürlirining xitay hökümitige qarshi paaliyetlerde bolushidin ensirewatqanliqi ikenlikini ilgiri sürdi.
Nurmemet ependining qarishiche, nöwette xitay hökümiti barliq küchi bilen öz hökümranliqini saqlap qélishqa tirishiwatqan sharaitta, xitayni eng ensiritidighini ottura sherqte yüz bergen démokratik heriketlerning xitayda yamrap kétishi iken. Halbuki, nöwette xitay hökümitining béshini aghritiwatqan mesile, sherqiy türkistan mesilisi, tibet mesilisi, xitaydiki erzdarlar mesilisi hem xitay ziyaliylirining xitayda démokratiye telep qilish mesililiri bolupla qalmastin, belki xitay ölkilirige sirttin kelgen, hökümetning bashqurushi birqeder qiyin bolghan köchme nopuslar iken. Ene shundaq bolghini üchün, uyghur aptonom rayon dairilirining eng téz waqit ichide xitay ölkiliridiki sergerdan uyghur baliliri dep atalghan bu yash-Ösmürler topini «sergerdan balilarni terbiyilesh»namida yighiwélishi, emeliyette bu balilarning xitay hökümitige awarichilik élip kélishidin ensiresh sewebidin bolmaqta iken.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/sergerdan-balilar-04222011182724.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Xitay Emdi Özbékistangha Kéngiyip Rusiyini Chetke Qéqishqa Bashlidimu?
Muxbirimiz Weli
2011-04-22
Özbékistan hazir xitayni qizghin qarshi aldi. Néfit, tebiiy gaz menbelirini xitayning échishigha we xitay téléwiziye-Radiolirini özbékistanda kéngeytip tarqitishqa qoshuldi.
Bash orgini londondiki maliye waqit gézitining bügünki xewiride bayan qilinishiche, xitay hazir özbékistangha zor miqdarda meblegh sélishni qarar qildi. Özbékistan özining néfit, tebiiy gaz bayliqlirini xitayning échishigha ruxset qildi. Shundaqla, xitayning téléwiziye, radiolirini özbékistanda kéngeytip tarqitishqa qoshuldi.
Roytrs agéntliqining bayan qilishiche, özbékistan prézidénti kerimof yéqinda xitayni ziyaret qilghanda, xitay özbékistangha 1 milyard 500 milyon amérika dolliri qerz bérishni qarar qildi we kelgüside yene 5 milyard amérika dolliri qerz bérishke aldin wede berdi.
Amérika awazining bayan qilishiche, rusiye istratégiye tetqiqatchisi kurutof bügün, yillardin buyan rusiyining tesirini saqlap kéliwatqan ottura asiya döletlirining hazir, xitay bilen aktip munasiwet baghlashqa bashlighanliqidiki yoshurun amillarni tehlil qildi. Kurutofning qarishiche, kerimof bu qétim özbékistanning gherb teripidiki néfit we tebiiy gaz menbelirini xitayning échishigha yol qoyghan.
Hazir teminlewatqan tebiiy gaz, paxta, uran miqdarini köpeytishke qoshulghan. Kerimof yene xitay bilen özbékistandin xitaygha tebiiy gaz mangghuzidighan turuba liniyisining ikkinchi basquchluq qurulushi, xitay bilen özbékistanning tömür yollirini bir-Birige tutashturush pilani, xitay bilen özbékistan otturisidiki pulni atchot qilish mitoti qatarliq mesililerni muzakiriliship, axirqi hésabta peqet xitay nahayiti köp meblegh, qerz pul bermekchi bolghan tizimlikinila kötürüp qaytip keldi.
Kurutofning qarishiche, xitay hazir rusiyining ottura asiyadiki tesirini chetke qéqish pilanini, özi bilen chégrilinidighan qazaqistan, qirghizistan, tajikistanlardin ötüp, emdi özi bilen chégrilanmaydighan özbékistanghiche kéngeytti. Özbékistan prézidénti kerimofning bu qétimqi xitay ziyariti, del xitay hazir ottura asiyada özining tesir dairisini qedemmu-Qedem kéngeytiwatqanliqining belgisi.
Kurutofning bayan qilishiche, buningdin burun özbékistanning tebiiy gazgha bolghan éhtiyaji rusiyige tayinatti. Rusiye kapitalidimu özbékistanning énérgiye we xam eshyaliri muhim orunni igileytti. Emdi xitayning ottura asiyagha singip kirishige egiship, özbékistandiki bu halet özgerdi. Belki xitay hazir özbékistanning chong tayanchigha aylandi. Xitayning kungzi institutimu özbékistangha kirdi. Özbékistandin xitayning oqush puli bilen oquydighan adem sani yüzlep éshishqa bashlidi.
Kurutofning qarishiche, xitayning ottura asiya döletliri bilen bolghan munasiwiti hergiz «shinjangni muqim qilish» dégen mesilidin yiraqlap ketmeydu. Xitay buningdin burun, qazaqistan, qirghizistan, tajikistan qatarliq ottura asiya döletliridin, xitayning éghir zulumi astida qalghan uyghurlarning qarshiliq heriketlirini qollimasliqqa wede alghan idi. Bu döletlerning ichide özbékistanning tüzümi eng mustebit. Xitay bu döletning prézidénti kerimofni, sowét ittipaqi dewridin tartipla xitayning qedinas dosti dep atap kéliwatidu.
Xitay reisi xu jintaw bu qétim kerimofqa yene, ottura asiyadiki we shinjangdiki sherqiy türkstanchilarning hemmisini qetiy basturush kérek, dep körsetti.
Gerche özbékistanda uyghurlarning emeliy sani bashqa stanlargha qarighanda eng köp bolsimu, emma kerimuf xu jintawgha, yillardin buyan xitayning uyghurlarni cheklishi intayin muweppeqiyetlik boldi, hazir özbékistandimu uyghurlarning küchi, qazaqistanlargha qarighanda intayin ajiz, dep chüshendürdi.
http://www.rfa.org/uyghur/mulahize/ozbekistan-xitay-04222011184604.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Muxbirimiz Weli
2011-04-22
Özbékistan hazir xitayni qizghin qarshi aldi. Néfit, tebiiy gaz menbelirini xitayning échishigha we xitay téléwiziye-Radiolirini özbékistanda kéngeytip tarqitishqa qoshuldi.
Bash orgini londondiki maliye waqit gézitining bügünki xewiride bayan qilinishiche, xitay hazir özbékistangha zor miqdarda meblegh sélishni qarar qildi. Özbékistan özining néfit, tebiiy gaz bayliqlirini xitayning échishigha ruxset qildi. Shundaqla, xitayning téléwiziye, radiolirini özbékistanda kéngeytip tarqitishqa qoshuldi.
Roytrs agéntliqining bayan qilishiche, özbékistan prézidénti kerimof yéqinda xitayni ziyaret qilghanda, xitay özbékistangha 1 milyard 500 milyon amérika dolliri qerz bérishni qarar qildi we kelgüside yene 5 milyard amérika dolliri qerz bérishke aldin wede berdi.
Amérika awazining bayan qilishiche, rusiye istratégiye tetqiqatchisi kurutof bügün, yillardin buyan rusiyining tesirini saqlap kéliwatqan ottura asiya döletlirining hazir, xitay bilen aktip munasiwet baghlashqa bashlighanliqidiki yoshurun amillarni tehlil qildi. Kurutofning qarishiche, kerimof bu qétim özbékistanning gherb teripidiki néfit we tebiiy gaz menbelirini xitayning échishigha yol qoyghan.
Hazir teminlewatqan tebiiy gaz, paxta, uran miqdarini köpeytishke qoshulghan. Kerimof yene xitay bilen özbékistandin xitaygha tebiiy gaz mangghuzidighan turuba liniyisining ikkinchi basquchluq qurulushi, xitay bilen özbékistanning tömür yollirini bir-Birige tutashturush pilani, xitay bilen özbékistan otturisidiki pulni atchot qilish mitoti qatarliq mesililerni muzakiriliship, axirqi hésabta peqet xitay nahayiti köp meblegh, qerz pul bermekchi bolghan tizimlikinila kötürüp qaytip keldi.
Kurutofning qarishiche, xitay hazir rusiyining ottura asiyadiki tesirini chetke qéqish pilanini, özi bilen chégrilinidighan qazaqistan, qirghizistan, tajikistanlardin ötüp, emdi özi bilen chégrilanmaydighan özbékistanghiche kéngeytti. Özbékistan prézidénti kerimofning bu qétimqi xitay ziyariti, del xitay hazir ottura asiyada özining tesir dairisini qedemmu-Qedem kéngeytiwatqanliqining belgisi.
Kurutofning bayan qilishiche, buningdin burun özbékistanning tebiiy gazgha bolghan éhtiyaji rusiyige tayinatti. Rusiye kapitalidimu özbékistanning énérgiye we xam eshyaliri muhim orunni igileytti. Emdi xitayning ottura asiyagha singip kirishige egiship, özbékistandiki bu halet özgerdi. Belki xitay hazir özbékistanning chong tayanchigha aylandi. Xitayning kungzi institutimu özbékistangha kirdi. Özbékistandin xitayning oqush puli bilen oquydighan adem sani yüzlep éshishqa bashlidi.
Kurutofning qarishiche, xitayning ottura asiya döletliri bilen bolghan munasiwiti hergiz «shinjangni muqim qilish» dégen mesilidin yiraqlap ketmeydu. Xitay buningdin burun, qazaqistan, qirghizistan, tajikistan qatarliq ottura asiya döletliridin, xitayning éghir zulumi astida qalghan uyghurlarning qarshiliq heriketlirini qollimasliqqa wede alghan idi. Bu döletlerning ichide özbékistanning tüzümi eng mustebit. Xitay bu döletning prézidénti kerimofni, sowét ittipaqi dewridin tartipla xitayning qedinas dosti dep atap kéliwatidu.
Xitay reisi xu jintaw bu qétim kerimofqa yene, ottura asiyadiki we shinjangdiki sherqiy türkstanchilarning hemmisini qetiy basturush kérek, dep körsetti.
Gerche özbékistanda uyghurlarning emeliy sani bashqa stanlargha qarighanda eng köp bolsimu, emma kerimuf xu jintawgha, yillardin buyan xitayning uyghurlarni cheklishi intayin muweppeqiyetlik boldi, hazir özbékistandimu uyghurlarning küchi, qazaqistanlargha qarighanda intayin ajiz, dep chüshendürdi.
http://www.rfa.org/uyghur/mulahize/ozbekistan-xitay-04222011184604.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Tuesday, April 05, 2011
Barin Rohiy-Millitimizning Musteqilliq Sadasi!
Korash Atahan
Igilmes- sunmas, zulumgha bash egmeydighan, düshmenge hich waqit teslim bolmaydighan Sherqiy Türkistan xelqi buningdin 21 yil awal yeni 1990-yili 5-Aprilda keng-kölemlik herketlinip, Xitay ishghaliyitige qarshi quralliq qozghilang teshkillep, Sherqiy Türkistan xelqining milliy iradisini dunyagha jakarlap, milliy herkitimizning üzlüksizlikini dunya jamaetchilikige yene bir qétim namayan qilghanidi.
Xitay tajawuzchilliri u qétimqi herketni wehshiylik bilen basturghan bolsimu, Barin inqilawining qarangghuluq we zulmet qaplap turghan Sherqiy Türkistan tupraqlirigha chachqan ot uchqunliri xelqimizning qelbini yorutup, ejdatlirimizning simasini nurlandurmaqta we milliy herkitimizge hayatiy küch bexish etmekte!Bu alemshunul weqe Insaniyetning jümlidin millitimizning zulum we qulluqqa qarshi élip barghan inqilawiy küreshliri qatarida tarix betlirige altun hel bilen qeyit qilinghusi!
Xelqimiz Barin inqilawini xatirlewatqan mushu künlerde, Xitay tajawuzchilliri tarixtin sawaq élip, Sherqiy Türkistanni Uyghurlargha qayturup bérip, dunyawiy éqimgha egishish uyaqta tursun, eksiche wetinimizde téximu wehshiylik bilen érqiy, kultural we diniy qirghinchiliq élip bérip, millitimizni, milliy herkitimizni her-türlük usullar bilen yoq qiliwétishtin ibaret zeherlik pilanini yürgüziwatidu. Xelqara dimokiratiye herkitidin hasil bolghan nazuk siyasiy weziyet , chirikliship halidin kétey dégen Xitay hakimiyitini téximu esebiyleshtürüp, xuddi üshük herisidek , wetinimizni üsti ochuq türmige aylandurup, xelqimizni türkümlep tutqun qilip, kolliktip qetliam qilmaqta. Yar yüleksiz, bash-panahsiz Sherqiy Türkistan xelqi, Xitay zulumining bir az bolsimu baldurraq axirlishishini, shundaqla azat, hür we démikurattik öz-özige xuja Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining qaytidin dunyagha köz échishini zariqip kütiwatqan peyitte weten ichi we siritida milliy herkitimizge qaritilghan buzghunchiliqmu küchiyip barmaqta.
Bügün dunyani zil-zilige keltürgen Sherqiy Türkistan Barin inqilawining 21. yili. Eger 21 yil ilgirki qozghilang ghelbe qilip, musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti qaytidin qurulghan bolsa idi, eyni waqitta Qanxor xitay eskerliri teripidin böshükide turghuzulup oq yamghurigha tutulghan buwaqlar söygen ashiq meshuqliri bilen mushu künlerde teswirligüsiz xushal-xuramliq ichide jumhuriyet bayrimini xatirligen bolatti.Xitaylar shu qétim, namrat we qalaq halette qaldurulghan mezlum xelqimizni, muntizim we zamaniwiy armiyesini ishqa sélip essebiylerche basturup, zulumgha bash egmeydighan munnewer qiz-yigitlirimizni éghir siyasiy jazalar bilen qirip tashlap, minglighan aililerni weyran qildi, on-minglighan sebiylerni yétim qaldurdi.Xelqimiz shu qétimqi qanliq qisasni héch unutmaydu.Shundaq bir künler kéliduki, tajawuzchilarning Sherqiy Türkistan tupraqlirida ishligen jinayetlerdin ayrim-ayrim hésap élinip, qolliri xelqimizning issiq qénida boyalghan qatillar, milliy herkitimizge soqunup kirip, birlik we ittipaqliqimizgha buzghunchiliq qilghan milliy munapiqlar haman adalet aldida sotqa tartilidu.
