Shwétsiye Sotida Babur Mexsut Délosi Heqqide Guwahliq Bérildi
Muxbirimiz Mihriban

2010-02-12
Bügün etigen shwétsiye waqti saet 10 din 11:30 ghiche, shwétsiyining stokholm shehiride, bultur 5 - Ay mezgilide jasus gumandari dep eyiblinip, tutup turulghan babur mexsut heqqide guwahliq bérish soti échilghan.

Sottin kéyin, shwétsiye sotida babur mexsutni eyibligüchi tomas lindstrand ependi hem bu qétimliq sotta guwahliq bergüchi süpitide sotqa qatnashqan dunya uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependi, radiomiz uyghur bölümining ziyaritini qobul qildi.

Tomas lindstarand ependi ziyaritimizni qobul qilip, sotning yépiq halette échilghanliqi üchün, hazirche délogha munasiwetlik bezi halqilar heqqide melumat bérelmeydighanliqini, lékin babur mexsutning jasusluq jinayiti bilen eyiblinishining sewebi heqqide ziyaritimizni qobul qilalaydighanliqini bildürdi.

Tomas lindstarand ependining bildürüshiche, jasusluq jinayiti bilen eyibliniwatqan babur mexsut, shwétsiyide siyasiy panahliq tilep turup qalghandin kéyin, 1997‏ - Yilidin buyan shwétsiye, norwégiye, gérmaniye we amérikida turuwatqan uyghurlar toghrisida xitaygha jasusluq qilish bilen shughullinip kéliwatqan bolup, u bu jeryanda, xitayning siyasiy we diniy ziyankeshlikige uchrap, yurtliridin qéchip chiqqan uyghurlarning siyasiy panahliq tilesh ehwali, salametlik ehwali, qaysi dölette turuwatqanliqi, téléfon nomuri qatarliqlar heqqide xitaygha jasusluq qilip kéliwatqanliqini bayan qildi.

Tomas ependi sözide yene, babur mexsutning xitaygha jasusluq qiliwatqanliqi heqqidiki pakitlarning asasen retlinip bolup, hazir guwahchilarning sotqa chaqirilip guwahliq bériwatqanliqini, 2 - Ayning 26 - Küni sot ayaghliship, bu délo heqqide höküm chiqirilidighanliqini, 3 - Ayning 8 - 9 - Künliri höküm netijisi élan qilinidighanliqini bayan qildi.

Dunya uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependi bu qétimliq sotta guwahliq bergen bolup, u sotning omumiy ehwali heqqide toxtaldi.

Dilshat rishit ependi özining shwétsiye dölet bixeterlik idarisida babur mexsutning jinayi pakitliri heqqidiki ispatlarni körgen chéghidiki héssiyatini ipadilep, özining bir uyghur bolush süpiti bilen bu ispatlarni körgen chéghida könglining tolimu yérim bolghanliqini, meyli sotning netijisi qandaq bolsun, her qandaq bir uyghurning bu xil qilmishlarni qobul qilalmaydighanliqini hem eyibleydighanliqini bildürdi.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/babur-mexsut-soti-02122010-02122010204619.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Qutluqxan Shakirof : 'Bir Milletni Qutuldurushtiki Ikki Muhim Amil- Til We Din'

Muxbirimiz Arslan
2010-02-10


2010 ‏- Yili 2 ‏- Ayning 6 ‏- Küni, merkizi istanbulgha jaylashqan sherqiy türkistan wexpide ötküzülgen ghulja weqesini xatirilesh yighinigha, 1944 ‏- Yili ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitining reisi élixan töremning oghli doktur qutluqxan shakirof ependimu teklip bilen qatniship yighinda söz qildi.


RFA Photo / Arslan

Süret, 2010 ‏- Yili 2 ‏- Ayning 6 ‏- Küni, sherqiy türkistan wexpide ötküzülgen ghulja weqesini xatirilesh yighinigha teklip bilen qatnashqan doktur qutluqxan shakirof ependining söz qiliwatqan körünüshi.

