Shiwitsariye Guantanamodiki Ikki Uyghur Qérindashni qobul qildi
Shiwitsariye hokumiti charshenbe qarar qilip, 2001-yildin beri Guantanamo turmiside turuwatqan 2 neper Uyghurni Shiwitsariyege qobul qilidighanliqini bildurdi.
Shiwitsariye hokumiti xitaydin kelidighan itirazgha qarimastin: charshenbe kuni 2 neper xitay( puxrasi) G T M Mehbusliri Shiwitsariyening gherbi shimaligha yerleshturulidu-dedi.
Yanwarning bashlirida bejin Shiwitsariye hokumitini agahlandurup: Guantanamodiki xitayliq etnik Uyghur terorchi mehbuslarni Shiwitsariyening qobul qilishi, ikki Dolet arirsidiki munasiwetlerge achchiq aqiwet keklturudu-degen idi.
Shiwitsariye Edliye Ministirliki mundaq dedi: xitay endish qiliwatidu,lekin mehbuslargha panaliq berish qarari adimigerchilik yuzisidindur.hem bular xeterlik ademler emes.
Shiwitsariye Fedral meslehetchiler kegnishi bugun qarar qilip: bu, uzun yillardin beri Amerikaning GTM turmiside jaza hokum qilinmay yetiwatqan 2 neper xitay puxrasi Uyghurning insani hoquqini itirap qilghanliq-dedi.
Shiwitsariye Edliye Ministiri Eveline Widmer-Schlumpf xanim: Shiwitsariye xitay bilen mustehkem we yaxshi munasiwetke ige, biz yene shundaq qelishini xalaymiz-dedi.
bu aka-uka mehbuslar Shiwitsariyening Jura rayonigha orunlashturilidu. GTM din qoyup berilgen bir ozbek mehbus bu yil Yanwarda deslep qilip Shiwitsariyege orunlashturulghan idi. Edliye Ministiri Eveline Widmer-Schlumpf xanim: bu Doletning yene bashqimu Mehbuslarni qobul qilish niyti yoq-dedi.
http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5210761,00.html
Tengri alemlerni yaratqanda, biz uyghurlarni NURDIN apiride qilghan, Turan ziminlirigha hökümdarliq qilishqa buyrighan.Yer yüzidiki eng güzel we eng bay zimin bilen bizni tartuqlap, millitimizni hoquq we mal-dunyada riziqlandurghan.Hökümdarlirimiz uning iradisidin yüz örigechke sheherlirimiz qum astigha, seltenitimiz tarixqa kömülüp ketti.Uning yene bir pilani bar.U bizni paklawatidu,Uyghurlar yoqalmastur!
Thursday, February 04, 2010
Wednesday, February 03, 2010
Bio-bibliography Of Reza Baraheni
Reza Baraheni, the author of more than sixty books of poetry, fiction, literary theory and criticism, currently teaches at the Centre for Comparative Literature at the University of Toronto.
Winner of the prestigious Scholars-at-Risk-Program Award of the University of Toronto and Massey College, Baraheni has taught in the University of Tehran, Iran, University of Texas in Austin, Indiana University in Bloomington, Indiana, the University of Maryland, Baltimore County, the University of Toronto and York University. He has also been Fellow of St. Antony’s College, Oxford University, Britain, Fellow of the University of Iowa, Iowa City, and Fellow of Winters College, York University.
In numerous articles and several books written on Baraheni’s fiction, poetry and literary theory, fellow writers and critics both inside Iran and in the Iranian Diaspora have testified to the deep impact his literary output has had on the Iranian literature of the last four decades. There have been numerous special issues of literary periodicals on his poetry and fiction. The publication of the French translation of his long suppressed novel in Iran, Les Saisons en enfer du jeune Ayyaz (Pauvert-Fayard, Paris, 2000), and two recent novels, Sheherazade et son Romancier (Fayard, Paris, 2002), and Elias a New York (Fayard, Paris, 2004) have gained him comparisons with Georges Bataille, Jean Genet and many other French and world authors. Two plays of his, Enfer and Queskes (a three-part play), directed by Thierry Bedard, the outstanding modernist director, in the main section of the Avignon International Festival in July, 2004, were widely reviewed by the major press in France and other parts of Europe. A third play, Exilith, based on his short novel, Lilith (to appear in French, Fayard, January, 2007), also directed by Thierry Bedard, was performed in several festivals in France, and in Geneva. His 1300-page novel, Les Mysteres du mon Pays, is scheduled to appear in France soon (Fayard, September, 2007). This novel, encompassing fifty years of Iran’s history, including the 1979 revolution, was a bestseller when it was first published (five prints in less than eighteen months). However, the government of the Islamic Republic of Iran published two books and numerous articles against the book, banned it for good, and its secret agents set fire to the bookstore of the publishing company, finally forcing the company to give up book publishing altogether.
Baraheni has won numerous honours and awards, among them: Human Rights Award of the National Ethnic Press and Media Council of Canada (2006), a Canada Council of Arts Grant (2005); the Sepass Award in Canada, for Life-long Achievement in Literature (2005); The Yalda Life-long Achievement Award (2003); The Iranian Critics and Journalists Award (2000); Scholars at Risk Program Award of Massey College, the University of Toronto (1999); an award from The International Freedom to Publish Committee of the Association of American Publishers (2000); and The Overseas Press Club of America Award (1977). He has also been a Fulbright Professor at the University of Texas in Austin, Texas and the University of Utah in Salt Lake City, Utah (1972-3).
Baraheni’s fiction has been anthologized along with works by Vladimir Nabokov, Isaac Babel, Natalia Ginzburg, Antonio Skarmeta, and Gabriel Garcia Marquez; his poetry along with the poetry of Anna Akhmatova, Jorge Luis Borges, Paul Eluard, Nazim Hekmat, Osip Mandelstam, Pablo Neruda, Octavio Paz and Wislawa Symborska (Approaching Literature in the 21st Century, ed. Peter Schakel and Jack Ridl, Bedford/St. Martin’s, Boston, New York, 2005; God’s Spies, ed. Alberto Manguel, Macfarlane, Walter & Ross, Toronto, 1999; The Prison where I Live, ed. Siobhan Dowd, Forward by Joseph Brodsky, Cassell, London, 1996; Voices of Conscience, Poetry from Oppression, ed. Cronyn, McKane and Watts, Iron Press, Great Britain, 1995), and many other anthologies.