Shu nerse éniq ayan boldiki milly herkitimizning tizgini Barin qehrimanlirining yürek sadasi bolghan milliy musteqiliqtin ibaret xelqimizning milliy iradisi teripidin konturul qilinmay ishlengen xizmetler herqanche netijilik bolghandek körünsimu, özimizning milliy iradisige özimiz xoja bolghan shekilde ishligen eng kichik xizmetler bilenmu tenglishelmeydu. Milliy dawayimiz üchün bashqilarning qonchiqigha aylinip mangghan yüz qedem, öz aldimizgha qarar chiqirip tashlighan bir qedemchilik xelqimizning ussighan yérige barmaydu.Körüp turuptimizki milliy herkitimiz alla burun tuyuq yolgha kirip qaldi.Milliy dawayimizda bashqilarning chapinida terlesh asasiy éqimgha aylanip qalghachqa, Sherqiy Türkistan milliy dawasida köngülge shek keltüridighan hadisiler birining arqidin biri ortigha chiqmaqta, bu yaxshiliqning bishariti emes.Chalmini köterse astidin muzaywéshi chiqqandek milliy herkitimizning muqeddes wujudigha zeherlik mikroplar tarqilip, düshmen arzu qilghandek weziyet shekillendi.Bu tiragidiye üchün pütün Sherqiy Türkistan xelqining qattiq oylinidighan, özini Sherqiy Türkistan xelqining milliy herkitidiki pidakar we yitekchi orunda turidighan shexis we goruppa dep qaraydighan barliq küchlerning, semimiy niyet we keng qursaqliq bilen bir yerge toplunup, achchiq chayni demlep qoyup, doppisini béshidin élip, pishanisidin qara ter chiqqudek oylunishigha, oylinish ichide ilgirlishige teqezza qilmaqta.Ehwal shundaqken bixutluq qilip yürüwérish millitimizni kelgüside qattiq pishmangha ittirip kiridu.
Körüp turuptimizki milliy herkitimizning tüp yönülishini özgertip, axirda éghir meghlubiyetke uchrutush üchün xitay we xitay gumashtilliri bilen parallil herket qiliwatqan bir uchum satqunlar dawaning tüp yönilishini belgülesh hoquqini konturul qiliwélish üchün herket qilmaqta. Su uxlisa uxlidiki, bizning eksimizche düshmen yigirme tört saet herket qilmaqta.Ularning bezilliri xelqimizning nijatkari qilip körsütiliwatidu.Bezilliri ming mushaqette qoghdap qéliniwatqan bir qisim qurulushlargha soqunup kirish, parchilash, ichidin ajizlashturuwétish taktikisini qolluniwatidu.
Xitay weten ichi we siritida yoqurqilargha ong tanasip masliship, saxta nopuz, sunniy rehber yasap bazargha sélip, sadda, aq köngül xelqimizni qaymuqturiwatidu. Düshmenning köngül qoyup pilanlishi bilen milliy dawaiyimizgha soqunup kiriwalghan bu bir uchum siyasiy süyqestchiler xelqara metbuatlardin paydilinip, millitimizning inawitini tökmekte we
milliy herkitimizge hichqandaq ziyan salmighan, düshmen we uning dawayimizgha tinich singip kiriwatqan küchliri bilen héch waqit hemkarlashmighan, milliy dawayimizda siyasiy nishanimizni dadilliq bilen éniq körsütüp, eyneklik rolini jariy qilip kéliwatqan, qérindash we yandash teshkilatlarning milliy menpetimiz yolida ishlewatqan xizmetlirige ijabiy we yüksek baha bériwatqan we hemdemde boliwatqan, teshkilat we gholluq shexislerge ichkiy we tashqiy jehettin xitaydinmu better zeherini chéchip, milliy dawayimizning aktip ishtirakchilliri we yitekchi orunda turidighan paaliyetchilerge böhtan chaplap, ulargha bolghan hujumni xelqimizdin tep-tartmastin küchlendürüp, milliy herkitimizning xelqaradiki we xelqimiz ichidiki inawitige éghir tesir yetküzüp, öz sepliri boyiche xitay tajawuzchillirigha bergen mexpiy wedisini yoshurun orunlawatidu.
Bu bir uchum siyasiy süyqestchiler xelqimizning neziridin hergiz qéchip qurtulghini yoq!Ular bezide musteqilliq shuwarining, bezide diniy tonning yene bezide démokratiye we kishlik hoquq digen atalghularning niqawi arqisigha ötüwélip, milliy herkitimizning ichi we siritidin til bürüktirip xelqimizning nadan we saddiliqidin paydilinip, milliy herkitimizni waste tallimay yoq qilishqa oruniwatidu.Ular düshmenge biwaste yaki wastiliq baghlanghan xayinlar bolup, ularni bir éghiz söz bilen „Baburchilar“ dep atashqa bolidu. Bu satqunlar chandurmastin azghine shexsiy menpeetliri we nam shöhriti üchün milliy dawayimizni tuyuq yolgha bashlaydu, inqilap miwillirini cheylep, aktip siyasiy paaliyetchillirimizni birdin, ikkidin dawayimizdin uzaqlashturup, xeliqni qaymuqturup, milliy dawa qoshunimizni qedemmu-qedem ajizlashturushni pirogrammiliq ijra qilidu, sadda nadan xeliq bir qarashta ularning kim ikenlikini aldirap perq itelmeydu.Ular özini démukiratchi deydu, démokratiyeni chüshenmeydu, ular özini kishlik hoquq paaliyetchisi deydu, kishlik hoquqni eng awal özliri depsende qilidu, ular özini teqwadar deydu emma dingha birinchi bolup özliri asiyliq qilidu.
Sherqiy Türkistan xelqining milliy we siyasiy teqdiri undaq xalighanche chaqchaq qilidighan nerse emes. Ular haman xelqimizning diqqet neziride turiwatidu, waqti kelgende her-türlik jinayet we xiyanetlirining hésawini beridu. Shuninggha ishenchimiz kamilki uzaqqa qalmay birdin-ikkidin ularning epti-beshirisi xeliq-alem aldida ashkarilinip, satqunluq chawisi chitqa yéyilip, milly dawayimizda Jumhuriyet rohiy we Barin rohiy bashqidin nurlinip, yéngi bir güllinish weziyiti barliqqa kélidu.
Biz Sherqiy Türkistanliqlar milliy herkitimizdiki asasiy we uzaq muddetlik éqimlar bilen yandash we ötkünchi éqimlar ottursidiki munasiwetni toghra mölcherliyelmisek, dost bilen düshmenni waqtida éniq periq itelmisek, qoshunimizni yéngidin tertipke salmisaq küchimiz, waqtimiz, maddiyitimiz, eqlimiz zaya bolidu, düshmenning oylighan yéridin chiqqan bolimiz. Barliq tirishchanliqlirimiz we bergen bedellirimiz netijisiz halda tarixqa aylinip kétidu.
Xitaylar tarixtin béri weten ichi we siritida yandash we ötkünchi éqimgha toplanghan qérindashlirimizning qoli arqiliq, asasiy we uzaq muddetlik éqimdiki qoshunimizni yétim qaldurup, milliy dawayimizni uzaqtin konturul qilip, hichqanche bedel tölimeyla eziz wetinimiz Sherqiy Türkistanni mustemlikiside tutup kéliwatidu. Tajawuzchilar milliy herkitimizni ajizlashturush üchün tüzgen istiratigiyede iqtidarsiz munapiqlarni astirittin yölep, ot yürek wetenperwerlerni milliy herkettin her türlük yollar bilen uzaqlashturup, sünniy nopuz tiklep, xelqni bashchisiz, yetekchisiz qaldurup, ustiliq bilen dawada ejdatlarning izini bésip mangidighan awangart qoshunning ortigha chiqip qélishining aldini élip, xata siyasiy éqimlar arqiliq toghra siyasiy éqimlarni yétim qaldurush, ichkiy ziddiyet shekillendürüp dawa qoshunimizgha aram bermeslik, uni parchilap yoqutuwétish pilanni biz bilelmeydighan mexpiy ussullar bilen emelge ashuriwatidu. Buninggha bilip-bilmey zimin hazirlap bériwatqanliqimizni hés qilalighanlar asasiy jehettin yoq diyerlik, bar bolsimu nahayiti az.Shu seweptin put-qolimizdiki qulluq zenjiri barghansiri éghirlap, saadet we zeper bizdin uzaqliship kétiwatidu. Ong közimiz sol közimizge, sol putimiz ong putimizgha chirmaq salidighan weziyet shekillinip xelqimiz ümidsizlinish we qaymuqush girdawigha kirip qaldi. Nime qilish kérek, zadi yol yoqmu?! Hergiz undaq emes!Yol mangghangha échilidu! Kélichek bizge külüp baqmaqta!
Millitimiz her waqit segek bolishi, toghra bilen xatani ayrimaq müshkül bolghan meselilerde yoquri sewiyede estayidil izdinishi, tejirbe-sawaqlarni yekünlep, béshimizgha kélish éhtimali bolghan éghir bedel we ziyanlardin eng yoquri sewiyede saqlinip qélishi lazim.Bundaq kétiwersek weten azat, millitimiz hör bolmaydu.Milliy herkitimiz éghir sinaqqa duch keldi, „alemshumul teqqiyatqa érishtuq“ dep biljirlash milly dawayimizda rohiy ghalbiyetchilik késilining heddidin ziyade éghirlashqanliqini körsütüp bériwatidu.Buni körüp turup körmeslikke sélish milly dawagha qilinghan asiyliqtur!
Azatliq we musteqilliq ölümdin qorqmaydighan, öz wetinini we millitini jénidin eziz köridighan, ghurur we wijdanini ippitidek qoghdiyalaydighan xeliqlerge asanla nésip bolidu.Eslide u bexitke nail bolmaq unchiwala mushkul emes! U bexitke muyesser bolush üchün, Sherqiy Türkistan Jumhuriyetchiliki rohiy, Barin, Ghulja we Ürümchi qehrimanlirining siyasiy iradisige warisliq qilip, küchimizni, zihnimizni, eqil-parasitimizni we jasaritimizni téximu urghutup, birlik, ittipaqliq we teqdirdashliq tuyghusi bilen kürishimizni üzliksiz dawamlashturushimiz, saadet we erkinlikimiz üchün pidakarliq bilen izdinishimiz, toghra pikir we toghra nishan tiklishimiz, toghra Edioligiyening etrapigha zich uyushushimiz, tuyuq we ayighi chiqmaydighan kochilarda temtirap yürüshtin waz kéchip, oxshash éghizda, oxshash awaz chiqirip, milliy dawayimizni milliy iradimizni heqiqiy ekis ettüridighan oxshash yölünishke burishimiz, ejdatlardin miras qalghan „Axirqi nishan musteqilliq“tin ibaret eshu muqeddes bayraq etrapigha pütün dunya miqyasida ochuq-ashkare toplinishimiz lazim!
Tarix ispatlidiki Sherqiy Türkistanda Uyghur we Uyghurlar bilen qan qérindash xeliqlerning tajawuzchilargha we ularning hemtawaqlirigha qaratqan qisas oti öchüp qalmaydu.Xitay tajawuzchillirining halak bolidighan künlirige, bizning igilik hoquqimizni qayturiwalidighan, öz-özimizge xoja bolidighan künlerge ilgirkige qarighanda uzaq qalmidi.Bu peqet bir waqit meselisi, biz her küni, her saet we her minutta bügün musteqqil bolghan milletler munqeriz bolghan yillarda shexis, aile, jemet we uningdinmu chong bolghan goruppilar boyiche nime ishlarni qilghan bolsa, shu ishlarni qilish heqqide izdinip, zimmimizge chüshken milliy we diniy wezipilerni toluq orundiyalisaq pishanimizdiki „Esir Millet“ tamghisini öchürüp tashlap, kélichek ewlatlirimizgha hür we bextiyar döletni miras qalduralaymiz we bashqa milletlerge oxshash béshimizni tik tutup yashiyalaymiz.Buning üchün her-bir kishining, her bir ailining her bir jemetning her küni oylaydighan we qilidighan muhim xizmetliri bar. Biz hemmimiz buni toluq étirap qilghan minutta tajawuzchilarning wetinimizni yenila ayaq-asti qilishi, erlirimizni qul, qizlirimizni didek qilishi, yer üsti we yer asti bayliqlirimizni bizdin sorimay talan-taraj qilishi pütünley tarixqa aylinidu.
Men bu kichik yazmam arqiliq Barin Inqilawining partilighanliqining 21 yilliqini tebriklesh munasiweti bilen Sherqiy Türkistanning milliy musteqilliqi üchün qurban bolghan qehrimanlargha Alladin yoquri mertiwe we aliy ihtiram, turmida yétiwatqanlargha we aile tawabatlirigha sebre-taqet shundaqla milliy herkitimizdiki japakesh, pidakar ezimetlerge gheyret-shijaet tilesh bilen birge, ularning qewmi-qérindashliri we sebdashlirigha xatirjemlik, azatliq we musteqqilliq tileymen.
Shehidlerning köngli shad bolsun , Alla xelqimizge yar bolsun!
05.04.2011 Gérmaniye
Korash Atahan
Igilmes- sunmas, zulumgha bash egmeydighan, düshmenge hich waqit teslim bolmaydighan Sherqiy Türkistan xelqi buningdin 21 yil awal yeni 1990-yili 5-Aprilda keng-kölemlik herketlinip, Xitay ishghaliyitige qarshi quralliq qozghilang teshkillep, Sherqiy Türkistan xelqining milliy iradisini dunyagha jakarlap, milliy herkitimizning üzlüksizlikini dunya jamaetchilikige yene bir qétim namayan qilghanidi.
Xitay tajawuzchilliri u qétimqi herketni wehshiylik bilen basturghan bolsimu, Barin inqilawining qarangghuluq we zulmet qaplap turghan Sherqiy Türkistan tupraqlirigha chachqan ot uchqunliri xelqimizning qelbini yorutup, ejdatlirimizning simasini nurlandurmaqta we milliy herkitimizge hayatiy küch bexish etmekte!Bu alemshunul weqe Insaniyetning jümlidin millitimizning zulum we qulluqqa qarshi élip barghan inqilawiy küreshliri qatarida tarix betlirige altun hel bilen qeyit qilinghusi!