Doktur qutluqxan sözide, ghulja weqeside shéhit bolghan we xitaylar teripidin qolgha élinghan uyghur yashliri heqqide toxtalghandin kéyin, sözide yene ottura asiya xelqlirining ichide uyghur xelqining eng qedimi, eng jenggiwar eng qehriman xelq ikenlikini, ottura asiyadiki xelqlerning hazir musteqil yashawatqanliqini emma bu xelqlerning uyghur xelqi qilghan küreshning ondin birnimu qilmighanliqini, kelgüside uyghur xelqini musteqilliqtin ibaret chong bir mukapatning kütüwatqanliqini ipadilidi.

Doktur qutluqxan ependi sözide yene, dadisining rusiye teripidin oghrilap kétilgenlikini bildürüsh bilen birge, yighin ishtirakchilirigha xitab qilip mundaq dédi: "bir milletni qutuldurushta ikki muhim amil mewjut, bu ikki amilning biri til yene biri din, shuning üchün islam dinida ching turush we her qachan her yerde uyghurche sözlishish kérek."

Yighinda yene sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining bash naziri ablikimxan mexsum söz qildi. U, sözde xitay sherqiy türkistanni ishghal qiliwalghandin béri, yeni yaqupbeg bedöletning zamanidin biri, bolupmu 19 ‏- Esirdin bashlap sherqiy türkistan xelqi zulumgha qarshi her 10 yil ichide chong bir heriket qilip keldi, bularning ichide 60 we 70 ‏- Yillarda élip bérilghan heriketler, 1990 - Yilidiki barin inqilabi, 1997 ‏- Yilidiki ghulja inqilabi we 2009 ‏- Yilidiki 5 ‏- Iyul ürümchi weqelirining buning tipik misalliri ikenlikini otturigha qoydi.

Ablikimxan mexsum sözide yene yighin ishtirakchilirigha xitab qilip, uyghur yashliri, oqughuchi we ziyalilirining weten millet üchün buningdin kéyin néme ish qilish kérekliki, milletke yétekchilik qilishta qandaq mesuliyiti barliqini bildürdi.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/millet-din-we-til-02112010012729.html/story_main?encoding=latin

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

'Milletlerning Öz Teqdirini Özi Belgilesh Hoquqidin Atalmish Aptonomiyigiche' Mawzuluq Maqale Heqqide
Muxbirimiz Erkin Tarim Xewiri
2010-02-10


Yéqinda türkiyidiki tor betliride doktur alimjan inayet ependi yazghan "milletlerning öz teqdirini özi belgilesh hoquqidin atalmish aptonomiyigiche" mawzuluq maqale élan qilindi.


Doktur alimjan inayet ependi maqalida, gomindang we kommunist hökümetlirining öz hakimiyiti astidiki azsanliq milletlerge bergen heq we hoquqliri we bularning emeliylishish ehwali etrapliq misallar bilen bayan qilinghan.

Maqalida yene, xitay hökümitining aptonomiye hoquqini qeghez üstide bérip qoyup, néme üchün emeliyleshtürmeywatqanliqi üstide toxtalghan. U maqalisida, heqiqiy aptonomiyining uyghur mesilisini hel qilalamdu? dégen soalghimu jawab izdigen.

Biz bu maqale heqqide maqalining doktur alimjan inayet ependi bilen söhbet élip barduq.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-bergen-aptonomiye-02112010012723.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbitimizning tepsilatini anglaysiler.

'Intérnét Türmisi'ge Oxshitilghan Uyghur Diyarining Uchur - Alaqe Weziyiti
Muxbirimi Irade
2010-02-10


5 - Iyul weqesi yüz bergendin buyan uyghurlarning tashqi dunya bilen bolghan alaqisi pütünley üzüwétilgen idi. Téxi yéqinda uyghur rayonluq hökümetning téléfon we uchur alaqilirini peydin - Ey eslige keltüridighanliqini élan qilishi bilen ürümchidiki xelqaraliq téléfon liniyiliri eslige kelgen bolsimu, emma intérnét alaqisi pütünley eslige kelgini yoq.