Baraheni’s works have been translated into a dozen languages, among them: Arabic, Dutch, English, French, German, Russian, Spanish, Swedish and Turkish. He has also written poetry and prose, originally in English, among them: the collection “Masks and Paragraphs” in The Crowned Cannibals (Random House, Vintage, New York, 1977, introduction by E. L. Doctorow); the long poem, “Exile Poem of the Gallery,” in Making Meaning (Art Gallery of Ontario, Toronto, 2000); and the long poem, “Death of a Greek Woman in Seattle,” in Exile Writes Back (Massey College, Toronto, 2001). His poetry and translations of his poetry by himself and others have appeared in the Time Magazine, City Lights Anthology, the New York Review of Books, the American Poetry Review and many other prestigious periodicals. There have been numerous and laudatory reviews of his books in the New York Times, Washington Post, Le Monde, Le Figaro Litteraire, Figaro Magazine, Liberation and other world press. Helene Cixous, the outstanding French philosopher and novelist, has called Baraheni, “a giant poet.”
Baraheni, along with his late friends and fellow-writers, Jalal Al-Ahmad and Gholamhossein Saedi, initiated the first steps in 1966 leading to the founding of the Writers Association of Iran in the following year. Their historical stormy meeting with the Shah’s Prime Minister Hoveyda in that year, led to an open confrontation with the Shah’s regime, placing the struggle for unhampered transmission of thought as a preliminary step towards genuine democracy on the agenda of Iran’s contemporary history. In spite of the laborious struggle of some of the most famous writers of the country to turn the Writers Association of Iran into an officially recognized human rights organization, the Shah’s government suppressed the association, intimidated many of its members, arresting and torturing some of its members, among them Baraheni, who had returned from the United States after the completion of a year-long teaching position in Texas and Utah. Baraheni was tortured and kept in a solitary confinement for 104 days (See God’s Shadow, Prison Poems, Indiana University Press, 1976; The Crowned Cannibals, Vintage, 1977, Introduction by E.L. Doctorow).
Back in the United States a year later, Baraheni joined the American branch of the International PEN, working very closely with Edward Albee, Allen Ginsberg, Richard Howard and others at PEN’s Freedom to Write Committee, sharing at the same time, with the outstanding American novelist, the late Kay Boyle, the Honorary Chair of the Committee for Artistic and Intellectual Freedom (CAIFI) to release Iranian writers and artists from prison. He also published his prose and poetry in the Time Magazine, the New York Times, the New York Review of Books, the American Poetry Review…, and worked with international human rights organizations to release writers and human rights activists from prisons in the Soviet Union, in Latin America and the Middle East.
In 1976, during his exile in the U.S., human rights organizations were alarmed that the Shah’s SAVAK agents had arrived in the U.S. with the intention of assassinating Iranian opposition leaders, among them Baraheni. With the help of the American PEN and the assistance of Ramsey Clarke, Baraheni exposed the Shah’s plot. This led to Baraheni’s testifying on the atrocities and human rights violations of the Shah’s regime in Iran, in the Sub-committee for International Organizations of the U.S. House of Representatives.
Baraheni returned to Iran in the company of more than thirty other intellectuals four days after the Shah fled the country. There was a misunderstanding in those days that every activist retuning to Iran after the fall of the Shah was going to be politically active. Baraheni, who had been a founding member of the Writers Association of Iran, had no political ambitions. He joined his friends in the association, and this time the uphill struggle for democracy and the unhampered transmission of thought, in fact, the battle against repression and censorship, was with the newly established Islamic Republic of Iran. Baraheni’s concentration was on three major themes: 1)the unhampered transmission of thought; 2)equal rights for oppressed nationalities in Iran and; 3)equal rights for women with men. In the wave of the crackdown against the intellectuals, the liberals and the left in Iran in 1981, Baraheni found himself once more in the solitary confinement, this time under the new regime. Upon his release from prison in the winter of 1982 under international pressure, he was fired on the trumped up charge of having cooperated with counter-revolutionary groups on the campus of the University of Tehran. He was not allowed to leave the country for many years.
With the death of Khomeini, senior members of the Writers Association of Iran, Baraheni among them, decided that they should revive the association. They formed the Consulting Assembly of the Writers Association of Iran, and wrote two texts of utmost importance. Baraheni was one of the three members of the Association who wrote the “Text of 134 Iranian Writers.” He was one of the “Group of Eight” who undertook the job of getting the signatures of other Iranian writers. He was also secretly assigned to send the text to his connections abroad. Baraheni translated the Text into English and sent it through his connections to his friend Arthur Miller. Miller sent a message back to Baraheni, reiterating that although he had not been to the International Congress of PEN for twenty five years, he was going to Prague where the convention was to be held, and read the text personally and get the approval of the world congress of writers. The plight of Iranian writers was brought to the attention of the world by Arthur Miller and the International PEN.
The second text was the re-writing of the charter of the Writers Association of Iran. Several times, Baraheni and two other senior members of the association were called by the Revolutionary Tribunal of the Islamic Republic of Iran, asking them to withdraw their signatures from the resolutions of the association, and Baraheni was told that he was a persona non grata. It was then that he knew that he had to leave the country. They declined to withdraw their signatures. He renewed his passport, pretending he too was going to Armenia on a bus that was to take Iranian writers to that country. Later, the bus was driven to the top of a hill on the way, and with the driver getting off and running away, it was clear, and later it was proven to be true, that the Iranian government wanted to get rid of the members of the association by sending them all on the bus down the precipice. Almost by a miracle the writers, most of them members of the Writers Association, were saved. In the meantime, Baraheni made arrangements with friends in Sweden to get out of Iran and travel to Sweden. He escaped two attempts on his life, and finally took his chance and went to the airport. There was a rumour that those who wanted to kidnap writers were unofficial goons of the regime, and perhaps official organizations hardly knew what was going on. He boarded the plane. A few hours later he was in Stockholm. It was in Sweden that he found out that his name had been on the hit list of the regime for some time. With the help of Eugene Schoulgin, head of the International PEN’s “Writers in Prison Committee,” and Ron Graham, the President of PEN Canada in 1996, Baraheni sought asylum in Canada. He arrived in Canada in January 1997. He later became the President of PEN Canada (2000-2002). During his presidency, Baraheni recommended a change in the Charter of the International PEN to permit the inclusion of all kinds of literature in the charter. The document had not been altered since 1948. The change was aimed at making room for exilic literature in the world. The historical change was recorded in the documents of the International PEN with Reza Baraheni as its initiator.