Xelqimiz Barin inqilawini xatirlewatqan mushu künlerde, Xitay tajawuzchilliri tarixtin sawaq élip, Sherqiy Türkistanni Uyghurlargha qayturup bérip, dunyawiy éqimgha egishish uyaqta tursun, eksiche wetinimizde téximu wehshiylik bilen érqiy, kultural we diniy qirghinchiliq élip bérip, millitimizni, milliy herkitimizni her-türlük usullar bilen yoq qiliwétishtin ibaret zeherlik pilanini yürgüziwatidu. Xelqara dimokiratiye herkitidin hasil bolghan nazuk siyasiy weziyet , chirikliship halidin kétey dégen Xitay hakimiyitini téximu esebiyleshtürüp, xuddi üshük herisidek , wetinimizni üsti ochuq türmige aylandurup, xelqimizni türkümlep tutqun qilip, kolliktip qetliam qilmaqta. Yar yüleksiz, bash-panahsiz Sherqiy Türkistan xelqi, Xitay zulumining bir az bolsimu baldurraq axirlishishini, shundaqla azat, hür we démikurattik öz-özige xuja Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining qaytidin dunyagha köz échishini zariqip kütiwatqan peyitte weten ichi we siritida milliy herkitimizge qaritilghan buzghunchiliqmu küchiyip barmaqta.
Bügün dunyani zil-zilige keltürgen Sherqiy Türkistan Barin inqilawining 21. yili. Eger 21 yil ilgirki qozghilang ghelbe qilip, musteqil Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti qaytidin qurulghan bolsa idi, eyni waqitta Qanxor xitay eskerliri teripidin böshükide turghuzulup oq yamghurigha tutulghan buwaqlar söygen ashiq meshuqliri bilen mushu künlerde teswirligüsiz xushal-xuramliq ichide jumhuriyet bayrimini xatirligen bolatti.Xitaylar shu qétim, namrat we qalaq halette qaldurulghan mezlum xelqimizni, muntizim we zamaniwiy armiyesini ishqa sélip essebiylerche basturup, zulumgha bash egmeydighan munnewer qiz-yigitlirimizni éghir siyasiy jazalar bilen qirip tashlap, minglighan aililerni weyran qildi, on-minglighan sebiylerni yétim qaldurdi.Xelqimiz shu qétimqi qanliq qisasni héch unutmaydu.Shundaq bir künler kéliduki, tajawuzchilarning Sherqiy Türkistan tupraqlirida ishligen jinayetlerdin ayrim-ayrim hésap élinip, qolliri xelqimizning issiq qénida boyalghan qatillar, milliy herkitimizge soqunup kirip, birlik we ittipaqliqimizgha buzghunchiliq qilghan milliy munapiqlar haman adalet aldida sotqa tartilidu.
Shu nerse éniq ayan boldiki milly herkitimizning tizgini Barin qehrimanlirining yürek sadasi bolghan milliy musteqiliqtin ibaret xelqimizning milliy iradisi teripidin konturul qilinmay ishlengen xizmetler herqanche netijilik bolghandek körünsimu, özimizning milliy iradisige özimiz xoja bolghan shekilde ishligen eng kichik xizmetler bilenmu tenglishelmeydu. Milliy dawayimiz üchün bashqilarning qonchiqigha aylinip mangghan yüz qedem, öz aldimizgha qarar chiqirip tashlighan bir qedemchilik xelqimizning ussighan yérige barmaydu.Körüp turuptimizki milliy herkitimiz alla burun tuyuq yolgha kirip qaldi.Milliy dawayimizda bashqilarning chapinida terlesh asasiy éqimgha aylanip qalghachqa, Sherqiy Türkistan milliy dawasida köngülge shek keltüridighan hadisiler birining arqidin biri ortigha chiqmaqta, bu yaxshiliqning bishariti emes.Chalmini köterse astidin muzaywéshi chiqqandek milliy herkitimizning muqeddes wujudigha zeherlik mikroplar tarqilip, düshmen arzu qilghandek weziyet shekillendi.Bu tiragidiye üchün pütün Sherqiy Türkistan xelqining qattiq oylinidighan, özini Sherqiy Türkistan xelqining milliy herkitidiki pidakar we yitekchi orunda turidighan shexis we goruppa dep qaraydighan barliq küchlerning, semimiy niyet we keng qursaqliq bilen bir yerge toplunup, achchiq chayni demlep qoyup, doppisini béshidin élip, pishanisidin qara ter chiqqudek oylunishigha, oylinish ichide ilgirlishige teqezza qilmaqta.Ehwal shundaqken bixutluq qilip yürüwérish millitimizni kelgüside qattiq pishmangha ittirip kiridu.
Körüp turuptimizki milliy herkitimizning tüp yönülishini özgertip, axirda éghir meghlubiyetke uchrutush üchün xitay we xitay gumashtilliri bilen parallil herket qiliwatqan bir uchum satqunlar dawaning tüp yönilishini belgülesh hoquqini konturul qiliwélish üchün herket qilmaqta. Su uxlisa uxlidiki, bizning eksimizche düshmen yigirme tört saet herket qilmaqta.Ularning bezilliri xelqimizning nijatkari qilip körsütiliwatidu.Bezilliri ming mushaqette qoghdap qéliniwatqan bir qisim qurulushlargha soqunup kirish, parchilash, ichidin ajizlashturuwétish taktikisini qolluniwatidu.
Xitay weten ichi we siritida yoqurqilargha ong tanasip masliship, saxta nopuz, sunniy rehber yasap bazargha sélip, sadda, aq köngül xelqimizni qaymuqturiwatidu. Düshmenning köngül qoyup pilanlishi bilen milliy dawaiyimizgha soqunup kiriwalghan bu bir uchum siyasiy süyqestchiler xelqara metbuatlardin paydilinip, millitimizning inawitini tökmekte we
milliy herkitimizge hichqandaq ziyan salmighan, düshmen we uning dawayimizgha tinich singip kiriwatqan küchliri bilen héch waqit hemkarlashmighan, milliy dawayimizda siyasiy nishanimizni dadilliq bilen éniq körsütüp, eyneklik rolini jariy qilip kéliwatqan, qérindash we yandash teshkilatlarning milliy menpetimiz yolida ishlewatqan xizmetlirige ijabiy we yüksek baha bériwatqan we hemdemde boliwatqan, teshkilat we gholluq shexislerge ichkiy we tashqiy jehettin xitaydinmu better zeherini chéchip, milliy dawayimizning aktip ishtirakchilliri we yitekchi orunda turidighan paaliyetchilerge böhtan chaplap, ulargha bolghan hujumni xelqimizdin tep-tartmastin küchlendürüp, milliy herkitimizning xelqaradiki we xelqimiz ichidiki inawitige éghir tesir yetküzüp, öz sepliri boyiche xitay tajawuzchillirigha bergen mexpiy wedisini yoshurun orunlawatidu.
Bu bir uchum siyasiy süyqestchiler xelqimizning neziridin hergiz qéchip qurtulghini yoq!Ular bezide musteqilliq shuwarining, bezide diniy tonning yene bezide démokratiye we kishlik hoquq digen atalghularning niqawi arqisigha ötüwélip, milliy herkitimizning ichi we siritidin til bürüktirip xelqimizning nadan we saddiliqidin paydilinip, milliy herkitimizni waste tallimay yoq qilishqa oruniwatidu.Ular düshmenge biwaste yaki wastiliq baghlanghan xayinlar bolup, ularni bir éghiz söz bilen „Baburchilar“ dep atashqa bolidu. Bu satqunlar chandurmastin azghine shexsiy menpeetliri we nam shöhriti üchün milliy dawayimizni tuyuq yolgha bashlaydu, inqilap miwillirini cheylep, aktip siyasiy paaliyetchillirimizni birdin, ikkidin dawayimizdin uzaqlashturup, xeliqni qaymuqturup, milliy dawa qoshunimizni qedemmu-qedem ajizlashturushni pirogrammiliq ijra qilidu, sadda nadan xeliq bir qarashta ularning kim ikenlikini aldirap perq itelmeydu.Ular özini démukiratchi deydu, démokratiyeni chüshenmeydu, ular özini kishlik hoquq paaliyetchisi deydu, kishlik hoquqni eng awal özliri depsende qilidu, ular özini teqwadar deydu emma dingha birinchi bolup özliri asiyliq qilidu.
Sherqiy Türkistan xelqining milliy we siyasiy teqdiri undaq xalighanche chaqchaq qilidighan nerse emes. Ular haman xelqimizning diqqet neziride turiwatidu, waqti kelgende her-türlik jinayet we xiyanetlirining hésawini beridu. Shuninggha ishenchimiz kamilki uzaqqa qalmay birdin-ikkidin ularning epti-beshirisi xeliq-alem aldida ashkarilinip, satqunluq chawisi chitqa yéyilip, milly dawayimizda Jumhuriyet rohiy we Barin rohiy bashqidin nurlinip, yéngi bir güllinish weziyiti barliqqa kélidu.
Biz Sherqiy Türkistanliqlar milliy herkitimizdiki asasiy we uzaq muddetlik éqimlar bilen yandash we ötkünchi éqimlar ottursidiki munasiwetni toghra mölcherliyelmisek, dost bilen düshmenni waqtida éniq periq itelmisek, qoshunimizni yéngidin tertipke salmisaq küchimiz, waqtimiz, maddiyitimiz, eqlimiz zaya bolidu, düshmenning oylighan yéridin chiqqan bolimiz. Barliq tirishchanliqlirimiz we bergen bedellirimiz netijisiz halda tarixqa aylinip kétidu.
Xitaylar tarixtin béri weten ichi we siritida yandash we ötkünchi éqimgha toplanghan qérindashlirimizning qoli arqiliq, asasiy we uzaq muddetlik éqimdiki qoshunimizni yétim qaldurup, milliy dawayimizni uzaqtin konturul qilip, hichqanche bedel tölimeyla eziz wetinimiz Sherqiy Türkistanni mustemlikiside tutup kéliwatidu. Tajawuzchilar milliy herkitimizni ajizlashturush üchün tüzgen istiratigiyede iqtidarsiz munapiqlarni astirittin yölep, ot yürek wetenperwerlerni milliy herkettin her türlük yollar bilen uzaqlashturup, sünniy nopuz tiklep, xelqni bashchisiz, yetekchisiz qaldurup, ustiliq bilen dawada ejdatlarning izini bésip mangidighan awangart qoshunning ortigha chiqip qélishining aldini élip, xata siyasiy éqimlar arqiliq toghra siyasiy éqimlarni yétim qaldurush, ichkiy ziddiyet shekillendürüp dawa qoshunimizgha aram bermeslik, uni parchilap yoqutuwétish pilanni biz bilelmeydighan mexpiy ussullar bilen emelge ashuriwatidu. Buninggha bilip-bilmey zimin hazirlap bériwatqanliqimizni hés qilalighanlar asasiy jehettin yoq diyerlik, bar bolsimu nahayiti az.Shu seweptin put-qolimizdiki qulluq zenjiri barghansiri éghirlap, saadet we zeper bizdin uzaqliship kétiwatidu. Ong közimiz sol közimizge, sol putimiz ong putimizgha chirmaq salidighan weziyet shekillinip xelqimiz ümidsizlinish we qaymuqush girdawigha kirip qaldi. Nime qilish kérek, zadi yol yoqmu?! Hergiz undaq emes!Yol mangghangha échilidu! Kélichek bizge külüp baqmaqta!
Millitimiz her waqit segek bolishi, toghra bilen xatani ayrimaq müshkül bolghan meselilerde yoquri sewiyede estayidil izdinishi, tejirbe-sawaqlarni yekünlep, béshimizgha kélish éhtimali bolghan éghir bedel we ziyanlardin eng yoquri sewiyede saqlinip qélishi lazim.Bundaq kétiwersek weten azat, millitimiz hör bolmaydu.Milliy herkitimiz éghir sinaqqa duch keldi, „alemshumul teqqiyatqa érishtuq“ dep biljirlash milly dawayimizda rohiy ghalbiyetchilik késilining heddidin ziyade éghirlashqanliqini körsütüp bériwatidu.Buni körüp turup körmeslikke sélish milly dawagha qilinghan asiyliqtur!
Azatliq we musteqilliq ölümdin qorqmaydighan, öz wetinini we millitini jénidin eziz köridighan, ghurur we wijdanini ippitidek qoghdiyalaydighan xeliqlerge asanla nésip bolidu.Eslide u bexitke nail bolmaq unchiwala mushkul emes! U bexitke muyesser bolush üchün, Sherqiy Türkistan Jumhuriyetchiliki rohiy, Barin, Ghulja we Ürümchi qehrimanlirining siyasiy iradisige warisliq qilip, küchimizni, zihnimizni, eqil-parasitimizni we jasaritimizni téximu urghutup, birlik, ittipaqliq we teqdirdashliq tuyghusi bilen kürishimizni üzliksiz dawamlashturushimiz, saadet we erkinlikimiz üchün pidakarliq bilen izdinishimiz, toghra pikir we toghra nishan tiklishimiz, toghra Edioligiyening etrapigha zich uyushushimiz, tuyuq we ayighi chiqmaydighan kochilarda temtirap yürüshtin waz kéchip, oxshash éghizda, oxshash awaz chiqirip, milliy dawayimizni milliy iradimizni heqiqiy ekis ettüridighan oxshash yölünishke burishimiz, ejdatlardin miras qalghan „Axirqi nishan musteqilliq“tin ibaret eshu muqeddes bayraq etrapigha pütün dunya miqyasida ochuq-ashkare toplinishimiz lazim!
Tarix ispatlidiki Sherqiy Türkistanda Uyghur we Uyghurlar bilen qan qérindash xeliqlerning tajawuzchilargha we ularning hemtawaqlirigha qaratqan qisas oti öchüp qalmaydu.Xitay tajawuzchillirining halak bolidighan künlirige, bizning igilik hoquqimizni qayturiwalidighan, öz-özimizge xoja bolidighan künlerge ilgirkige qarighanda uzaq qalmidi.Bu peqet bir waqit meselisi, biz her küni, her saet we her minutta bügün musteqqil bolghan milletler munqeriz bolghan yillarda shexis, aile, jemet we uningdinmu chong bolghan goruppilar boyiche nime ishlarni qilghan bolsa, shu ishlarni qilish heqqide izdinip, zimmimizge chüshken milliy we diniy wezipilerni toluq orundiyalisaq pishanimizdiki „Esir Millet“ tamghisini öchürüp tashlap, kélichek ewlatlirimizgha hür we bextiyar döletni miras qalduralaymiz we bashqa milletlerge oxshash béshimizni tik tutup yashiyalaymiz.Buning üchün her-bir kishining, her bir ailining her bir jemetning her küni oylaydighan we qilidighan muhim xizmetliri bar. Biz hemmimiz buni toluq étirap qilghan minutta tajawuzchilarning wetinimizni yenila ayaq-asti qilishi, erlirimizni qul, qizlirimizni didek qilishi, yer üsti we yer asti bayliqlirimizni bizdin sorimay talan-taraj qilishi pütünley tarixqa aylinidu.