Bügün b b s xewerler torida bu heqte bir maqale élan qilinghan bolup, uyghur diyarining hazirqi intérnét alaqisining ehwali "intérnét türmisi"ge oxshitilghan. Bu maqalini uyghur rayonida yashaydighan josh isimlik bir amérikiliq élan qilghan.

Qisqisi téléfon we intérnét alaqilirining üzüwétilishi her bir kishige oxshimighan shekillerde ziyan élip keldi.

Josh isimlik bu amérikiliqning bu heqte yazghan maqalisi BBC xewerler torida élan qilinghan bolup, u maqaliside mundaq deydu: "téxi yéqinghiche, méning birdin bir arzuyum xelqaraliq téléfonlarning échilip, amérikida turushluq ailem bilen körüshüsh idi. Ürümchide étnik toqunush meydangha kelgen 6 aydin buyan, biz bu yerde téléfon, qisqa uchur we intérnéttin mehrum halda yashiduq. Rodzhistiwa bayriqidin kéyin biz intérnét we téléfon qatarliq bashqa alaqe wasitilirining eslige keltürülüdighanliqi heqqide xewerlerni angliduq. Bu xewer tarqalghandin kéyin men turuwatqan qaramay shehiri hayajangha chömgen bolsimu, bizning bu hayajinimiz uzungha barmidi. Chünki nurghunlighan intérnét tor betlirige kirish yenila imkansiz bolup, peqet her ikkilisi hökümet tor béti bolghan shinxua we xelq géziti torila échilghan idi."

Xitay dairiliri intérnét alaqisini peydinpey eslige keltüridighanliqini éytqandin kéyin uyghur rayonluq hökümet "xelqning intérnétqa bolghan telipini qandurush üchün, 5 - Féwral saet 24 tin bashlap, qollinishchanliqi yuqiri, tor abonitliri yaxshi köridighan shinjang sirtidiki 27 xil tor béti keyni -Keynidin cheklik dairide échilidu" dep élan qildi. Emma bu tor betlerning yenila asasen hökümet igidarchiliqidiki xewer - Uchur torliri ikenliki melum boldi. Yeni intérnét qollanghuchilirigha heqiqiy kéreklik élxet, munber, dangliq tor betliri we izdesh matorliri yenila taqaq idi.

Uyghur rayonida yashaydighan josh isimlik amérikiliq bu heqte mundaq dep yazidu: "uyghur diyarida turup intérnétqa kirmekchi bolsingiz, bu yerde élxet yoq, munazire munberlirimu yoq. Uchur izdesh matorlirimu ishlimeydu. Yeni pütkül sistéma tamamen perqliq. Mundaqche éytqanda, biz xitayning qatmu - Qat 'ot tamliri' ichide qalduq. Bu yerde meyli memliket ichi we xelqaraliq tijaret qilidighanlar bolsun hemmisi nahayiti qéyin ehwalda qaldi. Emma kishiler bu xil weziyetkimu ten bérishke mejbur boldi. Bu yerdiki kishiler bir küni hemme nersining burunqi halitige qaytishini arzu qilishmaqta. Emma hökümet téxi bu heqte éniq waqit bildürgini yoq."

Josh maqalisining axirida, uyghur diyarining xelqara téléfon alaqilirining eslige kelgenlikini bayan qilghandin kéyin özining arzusini mundaq dep ipadileydu: "uyghur diyarida axiri xelqaraliq téléfon alaqiliri eslige keldi. Hazir men shexsi téléfonum arqiliq amérikidiki ailem bilen körüsheleydighan boldum. Emdi men uyghur rayonining ' intérnét türmisi' din qutulidighan künining baldurraq yétip kélishni kütmektimen."

Gerche uyghur rayonluq hökümet, hökümet igilikidiki bir nechche tor betlirini échip, "xelqning intérnétqa bolghan éhtiyajini qamdawatqanliqini" ilgiri sürüwatqan bolsimu, emma xelqaradiki kishilik hoquq teshkilatliri buning peqet bir oyundin ibaret ikenlikini éytishmaqta.