From 1982, the year he was fired from the University of Tehran for his advocacy of equal rights for Iranian women, to 1996, the year of his forced departure from Iran, he taught courses in creative writing and literary theory, first at the home of friends and former students, and later in the basement of his apartment in Tehran. Documents published both in Iran and abroad show that the younger generation of Iranian writers, particularly women, have noted in their biographies that they had been the students of Baraheni’s workshops. Not finding the right material in the conservative university classes and circles of Iran, students, as well as young university professors, attended Baraheni’s Basement Workshop, where he taught world fiction from Dostoevski to Nabokov to Calvino, modern and postmodern poetry, and world literary theory (Nietzsche to Derrida to Cixous). Baraheni’s own poetry, extremely musical, is said to have combined Rumi’s breath and reach with the spirit of fragmentation found in the non-conformist music of John Cage and others. He has read his own poetry, as well as Rumi’s, to large audiences in Canada, the U.S. and Europe. Harper’s has called him, “Iran’s finest living poet.” The New York Times has called him, “the father of Iran’s literary criticism.” Le Monde has called his novel Les Saisons en enfer du jeune Ayyaz , (Fayard, Paris, 2000) (The Infernal Seasons of the Young Ayyaz) “A Statement on the Human Condition.” Jeri Laber, one of the outstanding founders of Human Rights Watch, recounts in her book (The Courage of Strangers) how Baraheni’s account of his personal torture in 1973 in Iran and the accounts of other victims of torture in other countries made her decide to dedicate her life to the cause of human rights. Addressing a large audience at Massy College, University of Toronto, Shirin Ebadi, Iran’s Nobel Laureate for Peace, noted that it was from the lesson of the dedicated work of her friend Baraheni that she had set out to fight against repression in Iran.
Reza Baraheni lives in Toronto with his wife Sanaz Sehhati. She is the translator into Persian of: Toni Morrison’s Beloved, Lillian Hellman’s Scoundrel Time and An Unfinished Woman, and Jerzy Kosinski’s The Painted Bird and Being There. She is a former English instructor of the University of Tehran, and the Free Islamic University of Iran. She holds a Master’s Degree from Teachers College, Columbia. She was also on the leading role of the Iranian movie, “Remember the Flight” (made by Pouran Derakhshandeh, 1988), called by Variety “the first feminist film” made by Iranians. She teaches English in the Toronto area in Canada.
Reza Baraheni, the author of more than sixty books of poetry, fiction, literary theory and criticism, currently teaches at the Centre for Comparative Literature at the University of Toronto.
Winner of the prestigious Scholars-at-Risk-Program Award of the University of Toronto and Massey College, Baraheni has taught in the University of Tehran, Iran, University of Texas in Austin, Indiana University in Bloomington, Indiana, the University of Maryland, Baltimore County, the University of Toronto and York University. He has also been Fellow of St. Antony’s College, Oxford University, Britain, Fellow of the University of Iowa, Iowa City, and Fellow of Winters College, York University.
In numerous articles and several books written on Baraheni’s fiction, poetry and literary theory, fellow writers and critics both inside Iran and in the Iranian Diaspora have testified to the deep impact his literary output has had on the Iranian literature of the last four decades. There have been numerous special issues of literary periodicals on his poetry and fiction. The publication of the French translation of his long suppressed novel in Iran, Les Saisons en enfer du jeune Ayyaz (Pauvert-Fayard, Paris, 2000), and two recent novels, Sheherazade et son Romancier (Fayard, Paris, 2002), and Elias a New York (Fayard, Paris, 2004) have gained him comparisons with Georges Bataille, Jean Genet and many other French and world authors. Two plays of his, Enfer and Queskes (a three-part play), directed by Thierry Bedard, the outstanding modernist director, in the main section of the Avignon International Festival in July, 2004, were widely reviewed by the major press in France and other parts of Europe. A third play, Exilith, based on his short novel, Lilith (to appear in French, Fayard, January, 2007), also directed by Thierry Bedard, was performed in several festivals in France, and in Geneva. His 1300-page novel, Les Mysteres du mon Pays, is scheduled to appear in France soon (Fayard, September, 2007). This novel, encompassing fifty years of Iran’s history, including the 1979 revolution, was a bestseller when it was first published (five prints in less than eighteen months). However, the government of the Islamic Republic of Iran published two books and numerous articles against the book, banned it for good, and its secret agents set fire to the bookstore of the publishing company, finally forcing the company to give up book publishing altogether.
Baraheni has won numerous honours and awards, among them: Human Rights Award of the National Ethnic Press and Media Council of Canada (2006), a Canada Council of Arts Grant (2005); the Sepass Award in Canada, for Life-long Achievement in Literature (2005); The Yalda Life-long Achievement Award (2003); The Iranian Critics and Journalists Award (2000); Scholars at Risk Program Award of Massey College, the University of Toronto (1999); an award from The International Freedom to Publish Committee of the Association of American Publishers (2000); and The Overseas Press Club of America Award (1977). He has also been a Fulbright Professor at the University of Texas in Austin, Texas and the University of Utah in Salt Lake City, Utah (1972-3).
Baraheni’s fiction has been anthologized along with works by Vladimir Nabokov, Isaac Babel, Natalia Ginzburg, Antonio Skarmeta, and Gabriel Garcia Marquez; his poetry along with the poetry of Anna Akhmatova, Jorge Luis Borges, Paul Eluard, Nazim Hekmat, Osip Mandelstam, Pablo Neruda, Octavio Paz and Wislawa Symborska (Approaching Literature in the 21st Century, ed. Peter Schakel and Jack Ridl, Bedford/St. Martin’s, Boston, New York, 2005; God’s Spies, ed. Alberto Manguel, Macfarlane, Walter & Ross, Toronto, 1999; The Prison where I Live, ed. Siobhan Dowd, Forward by Joseph Brodsky, Cassell, London, 1996; Voices of Conscience, Poetry from Oppression, ed. Cronyn, McKane and Watts, Iron Press, Great Britain, 1995), and many other anthologies.
Baraheni’s works have been translated into a dozen languages, among them: Arabic, Dutch, English, French, German, Russian, Spanish, Swedish and Turkish. He has also written poetry and prose, originally in English, among them: the collection “Masks and Paragraphs” in The Crowned Cannibals (Random House, Vintage, New York, 1977, introduction by E. L. Doctorow); the long poem, “Exile Poem of the Gallery,” in Making Meaning (Art Gallery of Ontario, Toronto, 2000); and the long poem, “Death of a Greek Woman in Seattle,” in Exile Writes Back (Massey College, Toronto, 2001). His poetry and translations of his poetry by himself and others have appeared in the Time Magazine, City Lights Anthology, the New York Review of Books, the American Poetry Review and many other prestigious periodicals. There have been numerous and laudatory reviews of his books in the New York Times, Washington Post, Le Monde, Le Figaro Litteraire, Figaro Magazine, Liberation and other world press. Helene Cixous, the outstanding French philosopher and novelist, has called Baraheni, “a giant poet.”
Baraheni, along with his late friends and fellow-writers, Jalal Al-Ahmad and Gholamhossein Saedi, initiated the first steps in 1966 leading to the founding of the Writers Association of Iran in the following year. Their historical stormy meeting with the Shah’s Prime Minister Hoveyda in that year, led to an open confrontation with the Shah’s regime, placing the struggle for unhampered transmission of thought as a preliminary step towards genuine democracy on the agenda of Iran’s contemporary history. In spite of the laborious struggle of some of the most famous writers of the country to turn the Writers Association of Iran into an officially recognized human rights organization, the Shah’s government suppressed the association, intimidated many of its members, arresting and torturing some of its members, among them Baraheni, who had returned from the United States after the completion of a year-long teaching position in Texas and Utah. Baraheni was tortured and kept in a solitary confinement for 104 days (See God’s Shadow, Prison Poems, Indiana University Press, 1976; The Crowned Cannibals, Vintage, 1977, Introduction by E.L. Doctorow).