Men bu kichik yazmam arqiliq Barin Inqilawining partilighanliqining 21 yilliqini tebriklesh munasiweti bilen Sherqiy Türkistanning milliy musteqilliqi üchün qurban bolghan qehrimanlargha Alladin yoquri mertiwe we aliy ihtiram, turmida yétiwatqanlargha we aile tawabatlirigha sebre-taqet shundaqla milliy herkitimizdiki japakesh, pidakar ezimetlerge gheyret-shijaet tilesh bilen birge, ularning qewmi-qérindashliri we sebdashlirigha xatirjemlik, azatliq we musteqqilliq tileymen.
Shehidlerning köngli shad bolsun , Alla xelqimizge yar bolsun!
05.04.2011 Gérmaniye
Friday, March 11, 2011
Yawropa Parlaménti Jiddiy Qararname Maqullap, Xitay Hökümitidin Qeshqer Qedimiy Shehirini Qoghdashni Telep Qildi
Muxbirimiz Erkin
2011-03-10
Yawropa parlaménti tarixiy xaraktérlik jiddiy qararname maqullap, xitay hökümitining qeshqer shehiridiki qedimiy medeniy miraslirini chéqishni toxtitishi, telep qildi.
Yawropa parlaméntidiki yette yüz nechche kishilik ezalarning mutleq köp qismining birdek qoshulushi bilen maqullanghan qararnamide yene, qeshqerdiki uyghur sheher ahalisini mejburiy köchürüshni toxtitish, xitay hökümitini qeshqerning b d t dunya medeniyet miraslar tizimlikige kirgüzüsh teleplirini qobul qilishqa chaqirghan. Közetküchiler mezkur qararnamining bir tarixiy höjjet ikenlikini ilgiri sürmekte.
Yawropa parlaménti charshenbe küni keskin bes-Munazirilerdin kéyin, uyghurlargha munasiwetlik bir tarixiy qararname maqullidi. Qeshqer qedimiy shehirini chéqishni toxtitip, uyghur medeniyet miraslirini qoghdash toghrisidiki mezkur qararname, 756 kishilik yawropa parlaméntidiki 754 neper ezaning birdek qoshulushi, bir kishining ret awazi bérishi we bir kishining awaz bérishtin waz kéchishi bilen chiqirilghan küchlük qararname bolup hésablinidu. 2 Yérim betlik qararnamini 2 mezmungha bölüshke bolidu. Qararnamining 1-Mezmuni mezkur qararnamining chiqirilishigha türtke bolghan seweblerge munasiwetliktur. Qararnamining bu qismida xitayning 500 milyon dollar meblegh ajritip, qeshqer qedimiy shehirini chéqishqa bashlighanliqi, lékin buning qeshqerdiki uyghur medeniyet miraslirini weyranchiliqqa uchratqanliqi, qeshqer uyghur medeniyet kimlikining simwoli bolush bilen birge, qedimiy soda we sayahet merkizi bolush süpitide yitük xelqara qurulush mirasi hésablinidighanliqi ilgiri sürülgen. Qararnamining 2-Mezmuni xitay hökümitini qeshqerni chéqishni toxtitip, uni qoghdap qélishqa chaqirish, qeshqerni chéqishning munasiwetlik xelqara qanunlargha xilapliqi, yawropa komitétining xitay bilen bu mesilini sözlishishini telep qilish qatarliq mezmunlarda bolup, qararnamining bu qismidiki teleplerni asasliqi töwendiki bir qanche nuqtigha merkezleshtürüshke bolidu.
Yeni bu, xitay hökümiti qeshqerning arxitéktoriyilik mewjutluqigha tehdit séliwatqan medeniyet weyranchiliqini derhal toxtitish. Qeshqerdiki uyghur ahalisini mejburiy köchürüp, ularni yétim orungha chüshürüp qoyushqa xatime bérish. Xitay hökümiti qazaqistan, qirghizistan, tajikistan, özbékistan qatarliq döletlerge qoshulup, b d t medeniyet-Maarip teshkilatining yipek yolidiki dunya medeniyet miraslar tizimliki iltimasigha qeshqerni qoshush. Uyghur we tungganlargha qaritilghan kemsitish we basturush siyasitige xatime bérip, ularning öz medeniyitini ipadilesh asasi hoquqigha hörmet qilish, yawropa komissiyisi we munasiwetlik organlarning xitaydiki étnik, til we diniy az sanliqlarning kishilik hem medeniyet hoquqini qoghdash yolida tedbir élishini telep qilish qatarliq mezmunlarni öz ichige alidu.
Mezkur qarar layihisining yawropa parlaméntida otturigha qoyulushini qollap, bu yolda nurghun emgek singdürgen yawropa ammiwi teshkilatlirining biri, wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatining programma mesuli Andrew Swan ziyaritimizni qobul qilip, yawropa parlaméntida maqullighan qeshqer heqqidiki bügünki qararname heqqide toxtaldi. U «yawropa parlamént ezalirining xitay dairilirige qoyghan achquchluq telipi qeshqerni chéqishni derhal toxtitishni telep qilish shundaqla otturigha qoyulghan yene bir muhim mesile, xitayni uyghur-Xen dialogi élip bérishni qollashqa chaqirishtur. Bu mesile ötken yili rabiye qadir xanimning qatnishishidiki yawropa parlaméntining bashqa bir guruppisi teripidin uyushturulghan bir qétimliq yighinida otturigha qoyulghan idi. Yawropa parlaméntidiki bir qisim ezalar otturigha qoyghan bügünki qararname, parlaménttiki barliq siyasiy guruhlarning qollishigha érishken. Bu, qararnamining maqullinishida muhim ehmiyetke ige idi. Mezkur qararnamining mezmuni qeshqerni qoghdap qélishning zörürlüki, uning xelqara, xitay we shundaqla uyghurlarning medeniyet miraslirini qoghdap qélishtiki muhimliqigha alaqidar» dep körsetti.
Merkizi gérmaniyidiki dunya uyghur qurultiyi mezkur qararnamining yawropa parlaménti küntertipige qoyulushida aktip rol oynighan teshkilatlarning biridur. Mezkur teshkilatning yawropa ittipaqida turushluq wekili memet toxti ependi, qararnamining qobul qilinish munasiwiti bilen radiomizgha bergen bayanatida, qararnamining xitay hökümitige küchlük signal béridighanliqini eskertip, qararnamining rohini razimenlik bilen qarshi alidighanliqini bildürdi.
Qeshqer yipek yolidiki muhim qatnash tügüni, medeniyet we soda almashturush merkizi bolup kelgen. Qeshqer xelqi özining qedimki turmush usuli, binakarliqi, qol-Hünerwenchiliki, tirikchilik yoli, örp-Adetlirini dewrimizge qeder saqlap kelgen idi. Lékin, xitayning 2009-Yili qedimiy sheher restilirini chéqip, yerlik ahalilerni sheher sirtigha köchürüsh, sheher merkizige soda we ahaliler binalirini qurup, xitay köchmenlirini köchürüp kélish pilanini yolgha qoyushi, qeshqerdiki medeniyet miraslirining weyran bolush, qeshqerning özige xas qedimiy medeniyet qiyapiti pütünley yoqilish teqdirige duch kelgen. Xitay hökümiti yene, qeshqerni b d t ning yipek yolidiki qedimki miraslar tizimlikige kirgüzüshke iltimas qilish toghrisidiki chaqiriqlarni ret qilip kelgen idi. Lékin, yawropa parlaméntining bügünki qararida xitay hökümitini qeshqer shehirini b d t medeniyet-Maarip teshkilatining yipek yolidiki medini miraslar tizimlikige iltimas qilishqa chaqirdi.
Wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatidiki Andrew Swan yawropa parlaménti maqullighan bügünki qararname xitayning qeshqer heqqidiki pikrini özgertishige türtke bolushini ümid qildi. U mundaq deydu: «biz mezkur qararname xitayning qeshqer toghrisidiki bezi pikirlirini oylishishigha türtke bolushini ümid qilimiz. Lékin, bu yerdiki négizlik mesile, dunya medeniyet-Maarip teshkilati b d t ning qarmiqidiki organ. Uninggha sunulghan tizimlik döletlerning qollishigha érishishi kérek. Lékin, biz bu yil 1-Ayda chaqirghan qeshqer shehiri heqqidiki yighinda, biz medeniyet-Maarip teshkilatining barghanséri siyasiyliship kétiwatqan bir organgha aylinip qéliwatqanliqini angliduq. Bu mesile yalghuz qeshqerningla emes, dunyadiki bashqa medeniyet miraslirimu duch kéliwatqan mesile. Shunga biz, bügün maqullanghan qararname noqul siyasiy nuqtidin emes, belki insaniyet nuqtisidin medeniyet miraslirigha bolghan diqqet-Nezerning artishigha yol échishini ümid qilimiz.»
Yawropa parlaméntining qararnamiside yene «xitay hökümitini asasiy qanundiki mesuliyitini ada qilip, uyghurlarning kimlikige tesiri chongqur singgen qeshqer we shinjang uyghur aptonom rayonining medeniyet enenilirini qoghdashqa chaqiridu shundaqla xitay medeniyet ministirliqining hazirqi medeniy yadikarliqlarni qoghdashqa dair qanun-Belgilimilerni közdin kechürüp, az sanliq milletlerning turmush usuligha muwapiqlashturushni telep qilidu.» Déyilgen.
Dunya uyghur qurultiyidiki memet toxti ependi, yawropa parlaméntining qeshqerni qoghdash heqqidiki bügünki qararnamisi kishini ilhamlanduridighanliqini eskertip, qeshqerning milliy alahidilikini saqlap qélishning muhimliqini tekitlidi. Yawropa parlaméntining qararnamiside yene, b d t omumi qurultiyining 1992-Yili maqullighan «milliy, étnik, til we diniy az sanliqlar hoquqi ehdinamisi» alahide eskertilip, uningda döletler az sanliqlarni ularning öz térritoriyiside mewjut milliy yaki étnik, medeniyet, til we diniy kimlikini qoghdaydighan belgilime barliqini, xitay asasiy qanunining 4-Bölüm 22-Madda we 119-Maddilirida dölet az sanliq milletlerning medeniyet miraslirini qoghdaydighanliqi qarar qilinghanliqini tekitligen.
Wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatidiki Andrew Swan yawropa parlaménti bügün maqullighan qeshqer heqqidiki qararnamining xitay shundaqla uyghurlar üchün muhim menige ige ikenlikini bildürdi.U «xitay üchün qandaq muhim menige ige dégende, bu qarar qeshqer mesilisi yawropa parlaméntining resmiy küntertipige élinghanliqini körsitidu. Bügün maqullanghan qararname yawropa parlaméntining resmiy höjjiti shundaqla uning resmiy meydanini ipadileydu. Biz xitaydin, yawropa ittipaqi we yawropa parlaméntining, bolupmu qeshqer heqqidiki chongqur endishiliridin bu mesilining yalghuz xitay üchün muhim mesile bolupla qalmay, xelqara üchünmu muhim mesile ikenlikini tonup yétishini ümid qilimiz. Qeshqerning tarixiy yalghuz xitay xelqige we yaki sherqiy türkistan xelqige mensup bolupla qalmay, belki bu yene dunyagha mensuptur»dep körsetti.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/yawropa-parlament-03102011175759.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Muxbirimiz Erkin
2011-03-10
Yawropa parlaménti tarixiy xaraktérlik jiddiy qararname maqullap, xitay hökümitining qeshqer shehiridiki qedimiy medeniy miraslirini chéqishni toxtitishi, telep qildi.
Yawropa parlaméntidiki yette yüz nechche kishilik ezalarning mutleq köp qismining birdek qoshulushi bilen maqullanghan qararnamide yene, qeshqerdiki uyghur sheher ahalisini mejburiy köchürüshni toxtitish, xitay hökümitini qeshqerning b d t dunya medeniyet miraslar tizimlikige kirgüzüsh teleplirini qobul qilishqa chaqirghan. Közetküchiler mezkur qararnamining bir tarixiy höjjet ikenlikini ilgiri sürmekte.
Yawropa parlaménti charshenbe küni keskin bes-Munazirilerdin kéyin, uyghurlargha munasiwetlik bir tarixiy qararname maqullidi. Qeshqer qedimiy shehirini chéqishni toxtitip, uyghur medeniyet miraslirini qoghdash toghrisidiki mezkur qararname, 756 kishilik yawropa parlaméntidiki 754 neper ezaning birdek qoshulushi, bir kishining ret awazi bérishi we bir kishining awaz bérishtin waz kéchishi bilen chiqirilghan küchlük qararname bolup hésablinidu. 2 Yérim betlik qararnamini 2 mezmungha bölüshke bolidu. Qararnamining 1-Mezmuni mezkur qararnamining chiqirilishigha türtke bolghan seweblerge munasiwetliktur. Qararnamining bu qismida xitayning 500 milyon dollar meblegh ajritip, qeshqer qedimiy shehirini chéqishqa bashlighanliqi, lékin buning qeshqerdiki uyghur medeniyet miraslirini weyranchiliqqa uchratqanliqi, qeshqer uyghur medeniyet kimlikining simwoli bolush bilen birge, qedimiy soda we sayahet merkizi bolush süpitide yitük xelqara qurulush mirasi hésablinidighanliqi ilgiri sürülgen. Qararnamining 2-Mezmuni xitay hökümitini qeshqerni chéqishni toxtitip, uni qoghdap qélishqa chaqirish, qeshqerni chéqishning munasiwetlik xelqara qanunlargha xilapliqi, yawropa komitétining xitay bilen bu mesilini sözlishishini telep qilish qatarliq mezmunlarda bolup, qararnamining bu qismidiki teleplerni asasliqi töwendiki bir qanche nuqtigha merkezleshtürüshke bolidu.