Xelqara chégrisiz muxbirlar teshkilati ötken jüme küni bu heqte bayanat élan qilip, xitayning uyghur rayonida bir qanche torni échip qoyush arqiliq köz boyamchiliq qiliwatqanliqini, emeliyette mutleq köp sandiki torlarning yenila taqaq ikenlikini bildürgen we xitayning bu qilmishini milliy kemsitish dep eyibligen idi.

Béyjingdiki merkizi milletler uniwérsitétining dotsénti, musteqil tetqiqatchi ilham toxti ependimu radiomizgha qilghan sözide, uyghur élide nöwette hökümet torliriningla échiliwatqanliqini, emma uyghurlar körüp adetlengen yüzdin artuq uyghurche torning téxiche eslige kelmigenlikini bildürgen idi.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/internet-turmisi-uyghur-diyari-02112010012717.html/story_main?encoding=latin

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Qazaqistandiki Uyghur Yashliri Arisida Uyghur Öz Milliy Kimlik Tuyghusi Kücheymekte
Muxbirimiz Ümidwar
2010-02-10

Almuta shehirige jaylashqan qazaqistan milliy pédagogika uniwérsitétining dotsénti, doktor ruslan arziyéwning éytishiche, nöwette qazaqistandiki uyghur yashliri arisida öz ana tilini öginish we milliy kimlikini qedirlesh idiyiliri kücheymekte.

Bu xil qizghinliq ötken yili 5 - Iyulda ürümchide yüz bergen weqedin kéyin téximu kücheygen bolup, mezkur weqe jeryanida ténich namayishqa chiqqan uyghur yashlirining xitay qoralliq küchliri teripidin basturulushi qazaqistanni öz ichige ottura asiya uyghurliri, jümlidin uyghur yashliri arisida qattiq naraziliq keypiyati peyda qilghan shuningdek bu bir qatar ehwallar ularning öz milliy kimlikini qedirlesh hem öz ana tilini öginish qizghinliqining qozghilishida muhim rol oynighan.

Merkiziy asiya jumhuriyetliridin biri qazaqistanda köp sanda uyghurlar yashaydu. Nöwette, qazaqistan resmiy dairiliri bu jumhuriyettiki uyghurlarning sanining 300 minggha yéqin ikenlikini bildürsimu, biraq uyghurlarning özlirining sanliq melumatliri buningdin xélila köp hésablinidu. Uyghurlarning asasliq qisimi amuta shehiri we uning etrapigha jaylashqandin sirt yene taldi qorghan oblastigha tewe chilektin tartip, taki yerketkiche bolghan keng yéza - Qishlaqlar hemde sheherchilerdimu zor sanda uyghur ahalisi yashaydu.

Qazaqistan nöwette, chetellerdiki uyghurlarning eng köp qisimi jaylashqan we öz ana - Tili, medeniyiti, milliy maaripi hem milliy senitini yaxshi saqlighan we tereqqi qildurghan jumhuriyet bolup hésablinidu.

Qazaqistandiki uyghur mutexessislirining közitishiche, hazir bu jumhuriyettiki uyghur yashliri arisida öz ana tili we medeniyitini öginish qizghinliqi qozghalmaqta. Bu heqte almutadiki uyghur tilshunasi , doktor ruslan arziyéw ependining éytishiche, nöwette, uyghur yashlirining intérnettin paydilinishi yuqiri bolup, ular asasliqi chetellerdiki intérnet tor betliri arqiliq uyghurlarning omumiy ehwali heqqide türlük uchurlargha ige bolidiken.