Back in the United States a year later, Baraheni joined the American branch of the International PEN, working very closely with Edward Albee, Allen Ginsberg, Richard Howard and others at PEN’s Freedom to Write Committee, sharing at the same time, with the outstanding American novelist, the late Kay Boyle, the Honorary Chair of the Committee for Artistic and Intellectual Freedom (CAIFI) to release Iranian writers and artists from prison. He also published his prose and poetry in the Time Magazine, the New York Times, the New York Review of Books, the American Poetry Review…, and worked with international human rights organizations to release writers and human rights activists from prisons in the Soviet Union, in Latin America and the Middle East.
In 1976, during his exile in the U.S., human rights organizations were alarmed that the Shah’s SAVAK agents had arrived in the U.S. with the intention of assassinating Iranian opposition leaders, among them Baraheni. With the help of the American PEN and the assistance of Ramsey Clarke, Baraheni exposed the Shah’s plot. This led to Baraheni’s testifying on the atrocities and human rights violations of the Shah’s regime in Iran, in the Sub-committee for International Organizations of the U.S. House of Representatives.
Baraheni returned to Iran in the company of more than thirty other intellectuals four days after the Shah fled the country. There was a misunderstanding in those days that every activist retuning to Iran after the fall of the Shah was going to be politically active. Baraheni, who had been a founding member of the Writers Association of Iran, had no political ambitions. He joined his friends in the association, and this time the uphill struggle for democracy and the unhampered transmission of thought, in fact, the battle against repression and censorship, was with the newly established Islamic Republic of Iran. Baraheni’s concentration was on three major themes: 1)the unhampered transmission of thought; 2)equal rights for oppressed nationalities in Iran and; 3)equal rights for women with men. In the wave of the crackdown against the intellectuals, the liberals and the left in Iran in 1981, Baraheni found himself once more in the solitary confinement, this time under the new regime. Upon his release from prison in the winter of 1982 under international pressure, he was fired on the trumped up charge of having cooperated with counter-revolutionary groups on the campus of the University of Tehran. He was not allowed to leave the country for many years.
With the death of Khomeini, senior members of the Writers Association of Iran, Baraheni among them, decided that they should revive the association. They formed the Consulting Assembly of the Writers Association of Iran, and wrote two texts of utmost importance. Baraheni was one of the three members of the Association who wrote the “Text of 134 Iranian Writers.” He was one of the “Group of Eight” who undertook the job of getting the signatures of other Iranian writers. He was also secretly assigned to send the text to his connections abroad. Baraheni translated the Text into English and sent it through his connections to his friend Arthur Miller. Miller sent a message back to Baraheni, reiterating that although he had not been to the International Congress of PEN for twenty five years, he was going to Prague where the convention was to be held, and read the text personally and get the approval of the world congress of writers. The plight of Iranian writers was brought to the attention of the world by Arthur Miller and the International PEN.
The second text was the re-writing of the charter of the Writers Association of Iran. Several times, Baraheni and two other senior members of the association were called by the Revolutionary Tribunal of the Islamic Republic of Iran, asking them to withdraw their signatures from the resolutions of the association, and Baraheni was told that he was a persona non grata. It was then that he knew that he had to leave the country. They declined to withdraw their signatures. He renewed his passport, pretending he too was going to Armenia on a bus that was to take Iranian writers to that country. Later, the bus was driven to the top of a hill on the way, and with the driver getting off and running away, it was clear, and later it was proven to be true, that the Iranian government wanted to get rid of the members of the association by sending them all on the bus down the precipice. Almost by a miracle the writers, most of them members of the Writers Association, were saved. In the meantime, Baraheni made arrangements with friends in Sweden to get out of Iran and travel to Sweden. He escaped two attempts on his life, and finally took his chance and went to the airport. There was a rumour that those who wanted to kidnap writers were unofficial goons of the regime, and perhaps official organizations hardly knew what was going on. He boarded the plane. A few hours later he was in Stockholm. It was in Sweden that he found out that his name had been on the hit list of the regime for some time. With the help of Eugene Schoulgin, head of the International PEN’s “Writers in Prison Committee,” and Ron Graham, the President of PEN Canada in 1996, Baraheni sought asylum in Canada. He arrived in Canada in January 1997. He later became the President of PEN Canada (2000-2002). During his presidency, Baraheni recommended a change in the Charter of the International PEN to permit the inclusion of all kinds of literature in the charter. The document had not been altered since 1948. The change was aimed at making room for exilic literature in the world. The historical change was recorded in the documents of the International PEN with Reza Baraheni as its initiator.
From 1982, the year he was fired from the University of Tehran for his advocacy of equal rights for Iranian women, to 1996, the year of his forced departure from Iran, he taught courses in creative writing and literary theory, first at the home of friends and former students, and later in the basement of his apartment in Tehran. Documents published both in Iran and abroad show that the younger generation of Iranian writers, particularly women, have noted in their biographies that they had been the students of Baraheni’s workshops. Not finding the right material in the conservative university classes and circles of Iran, students, as well as young university professors, attended Baraheni’s Basement Workshop, where he taught world fiction from Dostoevski to Nabokov to Calvino, modern and postmodern poetry, and world literary theory (Nietzsche to Derrida to Cixous). Baraheni’s own poetry, extremely musical, is said to have combined Rumi’s breath and reach with the spirit of fragmentation found in the non-conformist music of John Cage and others. He has read his own poetry, as well as Rumi’s, to large audiences in Canada, the U.S. and Europe. Harper’s has called him, “Iran’s finest living poet.” The New York Times has called him, “the father of Iran’s literary criticism.” Le Monde has called his novel Les Saisons en enfer du jeune Ayyaz , (Fayard, Paris, 2000) (The Infernal Seasons of the Young Ayyaz) “A Statement on the Human Condition.” Jeri Laber, one of the outstanding founders of Human Rights Watch, recounts in her book (The Courage of Strangers) how Baraheni’s account of his personal torture in 1973 in Iran and the accounts of other victims of torture in other countries made her decide to dedicate her life to the cause of human rights. Addressing a large audience at Massy College, University of Toronto, Shirin Ebadi, Iran’s Nobel Laureate for Peace, noted that it was from the lesson of the dedicated work of her friend Baraheni that she had set out to fight against repression in Iran.