Yeni bu, xitay hökümiti qeshqerning arxitéktoriyilik mewjutluqigha tehdit séliwatqan medeniyet weyranchiliqini derhal toxtitish. Qeshqerdiki uyghur ahalisini mejburiy köchürüp, ularni yétim orungha chüshürüp qoyushqa xatime bérish. Xitay hökümiti qazaqistan, qirghizistan, tajikistan, özbékistan qatarliq döletlerge qoshulup, b d t medeniyet-Maarip teshkilatining yipek yolidiki dunya medeniyet miraslar tizimliki iltimasigha qeshqerni qoshush. Uyghur we tungganlargha qaritilghan kemsitish we basturush siyasitige xatime bérip, ularning öz medeniyitini ipadilesh asasi hoquqigha hörmet qilish, yawropa komissiyisi we munasiwetlik organlarning xitaydiki étnik, til we diniy az sanliqlarning kishilik hem medeniyet hoquqini qoghdash yolida tedbir élishini telep qilish qatarliq mezmunlarni öz ichige alidu.
Mezkur qarar layihisining yawropa parlaméntida otturigha qoyulushini qollap, bu yolda nurghun emgek singdürgen yawropa ammiwi teshkilatlirining biri, wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatining programma mesuli Andrew Swan ziyaritimizni qobul qilip, yawropa parlaméntida maqullighan qeshqer heqqidiki bügünki qararname heqqide toxtaldi. U «yawropa parlamént ezalirining xitay dairilirige qoyghan achquchluq telipi qeshqerni chéqishni derhal toxtitishni telep qilish shundaqla otturigha qoyulghan yene bir muhim mesile, xitayni uyghur-Xen dialogi élip bérishni qollashqa chaqirishtur. Bu mesile ötken yili rabiye qadir xanimning qatnishishidiki yawropa parlaméntining bashqa bir guruppisi teripidin uyushturulghan bir qétimliq yighinida otturigha qoyulghan idi. Yawropa parlaméntidiki bir qisim ezalar otturigha qoyghan bügünki qararname, parlaménttiki barliq siyasiy guruhlarning qollishigha érishken. Bu, qararnamining maqullinishida muhim ehmiyetke ige idi. Mezkur qararnamining mezmuni qeshqerni qoghdap qélishning zörürlüki, uning xelqara, xitay we shundaqla uyghurlarning medeniyet miraslirini qoghdap qélishtiki muhimliqigha alaqidar» dep körsetti.
Merkizi gérmaniyidiki dunya uyghur qurultiyi mezkur qararnamining yawropa parlaménti küntertipige qoyulushida aktip rol oynighan teshkilatlarning biridur. Mezkur teshkilatning yawropa ittipaqida turushluq wekili memet toxti ependi, qararnamining qobul qilinish munasiwiti bilen radiomizgha bergen bayanatida, qararnamining xitay hökümitige küchlük signal béridighanliqini eskertip, qararnamining rohini razimenlik bilen qarshi alidighanliqini bildürdi.
Qeshqer yipek yolidiki muhim qatnash tügüni, medeniyet we soda almashturush merkizi bolup kelgen. Qeshqer xelqi özining qedimki turmush usuli, binakarliqi, qol-Hünerwenchiliki, tirikchilik yoli, örp-Adetlirini dewrimizge qeder saqlap kelgen idi. Lékin, xitayning 2009-Yili qedimiy sheher restilirini chéqip, yerlik ahalilerni sheher sirtigha köchürüsh, sheher merkizige soda we ahaliler binalirini qurup, xitay köchmenlirini köchürüp kélish pilanini yolgha qoyushi, qeshqerdiki medeniyet miraslirining weyran bolush, qeshqerning özige xas qedimiy medeniyet qiyapiti pütünley yoqilish teqdirige duch kelgen. Xitay hökümiti yene, qeshqerni b d t ning yipek yolidiki qedimki miraslar tizimlikige kirgüzüshke iltimas qilish toghrisidiki chaqiriqlarni ret qilip kelgen idi. Lékin, yawropa parlaméntining bügünki qararida xitay hökümitini qeshqer shehirini b d t medeniyet-Maarip teshkilatining yipek yolidiki medini miraslar tizimlikige iltimas qilishqa chaqirdi.
Wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatidiki Andrew Swan yawropa parlaménti maqullighan bügünki qararname xitayning qeshqer heqqidiki pikrini özgertishige türtke bolushini ümid qildi. U mundaq deydu: «biz mezkur qararname xitayning qeshqer toghrisidiki bezi pikirlirini oylishishigha türtke bolushini ümid qilimiz. Lékin, bu yerdiki négizlik mesile, dunya medeniyet-Maarip teshkilati b d t ning qarmiqidiki organ. Uninggha sunulghan tizimlik döletlerning qollishigha érishishi kérek. Lékin, biz bu yil 1-Ayda chaqirghan qeshqer shehiri heqqidiki yighinda, biz medeniyet-Maarip teshkilatining barghanséri siyasiyliship kétiwatqan bir organgha aylinip qéliwatqanliqini angliduq. Bu mesile yalghuz qeshqerningla emes, dunyadiki bashqa medeniyet miraslirimu duch kéliwatqan mesile. Shunga biz, bügün maqullanghan qararname noqul siyasiy nuqtidin emes, belki insaniyet nuqtisidin medeniyet miraslirigha bolghan diqqet-Nezerning artishigha yol échishini ümid qilimiz.»
Yawropa parlaméntining qararnamiside yene «xitay hökümitini asasiy qanundiki mesuliyitini ada qilip, uyghurlarning kimlikige tesiri chongqur singgen qeshqer we shinjang uyghur aptonom rayonining medeniyet enenilirini qoghdashqa chaqiridu shundaqla xitay medeniyet ministirliqining hazirqi medeniy yadikarliqlarni qoghdashqa dair qanun-Belgilimilerni közdin kechürüp, az sanliq milletlerning turmush usuligha muwapiqlashturushni telep qilidu.» Déyilgen.
Dunya uyghur qurultiyidiki memet toxti ependi, yawropa parlaméntining qeshqerni qoghdash heqqidiki bügünki qararnamisi kishini ilhamlanduridighanliqini eskertip, qeshqerning milliy alahidilikini saqlap qélishning muhimliqini tekitlidi. Yawropa parlaméntining qararnamiside yene, b d t omumi qurultiyining 1992-Yili maqullighan «milliy, étnik, til we diniy az sanliqlar hoquqi ehdinamisi» alahide eskertilip, uningda döletler az sanliqlarni ularning öz térritoriyiside mewjut milliy yaki étnik, medeniyet, til we diniy kimlikini qoghdaydighan belgilime barliqini, xitay asasiy qanunining 4-Bölüm 22-Madda we 119-Maddilirida dölet az sanliq milletlerning medeniyet miraslirini qoghdaydighanliqi qarar qilinghanliqini tekitligen.
Wakaletsiz milletler we xelqler teshkilatidiki Andrew Swan yawropa parlaménti bügün maqullighan qeshqer heqqidiki qararnamining xitay shundaqla uyghurlar üchün muhim menige ige ikenlikini bildürdi.U «xitay üchün qandaq muhim menige ige dégende, bu qarar qeshqer mesilisi yawropa parlaméntining resmiy küntertipige élinghanliqini körsitidu. Bügün maqullanghan qararname yawropa parlaméntining resmiy höjjiti shundaqla uning resmiy meydanini ipadileydu. Biz xitaydin, yawropa ittipaqi we yawropa parlaméntining, bolupmu qeshqer heqqidiki chongqur endishiliridin bu mesilining yalghuz xitay üchün muhim mesile bolupla qalmay, xelqara üchünmu muhim mesile ikenlikini tonup yétishini ümid qilimiz. Qeshqerning tarixiy yalghuz xitay xelqige we yaki sherqiy türkistan xelqige mensup bolupla qalmay, belki bu yene dunyagha mensuptur»dep körsetti.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/yawropa-parlament-03102011175759.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Monday, February 21, 2011
«Jasmin-Revolution» erreicht China
Auch in China begehrt das Volk gegen die Regierung auf. Doch das Regime reagiert mit Polizei und scharfer Zensur. Auch 20 Minuten Online ist betroffen.
Demonstranten in Peking werden von der Polizei bedrängt. (Bild: Keystone)
Artikel per Mail weiterempfehlen Zum Thema
Ägypten: Schweizer Steuergelder für RegimekritikerTote und Verletzte: Blutiger Freitag in der arabischen WeltGene Sharp: Der Machiavelli der Gewaltlosigkeit«Wegen geltender Gesetze»: China sperrt «Ägypten»Libyen: «Heute hat sich eine Tragödie abgespielt»Dossiers
Arabische Welt in AufruhrDer Funke der Volksaufstände im arabischen Raum ist jetzt sogar nach China übergesprungen. Nach einem Aufruf im Internet kam es in mehreren Städten zu Demonstrationen. Das kommunistische Regime reagierte sofort mit massiver Polizeipräsenz, scharfer Zensur, Festnahmen und Hausarrest.
20 Minuten Online war in China nicht abrufbar. (Screenshot Leser-Reporter) Bildstrecken
Freitag des Sieges
Von der Herrschaft ins Exil
Infografik
Internetzensur
Die arabische Welt im Umbruch
Aufruhr in der arabischen Welt
Der Sturz Mubaraks
Der Aufruf verbreitete sich in Windeseile über das Internet. Er wurde von Forderungen nach einem Ende der Ein-Parteien-Herrschaft, Freiheit, Gerechtigkeit, politischen Reformen und besseren Lebensbedingungen begleitet. Die chinesische Zensur griff aber offenbar sehr schnell: Diverse Internetseiten wurden gesperrt, das Suchwort «Jasmin» in sozialen Netzen im chinesischen Internet geblockt. Auch wurden SMS-Kurznachrichten zensiert.
20 Minuten Online gesperrt
Unter den gesperrten Seiten war laut dem in China wohnenden Leser-Reporter Christian Z.* auch 20 Minuten Online. Die Seite war am Sonntag über 12 Stunden blockiert. Laut dem Leser-Reporter waren andere Schweizer Newsportale aber frei zugänglich. Wie Z. weiter berichtet, führt die chinesische Regierung offenbar eine Schwarze Liste mit ausländischen Newsportalen, die im Falle einer Zensur temporär blockiert werden. Nach den «ungeliebten» Seiten wird aktiv gesucht.
Auch die im Ausland ansässige china-kritische Webseite Boxun wurde von Hackern attackiert und lahmgelegt. Am Sonntag lief die Seite behelfsmässig wieder und verbreitete Augenzeugenberichte von Internetnutzern aus verschiedenen Städten Chinas.
Wie Twitter, Facebook oder YouTube ist die Webseite in China blockiert. Doch benutzen heute nicht nur Bürgerrechtler, sondern immer mehr einfache Chinesen Proxys oder Tunnel, um die Blockaden im Internet zu umgehen. China hat mit 450 Millionen Nutzern die grösste Internetgemeinde der Welt.
Demonstrationen auf Chinas Strassen
Hunderte Menschen sind trotz der Repressalien auf die Strasse gegangen. Ein Grossaufgebot der Polizei löste Menschenansammlungen in Peking und Shanghai innerhalb von nur einer Stunde auf.
Dabei sei es zu Festnahmen gekommen, berichtete die amtliche Nachrichtenagentur Xinhua. Das in Hongkong ansässige Informationszentrum für Menschenrechte und Demokratie in China berichtete, mehr als 100 chinesische Aktivisten seien unter Hausarrest gestellt oder in Polizeigewahrsam genommen worden.
Die Demonstranten folgten einem Aufruf zu einer «Jasmin- Revolution» wie in Tunesien und zu Demonstrationen in 13 Städten. Die Urheber des Appells waren unbekannt. Doch wurden exilchinesische Gruppen dahinter vermutet. Leser-Reporter Z., der bei einer Gastfamilie in Pekings Zentrum, gleich neben dem Regierungsgebäude, wohnt, hat von den Demonstrationen nichts mitbekommen.
«Unharmonische Faktoren auf ein Minimum reduzieren»
Erst am Samstag hatte Chinas Staats- und Parteichef Hu Jintao dazu aufgerufen, «hervorstechende Probleme zu lösen, die der Harmonie und Stabilität der Gesellschaft schaden könnten». Auf einem Seminar für Funktionäre aus Ministerien und Provinzbehörden forderte der Präsident, «unharmonische Faktoren auf ein Minimum zu reduzieren».
An den Orten der geplanten Proteste zogen frühzeitig starke Polizeikräfte in Uniform und Zivil auf. Wie viele Menschen dem Aufruf überhaupt gefolgt waren, blieb offen.
* Name von der Redaktion geändert
(aeg/sda)
http://www.20min.ch/news/ausland/story/17505225
Auch in China begehrt das Volk gegen die Regierung auf. Doch das Regime reagiert mit Polizei und scharfer Zensur. Auch 20 Minuten Online ist betroffen.
Demonstranten in Peking werden von der Polizei bedrängt. (Bild: Keystone)
Artikel per Mail weiterempfehlen Zum Thema
Ägypten: Schweizer Steuergelder für RegimekritikerTote und Verletzte: Blutiger Freitag in der arabischen WeltGene Sharp: Der Machiavelli der Gewaltlosigkeit«Wegen geltender Gesetze»: China sperrt «Ägypten»Libyen: «Heute hat sich eine Tragödie abgespielt»Dossiers
Arabische Welt in AufruhrDer Funke der Volksaufstände im arabischen Raum ist jetzt sogar nach China übergesprungen. Nach einem Aufruf im Internet kam es in mehreren Städten zu Demonstrationen. Das kommunistische Regime reagierte sofort mit massiver Polizeipräsenz, scharfer Zensur, Festnahmen und Hausarrest.
20 Minuten Online war in China nicht abrufbar. (Screenshot Leser-Reporter) Bildstrecken
Freitag des Sieges
Von der Herrschaft ins Exil
Infografik
Internetzensur
Die arabische Welt im Umbruch
Aufruhr in der arabischen Welt
Der Sturz Mubaraks
Der Aufruf verbreitete sich in Windeseile über das Internet. Er wurde von Forderungen nach einem Ende der Ein-Parteien-Herrschaft, Freiheit, Gerechtigkeit, politischen Reformen und besseren Lebensbedingungen begleitet. Die chinesische Zensur griff aber offenbar sehr schnell: Diverse Internetseiten wurden gesperrt, das Suchwort «Jasmin» in sozialen Netzen im chinesischen Internet geblockt. Auch wurden SMS-Kurznachrichten zensiert.