Doktor ruslan arziyéw, uzun yillardin buyan qazaqistan milliy pédagogika uniwérsitétida oqutquchiliq qilmaqta. U qazaqistandiki uyghur ottura mekteplirining til - Edebiyat dersliklirining asasliq tüzgüchiliridin biri shuningdek bir qanche kitabning hemde nechche onlighan ilmiy maqalilarning aptori. Dr. Ruslan arziyéw ependi asasliqi uyghur tilshunasliqi saheside tetqiqat élip barghan bolup, u özining " uyghur tili" namliq ilmiy tetqiqat kitabini neshir qildurghan shuningdek yéqinda yene 11 - Esirde ötken uyghur shairi yusuf xas hajipning " qutatqu bilig" namliq esirining slawyan yéziqidiki nusxisi uning bash tehrirliki we kirish söz yézishi bilen amutida neshir qilinghan .

Ruslan arziyéw ependi 1994 - 1995 - Yillir türkiye ata türk til - Tarix tetqiqat ornining teklipi boyiche enqerede pütün türk dunyasi üchün ortaq türk tili grammatikisini teyyarlashqa qatnashqan.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/qazaqistan-uyghur-yashliri-02112010012710.html/story_main?encoding=latin


Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Guantanamodin Erkinlikke Chiqqan We Tutup Turuluwatqan Uyghurlarning Hazirqi Weziyiti

Muxbirimiz eqide
2010-02-10

Roshen abbas xanim 8 yildin buyan amérika hökümiti hem guentanamodiki uyghurlarning qanuniy heq - Hoquqini qoghdash ishlirigha xalisane yardem bériwatqan adwokatlar üchün terjimanliq xizmiti ishlep keldi.

Roshen abbas xanim öz wezipisini yaxshi orunlash bilen birge, hazirgha qeder meyli guantanamo türmisidin erkinlikke chiqqan uyghurlar bolsun, we meyli nöwette türmide tutup turuluwatqan uyghurlar üchün bolsun ulargha dawamliq türde yardem qilip kelmekte.

Roshen abbas xanim, bu jeryanda 22 neper uyghurning yaxshi bahasigha érishipla qalmay, yene, uning bu uyghurlarning hayati, adwukatliri bilen bolghan munasiwetliri, amérika hökümiti we sotining bu uyghurlargha tutuwatqan pozitsiyisi qatarliq jehetlerdimu oynighan roli chong boldi.

Shu munasiwet bilen bügün biz roshen abbas xanimni ziyaret qilip, 22 neper uyghurning hazirqi weziyiti toghrisida söhbet ötküzduq.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/guantanamo-uyghurliri-02112010012704.html/story_main?encoding=latin

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbitimizning tepsilatini anglaysiler.

Istanbulda 5 ‏- Féwral Ghulja Weqesini Xatirilesh Murasimi Ötküzüldi
Muxbirimiz Arislan
2010-02-09

Istanbulda paaliyet qiliwatqan sherqiy türkistan wexpi we sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyiti qatarliq ammiwi teshkilatlarning uyushturushi bilen, 1997 ‏- Yili ghuljida yüz bergen qanliq weqede shéhit bolghanlarni xatirilesh murasimi ötküzüldi.


RFA Photo / Arslan

Süret, 2010 ‏- Yili 2 ‏- Ayning 6 ‏- Küni, sherqiy türkistan wexpi we sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyiti qatarliq ammiwi teshkilatlarning uyushturushi bilen ötküzülgen, 1997 ‏- Yili ghuljida yüz bergen qanliq weqede shéhit bolghanlarni xatirilesh murasimliridin körünüsh.

2010 ‏- Yili 2 ‏- Ayning 6 ‏- Küni saet 15: 00 te sherqiy türkistan wexpining merkizide 1997 ‏- Yili ghuljida yüz bergen 5 ‏- Féwral ghulja weqesini xatirilesh murasimi ötküzüldi. Murasimgha istanbulda paaliyet qiliwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlarning mesulliri we istanbulda yashawatqan uyghurlardin er ‏- Ayal bolup nurghun kishi qatnashti. Murasimgha sherqiy türkistan wexpining bash katipi hamut köktürk ependi riyasetchilik qildi, murasim quran kerim oqush we ghulja weqeside shéhit bolghanlarning rohigha atap dua qilish bilen bashlandi.