Reza Baraheni lives in Toronto with his wife Sanaz Sehhati. She is the translator into Persian of: Toni Morrison’s Beloved, Lillian Hellman’s Scoundrel Time and An Unfinished Woman, and Jerzy Kosinski’s The Painted Bird and Being There. She is a former English instructor of the University of Tehran, and the Free Islamic University of Iran. She holds a Master’s Degree from Teachers College, Columbia. She was also on the leading role of the Iranian movie, “Remember the Flight” (made by Pouran Derakhshandeh, 1988), called by Variety “the first feminist film” made by Iranians. She teaches English in the Toronto area in Canada.
Pentagon Stratégiyiside 'Xitay Muhim Tehdit Amili' Dep Körsitildi
Muxbirimiz Irade
2010-02-02
Amérika mudapie ministirliqi pentagon, 4 yilliq stratégiye belgisini élan qildi. Belgide amérika armiyisining bundin kéyin peqetla ikki yerde urush qilish emes, belki köp tereplimilik hujumlargha qarshi özini qoghdishi kérekliki aldinqi orungha qoyuldi.
2009 - Yili 8 - Mart amérika xitay paraxotlirining jenubiy déngizdiki toqunushida, amérika paraxotining aldini tosup, amérika paraxotining jiddi tormuz qilishini kelturup chiqarghan ikki xitay paraxotining herikitidin körünüsh.
Doklatta xitayghimu alahide yer bérilgen bolup, u amérikigha tehdit yaritidighan döletler qataridin orun aldi.
Amérika mudapie ministirliqi pentagon1 - Féwral küni özining 2010 - Yili élan qilinghan 4 yilliq istratégiye belgisini élan qildi. Mezkur belgide bundin 4 yil burunqi 2006 - Yilliq doklatta déyilginining eksiche, amérikining yalghuz ikki nuqtida urush qilishi emes, belki köp tereplimilik tehditlerge taqabil turush iqtidarini yétildüridighanliqi alahide tekitlendi.
B b s ning xewer qilishiche, bu belgide intérnét hujumliri, yer shari xaraktérlik issip kétish, qoralliq isyanlar tilgha élinghan bolup, amérikining herbiy qurulmisining yuqirida ismi tilgha élinghan tehditler bilen birlikte yene, dunyaning her qandaq bir yéridin kelgüsi tehditlerge taqabil turush iqtidarini yétildürüshke qarap shekillinishi nishan qilinghan.
Belgide "bundin kéyin amérika armiyisining qurulmisi, kölimi we shekillinishide peqet rayon xaraktérlik toqunushlarnila örnek qilish toghra emes", dep tekitlengen bolup, süniy hemrah we intérnét hujumliri, térror teshkilatliri we téximu köp döletlerning yadro qorallirigha ige bolush éhtimali amérikigha kélidighan bolghusi tehditler arisida körsitilgen.
Amérika mudapie ministirliqi élan qilghan 2010 - Yilliq istratégiye pilanida bildürülüshiche, pentagonning eng muhim nishani yenila amérika hazir iraq we afghanistanda élip bériwatqan urushlarda ghelibe qilish we bu döletlerdiki térror teshkilatlirini tar - Mar qilish iken. Shunga bu nishan boyiche her ikkila urushta muhim rol oynawatqan tik ucharlar, uchquchisiz jeng ayropilanliri we alahide heriket etretlirini seplesh üchün meblegh ajritilishi kérekliki otturigha qoyulghan.
B b s ning xewer qilishiche, amérika mudapie ministirliqi dölet mejlisige 2011 - Yilliq mudapie xam choti üchün 700 milyard dollar teklip sunghan bolup, bu ötken yilgha qarighanda 44 milyard dollar yeni 2 pirsent köp iken.
S n n we a b d qatarliq téléwiziye istansiliri bu heqte bergen xewerde, pentagonning 4 yil ichide dunyagha bolghan köz qarishida muhim özgirishler bolghanliqini, shunga bu qétimliq belgide muhim özgirishler otturigha qoyulghanliqini tekitligen.
Amérika mudapie ministirliqi élan qilghan 4 yilliq pilanda xitaygha alahide yer ayrilghan bolup, xitay tehdit peyda qiliwatqan asasiy dölet dep qaralghan. Xitayning hawa mudapie we hujum qilish séstimilirini tereqqiy qildurghanliqi alahide tekitlengen.
Buning bilen birlikte yene, iran we shimaliy koriyiningmu hujum iqtidarini tereqqi qilduruwatqanliqi yézilghan. Belgide yene nawada xitay, shimaliy koriye, iran qatarliq döletlerdin tehdit kelgen teqdirde, buninggha qarshi amérika déngiz we hawa armiyilirining "birliship urush qilish pilanliri" mu maddilar halida yézip chiqilghan iken.
Bügün xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi ma chawshü muxbirning: "doklatta xitay heqqide déyilgenlerge qandaq qaraysiz?" dégen soaligha jawab bérip: "amérika kona muqamni towlap, xitayning özini qoghdash xaraktérlik dölet mudapiesi toghriliq qalaymiqan sözlimekte. Ular hem bizning herbiy ishlirimizni ochuq - Ashkara emes deydu. Bu xitayning ichki ishlirigha arilashqanliq bolup hésablinidu. Biz buningdin narazi. Xitay ezeldin béri tinch tereqqiy qilish yolida méngip, herbiy ishlirida ochuq - Ashkaae bolush üchün küch serp qildi. Biz amérikining xitaygha qarita adil pozitsiye tutushini arzu qilimiz " dégen.
Gerche xitay dairiliri herbiy küchini tereqqi qildurushining "özini qoghdash xaraktérlik" we "tinchliqperwer" ikenlikini ilgiri sürüwatqan bolsimu, xelqara jemiyet buninggha nisbeten gumaniy nezerde bolmaqta. Chünki, xitay yéqinqi 20 yildin buyan herbiy xam chotini her yili 10 nechche pirsenttin köpeytip keldi. Xitayning bu yilqi ashkara élan qilghan herbiy xam chotining özila 71 milyard dollar bolup, washingtondiki analizchilar bu reqemni xitay herbiy xam chotining peqet ashkarilanghan bir qismidin ibaret, dep qarighan idi.
Uning üstige, xitayning alem boshluqi téxnikisini tiz süret bilen tereqqi qilduruwatqanliqimu kishilerde ejeblinish peyda qiliwatqan bir peytte, xitay hawa armiyisining qomandani shü chilyangning, xitay hawa armiyisi qurulghanliqining 60 yilliqi munasiwiti bilen bultur 11 - Ayda xitay metbuatlirining ziyaritini qobul qilghanda éytqan: "melum menidin éytqanda, alem boshluqini kontrol qilish yer yüzini, déngiz we éléktron dunyasini kontrol qilish démekliktur we alem boshluqi herbiy hazirliqlar musabiqisining yüz bérishi'tarixiy muqerrerlik'" dégen sözi, xelqara metbuatlar we herbiy közetküchilerning diqqitini qozghap, xitayning "ténchliq bilen tereqqi qilish" we "peqetla mudapie xaraktérlik herbiy tereqqiyat" dégen sözlirige qarita küchlük guman peyda qilghan idi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-amerikigha-tehdit-02022010202106.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Irade
2010-02-02
Amérika mudapie ministirliqi pentagon, 4 yilliq stratégiye belgisini élan qildi. Belgide amérika armiyisining bundin kéyin peqetla ikki yerde urush qilish emes, belki köp tereplimilik hujumlargha qarshi özini qoghdishi kérekliki aldinqi orungha qoyuldi.