20 Minuten Online gesperrt
Unter den gesperrten Seiten war laut dem in China wohnenden Leser-Reporter Christian Z.* auch 20 Minuten Online. Die Seite war am Sonntag über 12 Stunden blockiert. Laut dem Leser-Reporter waren andere Schweizer Newsportale aber frei zugänglich. Wie Z. weiter berichtet, führt die chinesische Regierung offenbar eine Schwarze Liste mit ausländischen Newsportalen, die im Falle einer Zensur temporär blockiert werden. Nach den «ungeliebten» Seiten wird aktiv gesucht.
Auch die im Ausland ansässige china-kritische Webseite Boxun wurde von Hackern attackiert und lahmgelegt. Am Sonntag lief die Seite behelfsmässig wieder und verbreitete Augenzeugenberichte von Internetnutzern aus verschiedenen Städten Chinas.
Wie Twitter, Facebook oder YouTube ist die Webseite in China blockiert. Doch benutzen heute nicht nur Bürgerrechtler, sondern immer mehr einfache Chinesen Proxys oder Tunnel, um die Blockaden im Internet zu umgehen. China hat mit 450 Millionen Nutzern die grösste Internetgemeinde der Welt.
Demonstrationen auf Chinas Strassen
Hunderte Menschen sind trotz der Repressalien auf die Strasse gegangen. Ein Grossaufgebot der Polizei löste Menschenansammlungen in Peking und Shanghai innerhalb von nur einer Stunde auf.
Dabei sei es zu Festnahmen gekommen, berichtete die amtliche Nachrichtenagentur Xinhua. Das in Hongkong ansässige Informationszentrum für Menschenrechte und Demokratie in China berichtete, mehr als 100 chinesische Aktivisten seien unter Hausarrest gestellt oder in Polizeigewahrsam genommen worden.
Die Demonstranten folgten einem Aufruf zu einer «Jasmin- Revolution» wie in Tunesien und zu Demonstrationen in 13 Städten. Die Urheber des Appells waren unbekannt. Doch wurden exilchinesische Gruppen dahinter vermutet. Leser-Reporter Z., der bei einer Gastfamilie in Pekings Zentrum, gleich neben dem Regierungsgebäude, wohnt, hat von den Demonstrationen nichts mitbekommen.
«Unharmonische Faktoren auf ein Minimum reduzieren»
Erst am Samstag hatte Chinas Staats- und Parteichef Hu Jintao dazu aufgerufen, «hervorstechende Probleme zu lösen, die der Harmonie und Stabilität der Gesellschaft schaden könnten». Auf einem Seminar für Funktionäre aus Ministerien und Provinzbehörden forderte der Präsident, «unharmonische Faktoren auf ein Minimum zu reduzieren».
An den Orten der geplanten Proteste zogen frühzeitig starke Polizeikräfte in Uniform und Zivil auf. Wie viele Menschen dem Aufruf überhaupt gefolgt waren, blieb offen.
* Name von der Redaktion geändert
(aeg/sda)
http://www.20min.ch/news/ausland/story/17505225
Saturday, February 19, 2011
Misirda Bügün Ghelibe Tentenisi, Xitayda Mexpiy Pilan
Muxbirimiz Weli
2011-02-18
Misirda ghelibe tentenisi ötküzülüwatqan bügünki künde, behreyin, yemen, iran we liwiyide namayish boldi shundaqla bu namayishlar xitayning «muqimliqni saqlash» igha tesir qildi.
Roytrs agéntliqining bayan qilishiche, misirda mustebitni aghdurup, özining ademlik ghururini qaytidin tikligen milyonlighan xelq, bügün (jüme küni) ghelibe tentenisi ötküzüp ereb dunyasini yene bir zilzilige keltürdi. Yerlik yazghuchilardin merwe awat, dina zayit, yasimen salihlarning teswirlishiche, 18 künlük namayish arqiliq özlirining xarlanghan qeddi-Qamitini qaytidin ruslighan milyonlighan xelq, bir heptidin kéyinmu qan-Qénigha patmay, hayajinini basalmay, qollirigha yene qizil, aq, qara üch renglik dölet bayriqini élip, «misirliq bolsang, béshini égiz kötür!» dégen xetler yézilghan lozunkilarni kötürüp, yollarda, kochilarda qiyandek téship, köwrüklerdimu xuddi deryadek yamrap éqip el tehrir meydani azadliq meydanigha keldi.
Behreyin ayallirimu erlerge egiship hökümetke qarshi namayish qilmaqta we saqchilar teripidin öltürülgen ikki sepdishigha teziye bildürmekte. 2011-Yili 18-Féwral. Bügünki tentenide, misirliqlarning milliy ghururini tiklesh üchün namayish qilip hayatidin ayrilghan kishilerge gül-Chéchek yaghdi. «Men misirni söyimen!» dégen xetler bésilghan mayka kiygen yashlar, nil deryasidiki kéme-Qolwaqlarda naghra-Sunay bilen bezme qildi. Jüme namizidin kéyin tentenige qétilghan kishilermu misirning dölet shéirini oqup usulgha chüshüshke ülgürdi. Birmunche qizlar herbiy qisimlarning tankilirigha chiqiwélip, 1970-Yillardin bashlap éytilghan «misir dégen seyligah, bu elde dunyaning herqandaq yéridin kelgen kishi huzurlinidighan mezmun bar» dégen mezmundiki naxshini ewjige chiqardi.
B b s ning bayan qilishiche, bügün behreyinde bir qisim tünügünki namayishta hayatidin ayrilghan kishiler üchün matem tutush namayishi ötküzüldi. Behreyinning amanliq qoshunliri bu namayishta yene az dégende 3 ademni étip öltürdi we merwayit meydanigha tikilgen chédirlarni tazilashqa bashlidi. Amérika awazining bayan qilishiche, tünügün behreyin qoshunliri tanka, bronéwikler bilen manama shehirige kirip, namayish qilghan kishilerge qarita qoghushun oq, rézinke oq we yash aqquzush bombisi étip, az dégende 5 ademni öltürdi we 230 din artuq ademni yarilandurdi. Qoralliq basturushtin kéyin, yollargha tosuq qoydi, eskerler sep bolup charlashqa bashlidi, bankilar, soda sarayliri ish toxtatti, xelqqe téléfon arqiliq agahlandurush tarqitip, héchkimning sirtqa chiqmasliqi kéreklikini uqturdi. Behreyin hökümiti bu sheherdiki merwayit meydanida namayish qilghan kishilerni döletni parchilimaqchi boluwatqan shieler dep eyiblimekte.
Roytrs agéntliqining sanadin bayan qilishiche, bügün jüme namizidin kéyin yemende minglighan xelq prézidént salihni texttin chüshsun dep shoar towlap namayish qilghan idi. B b s ning bayan qilishiche, saqchi qisimlar namayishchilargha qarita oq chiqardi we yash aqquzush bombisi atti. Az dégende 8 namayishchi öltürüldi. Hökümetning qollighuchiliri qollirigha kaltek-Toqmaq élip namayishchilargha tehdit saldi.
B b s ning bayan qilishiche, bügün iranning sulaymaniye qatarliq 4 shehiride minglighan adem hökümetke naraziliq ipadilep namayish qildi. Téhranda hökümetni qollighuchilar kochigha chiqip, öktichilerning rehbiri muswé qatarliqlarni öltürüwétishni telep qildi.
Bash orgini nyuyorktiki kishilik hoquq teshkilatining bayan qilishiche, bügün liwiyide hökümetke qarshi namayish qilghan kishiler bilen liwiye saqchi qisimliri otturisida yüz bergen toqunushta az dégende 24 adem öldi. Tünügün liwiyide besh jayda chong namayish ötküzülgen idi.
Bügün «xitaygha nezer» tor gézitining munazire bétide, tehlilchiler, xitayning «muqimliqni saqlash» dégen siyasiti meghlup boluwatqanliqini körsetti. Ular bayan qilghan erkin pikirlerde öz-Ara pikir almashturup, kelgüsi istiqbali üchün yéngi pilanlarni otturigha qoydi. Béziler «aldi bilen kommunist banditlirining serkerdisi xu jintawni közimizdin yoqitayli» dése, béziler «xu jintaw dégen bir qorchaq, aldi bilen xelqni oyghitish kérek» dédi. Béziler «xelq oyghaq bolmisa, xuda oyghaq, kommunist banditlirining edipini xelq bérelmise, xuda béridu» dédi. Béziler «kommunist banditliridin ümid yoq, ular bilen her qandaq ishta hemkarlashmasliq kérek, hemme ishta putlikashang bolush kérek» dédi. Yene béziler «hazir xuddi ming sulalisi dewridikidek, hemme jayda qaqshal döwe-Döwe, ot yaqsila pütün sulalining küli kökke sorilidu» dédi. Yene béziler «yehudiylarning gitlérgha qoghlap zerbe bérish charisini qollinish kérek» dédi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/misir-xitay-02182011174342.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Muxbirimiz Weli
2011-02-18
Misirda ghelibe tentenisi ötküzülüwatqan bügünki künde, behreyin, yemen, iran we liwiyide namayish boldi shundaqla bu namayishlar xitayning «muqimliqni saqlash» igha tesir qildi.
Roytrs agéntliqining bayan qilishiche, misirda mustebitni aghdurup, özining ademlik ghururini qaytidin tikligen milyonlighan xelq, bügün (jüme küni) ghelibe tentenisi ötküzüp ereb dunyasini yene bir zilzilige keltürdi. Yerlik yazghuchilardin merwe awat, dina zayit, yasimen salihlarning teswirlishiche, 18 künlük namayish arqiliq özlirining xarlanghan qeddi-Qamitini qaytidin ruslighan milyonlighan xelq, bir heptidin kéyinmu qan-Qénigha patmay, hayajinini basalmay, qollirigha yene qizil, aq, qara üch renglik dölet bayriqini élip, «misirliq bolsang, béshini égiz kötür!» dégen xetler yézilghan lozunkilarni kötürüp, yollarda, kochilarda qiyandek téship, köwrüklerdimu xuddi deryadek yamrap éqip el tehrir meydani azadliq meydanigha keldi.
Behreyin ayallirimu erlerge egiship hökümetke qarshi namayish qilmaqta we saqchilar teripidin öltürülgen ikki sepdishigha teziye bildürmekte. 2011-Yili 18-Féwral. Bügünki tentenide, misirliqlarning milliy ghururini tiklesh üchün namayish qilip hayatidin ayrilghan kishilerge gül-Chéchek yaghdi. «Men misirni söyimen!» dégen xetler bésilghan mayka kiygen yashlar, nil deryasidiki kéme-Qolwaqlarda naghra-Sunay bilen bezme qildi. Jüme namizidin kéyin tentenige qétilghan kishilermu misirning dölet shéirini oqup usulgha chüshüshke ülgürdi. Birmunche qizlar herbiy qisimlarning tankilirigha chiqiwélip, 1970-Yillardin bashlap éytilghan «misir dégen seyligah, bu elde dunyaning herqandaq yéridin kelgen kishi huzurlinidighan mezmun bar» dégen mezmundiki naxshini ewjige chiqardi.
B b s ning bayan qilishiche, bügün behreyinde bir qisim tünügünki namayishta hayatidin ayrilghan kishiler üchün matem tutush namayishi ötküzüldi. Behreyinning amanliq qoshunliri bu namayishta yene az dégende 3 ademni étip öltürdi we merwayit meydanigha tikilgen chédirlarni tazilashqa bashlidi. Amérika awazining bayan qilishiche, tünügün behreyin qoshunliri tanka, bronéwikler bilen manama shehirige kirip, namayish qilghan kishilerge qarita qoghushun oq, rézinke oq we yash aqquzush bombisi étip, az dégende 5 ademni öltürdi we 230 din artuq ademni yarilandurdi. Qoralliq basturushtin kéyin, yollargha tosuq qoydi, eskerler sep bolup charlashqa bashlidi, bankilar, soda sarayliri ish toxtatti, xelqqe téléfon arqiliq agahlandurush tarqitip, héchkimning sirtqa chiqmasliqi kéreklikini uqturdi. Behreyin hökümiti bu sheherdiki merwayit meydanida namayish qilghan kishilerni döletni parchilimaqchi boluwatqan shieler dep eyiblimekte.
Roytrs agéntliqining sanadin bayan qilishiche, bügün jüme namizidin kéyin yemende minglighan xelq prézidént salihni texttin chüshsun dep shoar towlap namayish qilghan idi. B b s ning bayan qilishiche, saqchi qisimlar namayishchilargha qarita oq chiqardi we yash aqquzush bombisi atti. Az dégende 8 namayishchi öltürüldi. Hökümetning qollighuchiliri qollirigha kaltek-Toqmaq élip namayishchilargha tehdit saldi.
B b s ning bayan qilishiche, bügün iranning sulaymaniye qatarliq 4 shehiride minglighan adem hökümetke naraziliq ipadilep namayish qildi. Téhranda hökümetni qollighuchilar kochigha chiqip, öktichilerning rehbiri muswé qatarliqlarni öltürüwétishni telep qildi.
Bash orgini nyuyorktiki kishilik hoquq teshkilatining bayan qilishiche, bügün liwiyide hökümetke qarshi namayish qilghan kishiler bilen liwiye saqchi qisimliri otturisida yüz bergen toqunushta az dégende 24 adem öldi. Tünügün liwiyide besh jayda chong namayish ötküzülgen idi.