Murasimda sherqiy türkistan wexpining reis wekili proféssor doktor sultan mehmut qeshqerli échilish nutqi sözlidi. Murasimda yene 1944 ‏- Yili ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitining reisi elixan törining oghli doktor qutluqxan töre söz qilip, tughulup ösken ana yurti ghulja shehiride yüz bergen 5 ‏- Féwral qanliq weqe heqqide toxtaldi. Yighinda yene sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining bash naziri ablikimxan mexsum söz qilip, 5 ‏- Féwral ghulja weqeside shéhid bolghanlar we türmige qamalghanlar heqqide toxtaldi.

Yighinda yene sherqiy türkistan wexpining bash katipi hamut köktürk söz qilip, 1997 ‏- Yili ghuljida weqe yüz bergen jeryanida türkiye jumhuriyiti we xelqini xitaygha qarshi chiqqanliqi, hetta bu weqe jeryanida 1997 ‏- Yili, türkiye parlaméntida tünji qétim sherqiy türkistan mesilisi tilgha élinghanliqini, dep ötti.

Shuni küni kechte yene, sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining uyushturushi bilen jemiyet merkizide ghulja weqeside shéhit bolghan we türmige qamalghanlarni xatirilesh murasimi ötküzüldi.

Murasimgha sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining mesulliri we istanbulda yashawatqan uyghurlardin köp sanda kishi qatnashti.

Murasim quran kerim tilawet qilish we shéhitlarning rohigha dua qilish bilen bashlandi. Murasimgha jemiyet bash katipi doktor alimjan riyasetlik qildi, murasimda jemiyet reisi hidayetullah oghuzxan échilish nutqi sözlep, ghulja weqesi we bu weqedin élinghan sawaqlar heqqide toxtaldi.

Murasimgha yene teklip bilen qatnashqan elixan töremning oghli doktor qutluq xan töre ghulja weqesi we uning kélip chiqish sewebliri heqqide söz qilghandin kéyin dadisi elixan türemning bir qanche muhim nesihetlirini dep ötti. Kéyin yene sherqiy türkistan wexpining mesulliridin atawullah qari, sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining bash naziri ablikimxan mexsum qatarliq mesullar söz qilip 5 ‏- Féwral ghulja weqesining ehmiyiti, bu weqening tesiri heqqide toxtaldi. Murasim 2 saet dawam qilghan bolup murasim axirida ziyapet bérildi.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/istanbulda-5-fewral-xatirisi-02092010184232.html/story_main?encoding=latin


Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Nato Qisimliri Afghanistanda Zor Kölemlik Herbiy Heriket Élip Barmaqchi

Muxbirimiz Irade
2010-02-08

Shimaliy atlantik ehdi teshkilati (nato) ning afghanistanda turushluq qisimliri bir qanche kün ichide taliban küchlirige qarshi zor kölemlik urush élip baridighanliqini élan qildi. Bu qétimliq urush afghanistanda 2001 - Yili kirgendin buyan élip bérilghan herbiy heriketlerning ichide eng zor kölemliki hésablinidiken.

Xewerlerdin qarighanda, mezkur heriket afghanistanning jenubigha toghra kélidighan hélmand wilayitining marjah dégen yéride élip bérilidighan bolup, marjah taliban küchliri merkezleshken rayonlarning biri iken.

B b s ning xewer qilishiche, engliye mudapie ministiri bob éyniswors bu qétimliq herikette taliban küchlirini tarmar qilish bilen bir waqitta yene, nato eskerliridinmu chiqim bolushining éhtimalgha intayin yéqinliqini, meyli qanchilik yuqiri téxnikiliq qoral - Yaraq yaki mudapielinish esliheliri ishlitilishidin qetiynezer buning beribir bir urush meydani ikenlikini, shunga yüzde yüz mudapiilinishning mumkin emeslikini eskertti.

Afghanistandiki nato qisimlirining bash qomandani général stenly mékkiristal bolsa, bu heriketning afghanistan hökümitining xewpsizlik jehette küchlengenlikini körsitidighan muhim bir özgirish ikenlikini éytti.