2009 - Yili 8 - Mart amérika xitay paraxotlirining jenubiy déngizdiki toqunushida, amérika paraxotining aldini tosup, amérika paraxotining jiddi tormuz qilishini kelturup chiqarghan ikki xitay paraxotining herikitidin körünüsh.
Doklatta xitayghimu alahide yer bérilgen bolup, u amérikigha tehdit yaritidighan döletler qataridin orun aldi.
Amérika mudapie ministirliqi pentagon1 - Féwral küni özining 2010 - Yili élan qilinghan 4 yilliq istratégiye belgisini élan qildi. Mezkur belgide bundin 4 yil burunqi 2006 - Yilliq doklatta déyilginining eksiche, amérikining yalghuz ikki nuqtida urush qilishi emes, belki köp tereplimilik tehditlerge taqabil turush iqtidarini yétildüridighanliqi alahide tekitlendi.
B b s ning xewer qilishiche, bu belgide intérnét hujumliri, yer shari xaraktérlik issip kétish, qoralliq isyanlar tilgha élinghan bolup, amérikining herbiy qurulmisining yuqirida ismi tilgha élinghan tehditler bilen birlikte yene, dunyaning her qandaq bir yéridin kelgüsi tehditlerge taqabil turush iqtidarini yétildürüshke qarap shekillinishi nishan qilinghan.
Belgide "bundin kéyin amérika armiyisining qurulmisi, kölimi we shekillinishide peqet rayon xaraktérlik toqunushlarnila örnek qilish toghra emes", dep tekitlengen bolup, süniy hemrah we intérnét hujumliri, térror teshkilatliri we téximu köp döletlerning yadro qorallirigha ige bolush éhtimali amérikigha kélidighan bolghusi tehditler arisida körsitilgen.
Amérika mudapie ministirliqi élan qilghan 2010 - Yilliq istratégiye pilanida bildürülüshiche, pentagonning eng muhim nishani yenila amérika hazir iraq we afghanistanda élip bériwatqan urushlarda ghelibe qilish we bu döletlerdiki térror teshkilatlirini tar - Mar qilish iken. Shunga bu nishan boyiche her ikkila urushta muhim rol oynawatqan tik ucharlar, uchquchisiz jeng ayropilanliri we alahide heriket etretlirini seplesh üchün meblegh ajritilishi kérekliki otturigha qoyulghan.
B b s ning xewer qilishiche, amérika mudapie ministirliqi dölet mejlisige 2011 - Yilliq mudapie xam choti üchün 700 milyard dollar teklip sunghan bolup, bu ötken yilgha qarighanda 44 milyard dollar yeni 2 pirsent köp iken.
S n n we a b d qatarliq téléwiziye istansiliri bu heqte bergen xewerde, pentagonning 4 yil ichide dunyagha bolghan köz qarishida muhim özgirishler bolghanliqini, shunga bu qétimliq belgide muhim özgirishler otturigha qoyulghanliqini tekitligen.
Amérika mudapie ministirliqi élan qilghan 4 yilliq pilanda xitaygha alahide yer ayrilghan bolup, xitay tehdit peyda qiliwatqan asasiy dölet dep qaralghan. Xitayning hawa mudapie we hujum qilish séstimilirini tereqqiy qildurghanliqi alahide tekitlengen.
Buning bilen birlikte yene, iran we shimaliy koriyiningmu hujum iqtidarini tereqqi qilduruwatqanliqi yézilghan. Belgide yene nawada xitay, shimaliy koriye, iran qatarliq döletlerdin tehdit kelgen teqdirde, buninggha qarshi amérika déngiz we hawa armiyilirining "birliship urush qilish pilanliri" mu maddilar halida yézip chiqilghan iken.
Bügün xitay tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi ma chawshü muxbirning: "doklatta xitay heqqide déyilgenlerge qandaq qaraysiz?" dégen soaligha jawab bérip: "amérika kona muqamni towlap, xitayning özini qoghdash xaraktérlik dölet mudapiesi toghriliq qalaymiqan sözlimekte. Ular hem bizning herbiy ishlirimizni ochuq - Ashkara emes deydu. Bu xitayning ichki ishlirigha arilashqanliq bolup hésablinidu. Biz buningdin narazi. Xitay ezeldin béri tinch tereqqiy qilish yolida méngip, herbiy ishlirida ochuq - Ashkaae bolush üchün küch serp qildi. Biz amérikining xitaygha qarita adil pozitsiye tutushini arzu qilimiz " dégen.
Gerche xitay dairiliri herbiy küchini tereqqi qildurushining "özini qoghdash xaraktérlik" we "tinchliqperwer" ikenlikini ilgiri sürüwatqan bolsimu, xelqara jemiyet buninggha nisbeten gumaniy nezerde bolmaqta. Chünki, xitay yéqinqi 20 yildin buyan herbiy xam chotini her yili 10 nechche pirsenttin köpeytip keldi. Xitayning bu yilqi ashkara élan qilghan herbiy xam chotining özila 71 milyard dollar bolup, washingtondiki analizchilar bu reqemni xitay herbiy xam chotining peqet ashkarilanghan bir qismidin ibaret, dep qarighan idi.
Uning üstige, xitayning alem boshluqi téxnikisini tiz süret bilen tereqqi qilduruwatqanliqimu kishilerde ejeblinish peyda qiliwatqan bir peytte, xitay hawa armiyisining qomandani shü chilyangning, xitay hawa armiyisi qurulghanliqining 60 yilliqi munasiwiti bilen bultur 11 - Ayda xitay metbuatlirining ziyaritini qobul qilghanda éytqan: "melum menidin éytqanda, alem boshluqini kontrol qilish yer yüzini, déngiz we éléktron dunyasini kontrol qilish démekliktur we alem boshluqi herbiy hazirliqlar musabiqisining yüz bérishi'tarixiy muqerrerlik'" dégen sözi, xelqara metbuatlar we herbiy közetküchilerning diqqitini qozghap, xitayning "ténchliq bilen tereqqi qilish" we "peqetla mudapie xaraktérlik herbiy tereqqiyat" dégen sözlirige qarita küchlük guman peyda qilghan idi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-amerikigha-tehdit-02022010202106.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
5 - Iyul Ürümchi Weqesidin Kéyin Uyghur Diyarida Néme Özgirishler Boldi?