Bügün «xitaygha nezer» tor gézitining munazire bétide, tehlilchiler, xitayning «muqimliqni saqlash» dégen siyasiti meghlup boluwatqanliqini körsetti. Ular bayan qilghan erkin pikirlerde öz-Ara pikir almashturup, kelgüsi istiqbali üchün yéngi pilanlarni otturigha qoydi. Béziler «aldi bilen kommunist banditlirining serkerdisi xu jintawni közimizdin yoqitayli» dése, béziler «xu jintaw dégen bir qorchaq, aldi bilen xelqni oyghitish kérek» dédi. Béziler «xelq oyghaq bolmisa, xuda oyghaq, kommunist banditlirining edipini xelq bérelmise, xuda béridu» dédi. Béziler «kommunist banditliridin ümid yoq, ular bilen her qandaq ishta hemkarlashmasliq kérek, hemme ishta putlikashang bolush kérek» dédi. Yene béziler «hazir xuddi ming sulalisi dewridikidek, hemme jayda qaqshal döwe-Döwe, ot yaqsila pütün sulalining küli kökke sorilidu» dédi. Yene béziler «yehudiylarning gitlérgha qoghlap zerbe bérish charisini qollinish kérek» dédi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/misir-xitay-02182011174342.html/story_main?encoding=latin
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
Thursday, February 17, 2011
Ürümchi Kochiliridiki Kaméralar We Géorgé Orwéllning «1984» Namliq Romani
Ixtiyariy Muxbirimiz Kamil Tursun
2011-02-16
Xitay dairiliri 5-Iyul ürümchi weqesini qanliq basturghandin kéyin, mezkur sheher kochilirigha közitish kaméraliri ornitidighanliqini bildürgenidi.
Xitay metbuatliri aldinqi ayning axirliri40 mingdin artuq közitish kamérasini ürümchi kochilirigha ornitip bolghanliqini élan qildi. Buning bilen xitay dairiliri ürümchidiki uyghurlarning heriketlirini her minut, her saet közitip turush pursitige érishti. Ürümchi kochilirining közitish kaméraliri bilen toshquzulishi engliyilik yazghuchi géorgé orwéllning «1984» namliq meshhur siyasiy romanini ixtiyarsiz kishining ésige salidu.
1949-Yili yézilghan bu romanda, mustebit we fashist okyaniye dölitining insanlarning söz-Heriketlirini tizginlepla qalmastin, belki ularning oy-Pikirlirinimu qandaq kontrol qilghanliqi teswirlinidu we shundaqla mustebit tüzümlerning anatomiyisini öge-Ögilirige qeder nahayiti inchike sizip bérilidu. Bu romanda, bir -Biri bilen urush qilishqa aranla turidighan okyaniye (okeania),yawruasiya (eurasia), sherqi asiya (eastasia)din ibaret üch qutupqa aylanghan üch dölettin söz échilsimu, lékin asasliqi okyaniye dölitidiki insanlarning tragédiyilik siyasiy we ijtimaiy hayati teswirlinidu.
Bu uch dölet saqchi döletliri bolup,ularning urush qilishtiki meqsiti qandaqtur insanlarning turmushini yuqiri kötürüsh emes, belki ishlepchiqirilghan qoral-Yaraqlarni xoritish. Qisqisi,emgekchilerning emgek méwilirini yoq qilish. Ular qoral-Yaraqlarni yéngilash zörüriyiti üchünla yuqiri téxnikigha ehmiyet béridu. 20-Esirdiki pen-Téxnika tereqqiyati mustebit döletlerge bezi imkaniyetlernimu ata qilghan qilghan bolup,radio bilen téléwiziye diktatorlarning mizanliri we atalmish muweppeqiyetlirini teshwiq qilidighan eng muhim wasitilerdin birige aylandi.
Géorgé orwéllning «1984» namliq bu romanida teswirlengen xiyali okyaniye döliti téléwiziyini teshwiqat wasitisi süpitide ishlitipla qalmastin, yene uni insanlarning hörlükini boghidighan wasite süpitide qollinidu. Okyaniye dölitige bég bradér yeni chong aka dep atilidighan biri hökümranliq qilidu.
Chong aka döletning hemmila yérige ornitilghan téléwiziye ékranliri arqiliq, insanlarning basqan her bir qedimi, éghzidin chiqqan her bir sözi, hetta ularning némilerni oylawatqanliqi qatarliqlarni közitidu yaki her waqit bulardin xewerdar bolup turidu shundaqla bular resmiy organlar teripidin arxiplashturulidu. Bu téléwiziye ékranlirining astigha «chong aka sizni közetmekte» dégen agahlandurush xetlirimu yézilghan bolidu. Lékin, bu téléwizorlarning awazini kichiklitish yaki uni öchürüsh téximu mumkin bolmaydu. Hetta, insanlar chong akining közitish we nazaretlirini ching könglidin xalaydighan haletke keltürülgen.
Qisqisi, pütün okyaniyilikler téléwizor ékranliri arqiliq tizginlinidu, nazaret qilinidu. Okyaniye bir partiye hökümranliqidiki mustebit dölet bolup, hakimiyet béshidiki ingsos partiyisi kishilerning insaniy sezgü-Tuyghuliri we wijdanini yoq qilip tashlap, ularning eqil-Idrakini özlirining mizanlirigha salghanliqtin, bu insanlar adalet, hörlük-Erkinlik, dölet,inqilab, isyangha oxshash söz-Ibarilerning esli menisini zadila chüshenmeydu yaki bularni tetür menisi bilen chüshinidu. Partiyining üch muhim shoari bolup,bular: «urush tinchliq démektur, hörlük qulluqtur, bilimsizlik küchtur». Alayluq, bu dölette urushqa mesul organning ismi tinchliq ministirliqi,hakimiyetning yalghan-Yawdaqlarni tarqitidighan orginining ismi heqqaniyet ministirliqi,insanlargha qiyin-Qistaq qilidighan we ulargha jaza béridighan organning ismi bolsa, söygü minstirliqidur.
Hakimiyet béshidiki partiye adette özlirining bu dölette eng mukemmel bir dunya qurup chiqqanliqini we her yerni gül-Gülistanliqqa aylandurghanliqini héchbir zaman éghzidin chüshürmeydu.
Géorgé orwéllning «1984» namliq romanida bayan qilinishiche, okyaniye dölitide eslide bar tarix yoq qilinip,dawamliq yéngidin yézilidu we insanlarning tarix éngi meqsetlik zeipleshtürülidu. Chünki tarix bilimi az yaki yoq bolghanda insanlarni bashqurush asangha toxtaydu. Eger bir partiye ezasi xatalashsa yaki u yoqitilsa,uning gézitte élan qilinghan burunqi maqaliliri we resimliri derru öchürülüp tashlinidu. Partiyining idéologiyisige azraqla yat köz qarash otturigha chiqsa, shu haman uni özgertip, hakimiyetke paydiliq nersige aylanduridu.
Qisqisi, ular tarixni özgertish arqiliq,döletning siyasitini qanunlashturidu we hakimiyetni mustehkemlesh meqsitige yétidu. Bu dölettiki eng éghir gunah oy-Pikir jinayiti, eng küchlük teshkilat bolsa, oy-Pikir saqchiliridur oy-Pikir saqchilirining her yerde köz-Qulaqliri bar bolup, ular barliq insanlarning téléfonlirini yoshurun tingshaydu, insanlar xali yerlerdimu közitish kaméraliridin qéchip qutulalmaydu. Puqralarning resmiy idéologiyige bolghan sadaqiti dawamliq tekshürülidu we ular ötkemilerdin ötküzülüp, ghalwirlarda tasqilidu. Chong akigha qarshi kichik bir herikette yaki bashqiche pikirde bolghanlar we döletning resmiy idéologiyisining sirtigha chiqqanlar yüzliridiki kichik bir ipadilerdin bayqilip,yoq qilinidu. Yoq qilinghan öktichilerning ötmüshi döletning arxipidin öchürüp tashlinip, ular zadila mewjut bolup baqmighan qilip körsitilidu.
Romanda teswirlengen okyaniyide peqet bar déyilse, birla gézit chiqidu. Emma, bu gézitte rastqa we heqiqetke héch orun bérilmeydu yaki u qipqizil yalghan bilen toshturulidu. Alayluq, bu gézitke chiqqan bir xewer dölet teripidin toghra emes dep qaralsa yaki ularning ditigha yaqmisa, bu xewer derru almashturulidu we xewer bilen munasiwetlik barliq pakitlar yoq qilip tashlinidu. Bu sewebtin insanlar némining rast, némining yalghan ikenlikini zadila angqiralmaydu. Okyaniyide insanlar 3 tebiqige ayrilghan bolup, her tebiqining yashaydighan makanliri, kiyidighan kiyim-Kéchekliri we yeydighan-Ichidighanliri bir -Biridin roshen perqlinidu. Bu dölettiki eng töwen qatlamni prolétariyat tebiqisi teshkil qilghan.
Hakimiyet béshidiki partiye bu köp sanliqni igileydighan prolétariyat tebiqisini hamaqetler dep qaraydu we ularni haywan bilen oxshash köridu. Uning üstige prolétariyat sinipining bilim sewiyisi töwen bolghanliqi we öpchöriside yüz bériwatqan weqelerdin xewersiz qalghanliqi üchün isyan kötürüsh yaki qarshiliq körsitish ularning xiyalighimu kirip chiqmaydu. Lékin, bu insanlarmu böshüktin mazarghiche közitilish we nazarettin qutulalmaydu. Bu dölette yéngi tughulghan bowaqlar melum bir yashtin kéyin,ailisidin mejburiy ayriwélinip,dölet yataqlirida turghuzulidu we ular döletning teshwiqati astida chong qilinidu.
Géorgé orwéllning romanidiki okyaniye dölitide hakimiyetning simwolluq düshmini goldstéin bolup, uning ismi herqandaq bir rezillik bilen baghlinidu. Bu dölette insanlarni her zaman bésim astida tutush üchün her küni «ikki minutluq nepret» yaghdurush paaliyiti ötküzülidu, «goldstéinchilarni üzül-Késil yoqitish» shoarliri towlinidu. Yilning ichidiki, «nepret heptisi» de, qolgha chüshken düshmenler we oy-Pikir jinayetchilirilirige xelqning aldida ölüm jazasi bérilidu. Bu tebriklesh paaliyetliride wetenperwerlik naxshiliri yangraydu hemde döletning xojayini chong akining adalitige medhiyiler yaghdurulidu... Géorgé orwéllning 1949-Yili yézilghan «1984» namliq bu siyasiy romanida, eyni waqittiki sowét ittipaqidiki kommunist mustebit tüzümi opératsiye qilinghan bolsimu,lékin bu romandiki weqelik-Détallar uyghur xelqige yat emes, belki uyghurla nöwette yenila bu romandiki weqelikler ichide yashimaqta. Ürümchi kochilirigha ornitilghan kaméralar bulardin biri.
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/urumchi-kamera-02162011141214.html/story_main?encoding=latin
Ixtiyariy Muxbirimiz Kamil Tursun
2011-02-16
Xitay dairiliri 5-Iyul ürümchi weqesini qanliq basturghandin kéyin, mezkur sheher kochilirigha közitish kaméraliri ornitidighanliqini bildürgenidi.
Xitay metbuatliri aldinqi ayning axirliri40 mingdin artuq közitish kamérasini ürümchi kochilirigha ornitip bolghanliqini élan qildi. Buning bilen xitay dairiliri ürümchidiki uyghurlarning heriketlirini her minut, her saet közitip turush pursitige érishti. Ürümchi kochilirining közitish kaméraliri bilen toshquzulishi engliyilik yazghuchi géorgé orwéllning «1984» namliq meshhur siyasiy romanini ixtiyarsiz kishining ésige salidu.
1949-Yili yézilghan bu romanda, mustebit we fashist okyaniye dölitining insanlarning söz-Heriketlirini tizginlepla qalmastin, belki ularning oy-Pikirlirinimu qandaq kontrol qilghanliqi teswirlinidu we shundaqla mustebit tüzümlerning anatomiyisini öge-Ögilirige qeder nahayiti inchike sizip bérilidu. Bu romanda, bir -Biri bilen urush qilishqa aranla turidighan okyaniye (okeania),yawruasiya (eurasia), sherqi asiya (eastasia)din ibaret üch qutupqa aylanghan üch dölettin söz échilsimu, lékin asasliqi okyaniye dölitidiki insanlarning tragédiyilik siyasiy we ijtimaiy hayati teswirlinidu.
Bu uch dölet saqchi döletliri bolup,ularning urush qilishtiki meqsiti qandaqtur insanlarning turmushini yuqiri kötürüsh emes, belki ishlepchiqirilghan qoral-Yaraqlarni xoritish. Qisqisi,emgekchilerning emgek méwilirini yoq qilish. Ular qoral-Yaraqlarni yéngilash zörüriyiti üchünla yuqiri téxnikigha ehmiyet béridu. 20-Esirdiki pen-Téxnika tereqqiyati mustebit döletlerge bezi imkaniyetlernimu ata qilghan qilghan bolup,radio bilen téléwiziye diktatorlarning mizanliri we atalmish muweppeqiyetlirini teshwiq qilidighan eng muhim wasitilerdin birige aylandi.
Géorgé orwéllning «1984» namliq bu romanida teswirlengen xiyali okyaniye döliti téléwiziyini teshwiqat wasitisi süpitide ishlitipla qalmastin, yene uni insanlarning hörlükini boghidighan wasite süpitide qollinidu. Okyaniye dölitige bég bradér yeni chong aka dep atilidighan biri hökümranliq qilidu.
Chong aka döletning hemmila yérige ornitilghan téléwiziye ékranliri arqiliq, insanlarning basqan her bir qedimi, éghzidin chiqqan her bir sözi, hetta ularning némilerni oylawatqanliqi qatarliqlarni közitidu yaki her waqit bulardin xewerdar bolup turidu shundaqla bular resmiy organlar teripidin arxiplashturulidu. Bu téléwiziye ékranlirining astigha «chong aka sizni közetmekte» dégen agahlandurush xetlirimu yézilghan bolidu. Lékin, bu téléwizorlarning awazini kichiklitish yaki uni öchürüsh téximu mumkin bolmaydu. Hetta, insanlar chong akining közitish we nazaretlirini ching könglidin xalaydighan haletke keltürülgen.
Qisqisi, pütün okyaniyilikler téléwizor ékranliri arqiliq tizginlinidu, nazaret qilinidu. Okyaniye bir partiye hökümranliqidiki mustebit dölet bolup, hakimiyet béshidiki ingsos partiyisi kishilerning insaniy sezgü-Tuyghuliri we wijdanini yoq qilip tashlap, ularning eqil-Idrakini özlirining mizanlirigha salghanliqtin, bu insanlar adalet, hörlük-Erkinlik, dölet,inqilab, isyangha oxshash söz-Ibarilerning esli menisini zadila chüshenmeydu yaki bularni tetür menisi bilen chüshinidu. Partiyining üch muhim shoari bolup,bular: «urush tinchliq démektur, hörlük qulluqtur, bilimsizlik küchtur». Alayluq, bu dölette urushqa mesul organning ismi tinchliq ministirliqi,hakimiyetning yalghan-Yawdaqlarni tarqitidighan orginining ismi heqqaniyet ministirliqi,insanlargha qiyin-Qistaq qilidighan we ulargha jaza béridighan organning ismi bolsa, söygü minstirliqidur.