Nato teshkilati heriketning zadi qaysi künni élip baridighanliqini éniq démigen bolsimu, emma uning mushu bir qanche kün ichide bolidighanliqi perez qilinmaqta. Nato mezkur heriketning élip bérilidighanliqini aldin élan qilishtiki sewebni yerlik xelqni urushtin awal tarqaqlashturup, xelqning toqunushlarda chiqimgha uchrimasliqi üchün dep körsetti.

Xewerlerde körsitilishiche, marjah kenti talibanlarning kontrolliqi astidiki eng chong rayonning biri bolup, u yer hem epyun tijaritining uwisi iken. Nato qisimliri hazir 80 ming nopusqa ige bolghan marjahliqlarni baldurraq bashqa yerlerge kétishke chaqirmaqta. Emma bezi körgüchilerning dep bérishiche, urushtin baldur xewer tapqan taliban küchlirimu rayongha qoral - Yaraq we millitaristlirini yötkep urushqa teyyarliq körüshke bashlighan.

Ötken hepte natogha eza döletlerning mudapie ministirliri arqa - Arqilap türkiye, engliye we gérmaniyilerde yighin échip, natoning afghanistandiki urush stratégiyisi üstide muzakire élip barghan idi. Nato bash katibi andérs ramussénmu qatnashqan bu yighinda, amérika mudapie ministiri robért géytis, amérikining nato küchlirini yuqiri téxnikiliq herbiy esliheler bilen teminleydighanliqi heqqide wede berdi. Melum bolushiche, nato küchliri afghan urushida ghelibini qolgha keltürüsh üchün yéngi istratégiyilerni belgilep chiqqan bolup, bezi herbiy emeldarlarning ashkarilishiche, yighinda asasliq muzakire qilinghan mesile, "taliban küchlirini pütünley yoqitish ornigha ularni ichki qisimdin parchilap ajizlashturush we afghanistan armiyisini yétishtürüsh" iken.

Nato küchliri afghanistan armiyisini yétishtürüsh mesilsiige alahide ehmiyet bériwatqan bolup, buninggha texminen 2 yérim ming etrapida herbiy térinér kétidiken. Amérika we nato hazir bu wezipini asasliq türkiyining élip bérishi kéreklikini tekitlep, türkiyining rayondiki ehmiyitining zorliqini ipade qilishmaqta. Türkiyidiki bezi sitratigiye mutexesisliri nöwettiki weziyetning alahide diqqet qilishqa tégishlik bir weziyet ikenlikini eskertip, türkiyining bu pursettin yaxshi paydilinish üchün toghra qedemler bésilishi kéreklikini bildürmekte.

Amérika prézidénti barak obamaning ichki siyasettiki nomurining chüshüp kétish xewpige qarimay afghanistangha qoshumche 30 ming esker ewetidighanliqini élan qilishi we yéngi afghan sitratigiyisini belgilishi, amérikining afghanistanda néme bolushidin qetiynezer urushta ghelibe qilish niyitining qetiy ikenlikining bir ipadisii bolup, nato reisi andirés ramussénning, "biz afghanistanda wezipimizni ada qilghuche dawamliq turimiz. Shunga bizning esker chékindürüsh waqtimizning 2011 - Yili bolushi natayin," dégen sözimu mana buni ispatlap turmaqta.

Küzetküchiler hazirqi yéngi afghan stratégiyisining we hazirqi weziyetning rosiye we xitayni endishige séliwatqanliqini ilgiri sürmekte.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/nato-afghan-urushi-02082010211109.html/story_main?encoding=latin


Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Torontoda Büyük Mutepekkur Shair Elishir Nawayi Tewellutining 569 Yilliqi Xatirilendi

Muxbirimiz Gülshen Abduqadir

2010-02-08

6 - Féwral, kanadaning toronto shehiride ulugh mutepekkur shair mirza elishir nawayi tewellutining 569 - Yili xatirilendi. Xatirilesh murasimini kanadada paaliyet élip bériwatqan türkistan yurtdashlar jemiyiti teshkilati teshkilligen.