Muxbirimiz Erkin Tarim
2010-02-01
Ürümchige tughqan yoqlap bérip kelgen kishilerning éytishiche, 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin xitay hökümitining uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasiti téximu kücheygen.
Biz uyghur diyaridin yéqinda qaytip kelgen hazir yawrupada yashawatqan risalet xanim bilen 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin, uyghur diyarida bolghan özgirishler heqqide söhbet élip barduq.
Risalet xanimning éytishiche, xitaylar bir tereptin eqilge sighmaydighan belgilimilerni chiqirip uyghurlargha bésim ishlitiwatqan bolsa, yene bir tereptin uyghurlarning könglini élish siyasiti élip bériwatqan iken.
Risalet xanim yawrupadin tughqan yoqlap yurtigha barghanda, yézidiki ata - Anisining öyige baralmighan, xitay xewpsizlik organliri peqet uning bir hepte sheherdiki méhmanxanida turup ata - Anisi bilen körüshüp kétishige ruxset qilghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/uyghur-diyarida-neme-ozgurush-02012010193830.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbitimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Erkin Tarim
2010-02-01
Ürümchige tughqan yoqlap bérip kelgen kishilerning éytishiche, 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin xitay hökümitining uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasiti téximu kücheygen.
Biz uyghur diyaridin yéqinda qaytip kelgen hazir yawrupada yashawatqan risalet xanim bilen 5 - Iyul ürümchi weqesidin kéyin, uyghur diyarida bolghan özgirishler heqqide söhbet élip barduq.
Risalet xanimning éytishiche, xitaylar bir tereptin eqilge sighmaydighan belgilimilerni chiqirip uyghurlargha bésim ishlitiwatqan bolsa, yene bir tereptin uyghurlarning könglini élish siyasiti élip bériwatqan iken.
Risalet xanim yawrupadin tughqan yoqlap yurtigha barghanda, yézidiki ata - Anisining öyige baralmighan, xitay xewpsizlik organliri peqet uning bir hepte sheherdiki méhmanxanida turup ata - Anisi bilen körüshüp kétishige ruxset qilghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/uyghur-diyarida-neme-ozgurush-02012010193830.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbitimizning tepsilatini anglaysiler.
Xitayning 62 Qétimliq Axbarat Cheklime Uqturushi Dunyagha Ashkarilandi
Muxbirimiz Shohret Hoshur
2010-02-01
Gogul intérnét shirkiti xitaygha axbarat erkinliki shertini qoyghandin kéyin, amérika tashqi ishlar ministiri hélariy xanim barliq axbarat organlirini gogulgha oxshash prinsipliq bolushqa chaqirghan؛ xitay bolsa xitayning bir qanun döliti ikenlikini we axbarat erkinlikining normal dawamlishiwatqanliqini tekitligen؛ buning bilen xitaydiki axbarat erkinliki mesilisi xelqara metbuatlarda muhim bir tima supitide küntertipte turmaqta idi.
Tünügün xelqara zhurnalistlar fédiratsiyoni bir doklat élan qilip, xitayning 2009 - Yili ichide élip barghan 62 qétimliq axbarat cheklimisini ashkarilighan.
Doklatta, jaw zéyangning matem murasimini xewer qilmasliqtin tartip, 5 - Iyul weqeisining sewebini bayan qilmasliqqa qeder her xil mezmundiki uqturushlar waqit tertipi boyiche körsitilgen. Ashkarilanghan uqturushlarning yanwar éyigha ait qismidiki bir uqturushta mundaq diyilgen: axbarat orunliri sichüendiki yer tewreshning ziyini heqqide musteqil tekshürüsh élip barmasliqi kérek, peqet hökümetning tekshürüsh netijisini élan qilish kérek. Yer tewreshte örülgen mektep qurulushliri heqqide axbarat orunliri shexsiy köz qarashlargha orun bermesliki؛ bayqalghan mesile hökümetke melum qilinishi, emma axbaratta élan qilinmasliqi kérek.
Ashkarilinishiche, xitay yene shenshidiki gaz partlash weqesi, senlu süt parashoki délosi, awmin we xongkonglarda ötküzülgen saylam heqqide xewer qilmasliqni buyrighan؛ shenshya tosmisi heqqide hökümetke tewe bolmighan mutexessislirining pikir bayan qilishini chekligen. Xitay uqturushlirida xewerning mezmunidin bashqa, xewerning hejimi, hetta gézittiki orunlirinimu kontrol astigha alghan. Mesilen, emeldarlarning zor xiyanetchilik déloliri, déhqanlarning yer majiralirigha alaqidar weqelerde weqeni qisqartip xewer qilish, tepsiliy bayan qilmasliqni we xewerni orunlashturghanda diqqetni tartmaydighan waqit we orungha orunlashturushni buyrighan.
Amérika dölet erbapliri xitayni ziyaret qilghan chéghida, xitay yalghuz shinxua agéntliqi tarqatqan uchurdin paydilinishini we chetel metbuatlirining uchurlirigha yer bermeslikini buyrighan. Obama xitayni ziyaret qilghanda, muxbirlarning obamagha intérnét arqiliq soal qoyushi cheklengen.
Doklatta, xitayning shawgüen weqesi heqqide chiqarghan 4 qétimliq uqturushi ashkarilanghan. Birinchi qétimliq uqturushta mundaq déyilgen: axbarat organliri weqeni éniqlash üchün shawgüenge muxbir ewetmesliki kérek. Hökümet teminligen uchur boyiche xewer bérishi kérek.
Ikkinchi we üchinchi qétimliq uqturushta weqege alaqidar xewerlerni bek daghdugha qiliwetmeslikni, qisqa we közge chéliqmas shekilde bérishni buyrighan.
4 - Qétimliq uqturushta, shinxua agéntliqi we guangdungda chiqidighan jenub to rbétigila xewer qilish hoquqi bérilgen. Bashqa her qandaq axbarat orunlirining köchürüp tarqitishi cheklengen.
Xitayning "5 - Iyul weqesi" heqqdiki uqturushi téximu heyran qalarliq bolup, bir qétimliq uqturushta mundaq déyilgen: axbarat weqede ölgenlerning saninila xewer qilishi kérek؛ weqening kélip - Chiqish sewebi heqqide éghiz achmasliqi kérek. Axbarat orunliri yalghuz shinxua agéntliqining tarqatqan uchurini xewer qilishi kérek؛ öz aldigha muxbir ewetmeslik kérek.
5 - Iyul heqqidiki uqturushlarda, buyruqqa boysunmighan axbarat orunlirining jazalinidighanliqi eskertilgen.
Doklatta körsitilgen uqturushlarning mezmunidin qarighanda, milliy mesililerge qarita cheklimining eng küchlük ikenliki körülmekte.