Hakimiyet béshidiki partiye adette özlirining bu dölette eng mukemmel bir dunya qurup chiqqanliqini we her yerni gül-Gülistanliqqa aylandurghanliqini héchbir zaman éghzidin chüshürmeydu.
Géorgé orwéllning «1984» namliq romanida bayan qilinishiche, okyaniye dölitide eslide bar tarix yoq qilinip,dawamliq yéngidin yézilidu we insanlarning tarix éngi meqsetlik zeipleshtürülidu. Chünki tarix bilimi az yaki yoq bolghanda insanlarni bashqurush asangha toxtaydu. Eger bir partiye ezasi xatalashsa yaki u yoqitilsa,uning gézitte élan qilinghan burunqi maqaliliri we resimliri derru öchürülüp tashlinidu. Partiyining idéologiyisige azraqla yat köz qarash otturigha chiqsa, shu haman uni özgertip, hakimiyetke paydiliq nersige aylanduridu.
Qisqisi, ular tarixni özgertish arqiliq,döletning siyasitini qanunlashturidu we hakimiyetni mustehkemlesh meqsitige yétidu. Bu dölettiki eng éghir gunah oy-Pikir jinayiti, eng küchlük teshkilat bolsa, oy-Pikir saqchiliridur oy-Pikir saqchilirining her yerde köz-Qulaqliri bar bolup, ular barliq insanlarning téléfonlirini yoshurun tingshaydu, insanlar xali yerlerdimu közitish kaméraliridin qéchip qutulalmaydu. Puqralarning resmiy idéologiyige bolghan sadaqiti dawamliq tekshürülidu we ular ötkemilerdin ötküzülüp, ghalwirlarda tasqilidu. Chong akigha qarshi kichik bir herikette yaki bashqiche pikirde bolghanlar we döletning resmiy idéologiyisining sirtigha chiqqanlar yüzliridiki kichik bir ipadilerdin bayqilip,yoq qilinidu. Yoq qilinghan öktichilerning ötmüshi döletning arxipidin öchürüp tashlinip, ular zadila mewjut bolup baqmighan qilip körsitilidu.
Romanda teswirlengen okyaniyide peqet bar déyilse, birla gézit chiqidu. Emma, bu gézitte rastqa we heqiqetke héch orun bérilmeydu yaki u qipqizil yalghan bilen toshturulidu. Alayluq, bu gézitke chiqqan bir xewer dölet teripidin toghra emes dep qaralsa yaki ularning ditigha yaqmisa, bu xewer derru almashturulidu we xewer bilen munasiwetlik barliq pakitlar yoq qilip tashlinidu. Bu sewebtin insanlar némining rast, némining yalghan ikenlikini zadila angqiralmaydu. Okyaniyide insanlar 3 tebiqige ayrilghan bolup, her tebiqining yashaydighan makanliri, kiyidighan kiyim-Kéchekliri we yeydighan-Ichidighanliri bir -Biridin roshen perqlinidu. Bu dölettiki eng töwen qatlamni prolétariyat tebiqisi teshkil qilghan.
Hakimiyet béshidiki partiye bu köp sanliqni igileydighan prolétariyat tebiqisini hamaqetler dep qaraydu we ularni haywan bilen oxshash köridu. Uning üstige prolétariyat sinipining bilim sewiyisi töwen bolghanliqi we öpchöriside yüz bériwatqan weqelerdin xewersiz qalghanliqi üchün isyan kötürüsh yaki qarshiliq körsitish ularning xiyalighimu kirip chiqmaydu. Lékin, bu insanlarmu böshüktin mazarghiche közitilish we nazarettin qutulalmaydu. Bu dölette yéngi tughulghan bowaqlar melum bir yashtin kéyin,ailisidin mejburiy ayriwélinip,dölet yataqlirida turghuzulidu we ular döletning teshwiqati astida chong qilinidu.
Géorgé orwéllning romanidiki okyaniye dölitide hakimiyetning simwolluq düshmini goldstéin bolup, uning ismi herqandaq bir rezillik bilen baghlinidu. Bu dölette insanlarni her zaman bésim astida tutush üchün her küni «ikki minutluq nepret» yaghdurush paaliyiti ötküzülidu, «goldstéinchilarni üzül-Késil yoqitish» shoarliri towlinidu. Yilning ichidiki, «nepret heptisi» de, qolgha chüshken düshmenler we oy-Pikir jinayetchilirilirige xelqning aldida ölüm jazasi bérilidu. Bu tebriklesh paaliyetliride wetenperwerlik naxshiliri yangraydu hemde döletning xojayini chong akining adalitige medhiyiler yaghdurulidu... Géorgé orwéllning 1949-Yili yézilghan «1984» namliq bu siyasiy romanida, eyni waqittiki sowét ittipaqidiki kommunist mustebit tüzümi opératsiye qilinghan bolsimu,lékin bu romandiki weqelik-Détallar uyghur xelqige yat emes, belki uyghurla nöwette yenila bu romandiki weqelikler ichide yashimaqta. Ürümchi kochilirigha ornitilghan kaméralar bulardin biri.
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/urumchi-kamera-02162011141214.html/story_main?encoding=latin
Sunday, February 06, 2011
Ghulja Qetliamining 14 Yilliqi Munasiwti Bilen Gérmaniyening Frankfurt Sheheride Paaliyet Uyushturuldi
Paaliyetke Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümitining wekilliri we Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilatining bir qisim ezaliri qatnashti. Paaliyet Frankfurt sheherining Hauptwache dégen awat kochisida élip bérilghan bolup, qanche minglighan sheher ahelisining küchlük diqqitini jelip qildi.
1997-yili 5-Fewralda Sherqiy Türkistan yashliri Sherqiy Türkistan xelqining jümlidin Uyghur millitining milliy we kultural kimliki, diniy itiqati, tili we medeniyitini yoqutiwétish üchün séstimiliq türde herket qiliwatqan Xitay tajawuzchillirigha bir qétim qaxshatquch zerbe bergenidi. Shu yillarda qatmu-qat tehdit astida we taraytiwitilgen hayat yolida chüshkünliship chiqish yoli tapalmaywatqan kishilerning sani künsayin köpiyip, wetinimiz Sherqiy Türkistanda éghir ijtimayi we iqtisadiy kirziske yol achqanidi.
Yoqarqidek bir tarixiy sharayitta Sherqiy Türkistanda yashlarni kultural paaliyetler, diniy tebligh we ilmiy söhbetler arqiliq dostuq, qérindashliq, medeniyet we ish-emgekke ündeydighan Abduxélil Abdumejit, Idrisxan Mexsum, Abdulhémit Qari, Awut Memet we Yasin Abdulla qatarliq bir türküm ilghar pikirlik teqwadar yashlar barliqqa kelgenidi.
Paaliyette Sherqiy Türkistanda küchiyip kétish éhtimali bolghan milliy oyghunish herkitini Ghuljigha pilanlanghan opiratsiye arqiliq yoq qilishni könglige pükken xitay tajawuzchillirining qara niyiti we hiyle-mikirliri pash qilindi.Niyiti buzuq xitaylarning jimjit, tich we zerersiz shekilde élip bériliwatqan kultural paaliyetlerge qandaq shekilde zeherlik neshtirini sanchighanliqi pash qilindi.
Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilati ezaliri yene, Xitaylarning esilide xitay hakimiyiti üchün hichqandaq tehdit peyda qilmaydighan qanunluq diniy we kultural paaliyetlerde boliwatqan Sherqiy Türkistanliq yashlarning qelbide ghezep we intiqam otini yandurush, shu arqiliq maddiy we meniwiy jehettin zeyipleshtürülgen xeliqni Xitay hakimiyitige qattiq qol qarshiliq körsitishke mejburlighanliqini chüshendürdi.
Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilati ezaliri yene, Xitaylarning pütün Sherqiy Türkistanning bulung pushqaqlirighiche yamrap kétish éhtimali bolghan milliy kimlikmizni qoghdap qélish meqset qilinghan kultural paaliyetlerni, dölet diktatursi wastisi bilen qandaq basturup, xelqimizning yürikini qattiq mujup, ularni meniwiy yétekchilliridin ayrip tashlashni weqedin ilgirki birqanche yillardin béri könglige püküp kelgenlikini, shu seweptin Uyghur yashlirini namayish qilishqa qesten mejburlighanliqini, qolida yingnining suniqimu bolmighan qanche minglighan Sherqiy Türkistan yashlirini qaysi xil shekilde qanliq basturghanliqini Frankfurt sheher ahalisige pakitlar arqiliq bayan qildi.
Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilati ezaliri bu paaliyet arqiliq yene, yoqarqi namayish sewebidin Abduxélil Abdumejit we Idrisxan Mexsumlar qatarliq minglighan, on minglighan kishining wehshiylerche qetliam qilinghanliqini, éghir iskenje astida hayatidin ayrilghanliqini, ailisining her türlük shekillerde weyran bolghanliqini, wetenni terik étip dunyaning bulung-pushqaqlirighiche sorulup ketkenlikini, Xitaylarning kütkenlirining del mushundaq aqiwetni kéltürüp chiqirish ikenlikini misallar arqiliq chüshendürgen ming parchige yéqin teshwiqat wereqlirini tarqatti.
Bu paaliyet Gérmaniye qanun tarmaqlirining küchlük himayisi astida Gérmaniye waqti 14:00 de bashlinip 18:00 qeder dawamlashti. Paaliyet bashtin axir kishilerning qiziqishigha nail boldi we tertiplik, tinch shekilde élip bérildi.
Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti Kultur We Teshwiqat Ménistirliki
6-Fewral 2011 Frankfurt/Gérmaniye
Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilati buningdin 14 yil awalqi Ghulja qetliamini xatirlesh meqsidide, mushu ayning 5-küni Gérmaniyening Frankfurt Sheheride paaliyet teshkillidi.
1997-yili 5-Fewralda Sherqiy Türkistan yashliri Sherqiy Türkistan xelqining jümlidin Uyghur millitining milliy we kultural kimliki, diniy itiqati, tili we medeniyitini yoqutiwétish üchün séstimiliq türde herket qiliwatqan Xitay tajawuzchillirigha bir qétim qaxshatquch zerbe bergenidi. Shu yillarda qatmu-qat tehdit astida we taraytiwitilgen hayat yolida chüshkünliship chiqish yoli tapalmaywatqan kishilerning sani künsayin köpiyip, wetinimiz Sherqiy Türkistanda éghir ijtimayi we iqtisadiy kirziske yol achqanidi.
Yoqarqidek bir tarixiy sharayitta Sherqiy Türkistanda yashlarni kultural paaliyetler, diniy tebligh we ilmiy söhbetler arqiliq dostuq, qérindashliq, medeniyet we ish-emgekke ündeydighan Abduxélil Abdumejit, Idrisxan Mexsum, Abdulhémit Qari, Awut Memet we Yasin Abdulla qatarliq bir türküm ilghar pikirlik teqwadar yashlar barliqqa kelgenidi.
Paaliyette Sherqiy Türkistanda küchiyip kétish éhtimali bolghan milliy oyghunish herkitini Ghuljigha pilanlanghan opiratsiye arqiliq yoq qilishni könglige pükken xitay tajawuzchillirining qara niyiti we hiyle-mikirliri pash qilindi.Niyiti buzuq xitaylarning jimjit, tich we zerersiz shekilde élip bériliwatqan kultural paaliyetlerge qandaq shekilde zeherlik neshtirini sanchighanliqi pash qilindi.
Paaliyet ishtirakchilliri yene Xitaylarning Ghulja yashlarning paaliyet élip bériwatqan sorunlirini qandaq taraytip, yitekchillirini qaysi xil shekilde rehimsizlik bilen jazalighanliqini jamaetchilikke anglatti.Narazi bolghan yashlarning, özlirining nime üchün naheq yeklinidighanliqini, chetke qéqilidighanliqini, ochuqtin-ochuq kemsitilidighanliqini we jazalinidighanliqini hökümettin sorash meqsidide tinch namayish teshkilligenlikini, emma diktator komménist xitaylarning qanliq basturushidin ibaret jawapqa érishkenlikini chüshendürdi.
Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilati ezaliri yene, Xitaylarning esilide xitay hakimiyiti üchün hichqandaq tehdit peyda qilmaydighan qanunluq diniy we kultural paaliyetlerde boliwatqan Sherqiy Türkistanliq yashlarning qelbide ghezep we intiqam otini yandurush, shu arqiliq maddiy we meniwiy jehettin zeyipleshtürülgen xeliqni Xitay hakimiyitige qattiq qol qarshiliq körsitishke mejburlighanliqini chüshendürdi.
Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilati ezaliri yene, Xitaylarning pütün Sherqiy Türkistanning bulung pushqaqlirighiche yamrap kétish éhtimali bolghan milliy kimlikmizni qoghdap qélish meqset qilinghan kultural paaliyetlerni, dölet diktatursi wastisi bilen qandaq basturup, xelqimizning yürikini qattiq mujup, ularni meniwiy yétekchilliridin ayrip tashlashni weqedin ilgirki birqanche yillardin béri könglige püküp kelgenlikini, shu seweptin Uyghur yashlirini namayish qilishqa qesten mejburlighanliqini, qolida yingnining suniqimu bolmighan qanche minglighan Sherqiy Türkistan yashlirini qaysi xil shekilde qanliq basturghanliqini Frankfurt sheher ahalisige pakitlar arqiliq bayan qildi.
Bu paaliyet Gérmaniye qanun tarmaqlirining küchlük himayisi astida Gérmaniye waqti 14:00 de bashlinip 18:00 qeder dawamlashti. Paaliyet bashtin axir kishilerning qiziqishigha nail boldi we tertiplik, tinch shekilde élip bérildi.
Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti Kultur We Teshwiqat Ménistirliki
6-Fewral 2011 Frankfurt/Gérmaniye
Subscribe to:
Posts (Atom)
FREE UYGHURISTAN!
SYMBOL OF UYGHUR PEOPLE