Ulugh Shair, Peylasop, Jamaet Erbabi we  Mutepekkur Alishir Nawayi Hezretliri

Bu teshkilatni bundin birqanche yil ilgiri özbékistanda yüz bergen enjan qanliq weqeside, özbékistan dairiliri teripidin hayati xewp astida qalghandin kéyin, kanadagha kélip yerleshken özbék ziyaliyliri teshkilligen.

Xatirilesh murasimigha torontoda yashawatqan türkler, özbékler, türkmenler, ezerbeyjanlar, qazaqlar we uyghurlar bolup 200 din artuq kishi qatnashti. Xatirilesh murasimida mutepekkurning 15 - Esir türk edebiyatigha qoshqan alemshumul töhpiliri medhiyilendi we uning shéirliri oqup ötüldi.

Ulugh mutepekkur shair elishir nawayi tewellutining 569 yillighini xatirilesh murasimigha, toronto sheher bashlighining yardemchisi jon parkérmu qatnashti we söz qildi. U, sözide inglizlar üchün shékispér we jéoffériy chosér (Geoffrey Chaucer ) qanchilik muhim bolsa, türki milletliri üchünmu elishir nawayining shunchilik muhimliqini mueyyenleshtürdi.

Xatirilesh murasimida türkistan yurtdashlar jemiyitining torontodiki bashliqi pexirdin tajimurat söz qilip, tarixta türkistan dep atalghan bu kengri jughrapiyilik zéminning elishir nawayidek ajayip büyük alim we mutepekkurlarni yétishtürgen bir zémin bolghanliqini eslitip ötti.

Elishir nawayini öz nöwitide uyghurlarmu özlirining ulugh mutepekkuri süpitide ulughlap kelmekte. Elishir nawayining eserliri eyni yillarda ottura we aliy mektepler dersliklirige kirgüzülgendin bashqa, 80 - Yillardin étibaren uyghur diyarida uning eserlirini toplash, retlesh, we terjime qilish ishlirimu sistémiliq élip bérilghan.

Uyghur ziyaliyliridin téyipjan éliyup, abduréshit islam, qurban barat we rehmutulla jari qatarliqlar elishir nawayining eserliridin "xemse 1" we "xemse 2" lerni hazirqi zaman uyghur tiligha terjime qilip neshr qildurghan.

Torontoda ötküzülgen ulugh mutepekkur mirza elishir nawayi tewellutining 569 yillighini xatirilesh murasimigha, torontoda yashawatqan uyghur senetkarlirimu qatnashti we neps uyghur dolan usulini orunlap murasimning keypiyatini yuqiri basquchqa kötürdi.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/elishir-nawayi-569-yilliqi-02082010211154.html/story_main?encoding=latin


Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Italiye Parlaméntida Uyghur Musapirlar Mesilisi We Rim Xitabnamisi

Muxbirimiz Erkin Tarim
2010-02-08

D u q bash katipi dolqun eysa ependi italiye parlaméntida chaqirilghan uyghur musapirlar yighinida söz qildi. Bu yighingha birleshken döletler teshkilatining italiyide turushluq musapirlar ishxanisi mesuli, yawrupa ish birliki we bixeterlik komitétining wekili, xelqara kechürüm teshkilatining italiyidiki wekili we italiye parlamént ezaliridin bolup köp sanda kishi qatnashqan.


RFA Photo / Erkin Tarim

Süret, 2010 - Yili 5 - Féwral küni, d u q bash katipi dolqun eysa ependi italiye parlaméntida chaqirilghan uyghur musapirlar yighinida söz qiliwatqan körünüsh.

Bu yighinda uyghur musapirlar heqqide rim xitapnamisi élan qilinghan.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/italiye-parlamentida-uyghurlar-mesilisi-02082010211146.html/story_main?encoding=latin

Yuqiridiki awaz ulinishidin, d u q bash katipi dolqun eysa ependi bilen élip barghan söhbitimizning tepsilatini anglaysiler.