Buningdin bashqa yene, xitaydiki türmilerning ehwali we pilanliq tughut mesiliside bala chüshürüsh ehwalining xitay dunyagha ashkarilashni xalimaydighan eng sezgür mesililer ikenliki bayqalmaqta. Uqturushlarning biride, türmidiki mehbuslarning hayati, mehbuslarning yarilinish ehwali we mehbuslarning ölümi heqqidiki xewerlerning qetiy cheklinidighanliqi bayan qilinghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-axbarat-cheklimisi-02012010194554.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Shohret Hoshur
2010-02-01
Gogul intérnét shirkiti xitaygha axbarat erkinliki shertini qoyghandin kéyin, amérika tashqi ishlar ministiri hélariy xanim barliq axbarat organlirini gogulgha oxshash prinsipliq bolushqa chaqirghan؛ xitay bolsa xitayning bir qanun döliti ikenlikini we axbarat erkinlikining normal dawamlishiwatqanliqini tekitligen؛ buning bilen xitaydiki axbarat erkinliki mesilisi xelqara metbuatlarda muhim bir tima supitide küntertipte turmaqta idi.
Tünügün xelqara zhurnalistlar fédiratsiyoni bir doklat élan qilip, xitayning 2009 - Yili ichide élip barghan 62 qétimliq axbarat cheklimisini ashkarilighan.
Doklatta, jaw zéyangning matem murasimini xewer qilmasliqtin tartip, 5 - Iyul weqeisining sewebini bayan qilmasliqqa qeder her xil mezmundiki uqturushlar waqit tertipi boyiche körsitilgen. Ashkarilanghan uqturushlarning yanwar éyigha ait qismidiki bir uqturushta mundaq diyilgen: axbarat orunliri sichüendiki yer tewreshning ziyini heqqide musteqil tekshürüsh élip barmasliqi kérek, peqet hökümetning tekshürüsh netijisini élan qilish kérek. Yer tewreshte örülgen mektep qurulushliri heqqide axbarat orunliri shexsiy köz qarashlargha orun bermesliki؛ bayqalghan mesile hökümetke melum qilinishi, emma axbaratta élan qilinmasliqi kérek.
Ashkarilinishiche, xitay yene shenshidiki gaz partlash weqesi, senlu süt parashoki délosi, awmin we xongkonglarda ötküzülgen saylam heqqide xewer qilmasliqni buyrighan؛ shenshya tosmisi heqqide hökümetke tewe bolmighan mutexessislirining pikir bayan qilishini chekligen. Xitay uqturushlirida xewerning mezmunidin bashqa, xewerning hejimi, hetta gézittiki orunlirinimu kontrol astigha alghan. Mesilen, emeldarlarning zor xiyanetchilik déloliri, déhqanlarning yer majiralirigha alaqidar weqelerde weqeni qisqartip xewer qilish, tepsiliy bayan qilmasliqni we xewerni orunlashturghanda diqqetni tartmaydighan waqit we orungha orunlashturushni buyrighan.
Amérika dölet erbapliri xitayni ziyaret qilghan chéghida, xitay yalghuz shinxua agéntliqi tarqatqan uchurdin paydilinishini we chetel metbuatlirining uchurlirigha yer bermeslikini buyrighan. Obama xitayni ziyaret qilghanda, muxbirlarning obamagha intérnét arqiliq soal qoyushi cheklengen.
Doklatta, xitayning shawgüen weqesi heqqide chiqarghan 4 qétimliq uqturushi ashkarilanghan. Birinchi qétimliq uqturushta mundaq déyilgen: axbarat organliri weqeni éniqlash üchün shawgüenge muxbir ewetmesliki kérek. Hökümet teminligen uchur boyiche xewer bérishi kérek.
Ikkinchi we üchinchi qétimliq uqturushta weqege alaqidar xewerlerni bek daghdugha qiliwetmeslikni, qisqa we közge chéliqmas shekilde bérishni buyrighan.
4 - Qétimliq uqturushta, shinxua agéntliqi we guangdungda chiqidighan jenub to rbétigila xewer qilish hoquqi bérilgen. Bashqa her qandaq axbarat orunlirining köchürüp tarqitishi cheklengen.
Xitayning "5 - Iyul weqesi" heqqdiki uqturushi téximu heyran qalarliq bolup, bir qétimliq uqturushta mundaq déyilgen: axbarat weqede ölgenlerning saninila xewer qilishi kérek؛ weqening kélip - Chiqish sewebi heqqide éghiz achmasliqi kérek. Axbarat orunliri yalghuz shinxua agéntliqining tarqatqan uchurini xewer qilishi kérek؛ öz aldigha muxbir ewetmeslik kérek.
5 - Iyul heqqidiki uqturushlarda, buyruqqa boysunmighan axbarat orunlirining jazalinidighanliqi eskertilgen.
Doklatta körsitilgen uqturushlarning mezmunidin qarighanda, milliy mesililerge qarita cheklimining eng küchlük ikenliki körülmekte.
Buningdin bashqa yene, xitaydiki türmilerning ehwali we pilanliq tughut mesiliside bala chüshürüsh ehwalining xitay dunyagha ashkarilashni xalimaydighan eng sezgür mesililer ikenliki bayqalmaqta. Uqturushlarning biride, türmidiki mehbuslarning hayati, mehbuslarning yarilinish ehwali we mehbuslarning ölümi heqqidiki xewerlerning qetiy cheklinidighanliqi bayan qilinghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-axbarat-cheklimisi-02012010194554.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Doktor Ali Ahmetbéyoghlu: `Türklerning Tégi Uyghur`
Muxbirimiz Erkin Tarim
2010-02-02
Türkiyidiki eng chong téléwiziye qanalliridin biri bolghan xabertürkte her yekshenbe küni tarqitilidighan teketek programmisning bu heptidiki bölümide qedimqi türk tarixi anglitildi. Dangliq zhurnalist fatih altayli bilen murat bardaqchi riyasetchiliq qilghan bu programmida istanbul üniwérsitéti tarix oqutquchisi doktor ali ahmetbéyoghlu bilen söhbet élip bérildi.
Doktor ali ahmetbéyoghlu türkiyide hun tarixi tetqiqati bilen tonulghan kishi bolup, uyghurlar heqqidimu maqaliliri élan qilinghan iken.
Doktor ali ahmetbéyoghlu 1 - Ayning 31 - Künidiki teketek programmisida hunlar, köktürkler, awarlar heqqide toxtalghandin bashqa, uyghurlar heqqidimu toxtaldi. U türkiyidiki türklerning tégining sherqiy türkistandin kelgen uyghur ikenlikini ilgiri sürdi. U, türklerning 5 - Iyul ürümchi weqesige bundaq qattiq reddiye bildürüshining sewebimu, ularning tégining uyghur ikenlikini ilgiri sürdi.
Biz doktor ali ahmetbéyoghlu bilen téléfon ziyariti élip bérip, bu heqtiki köz qarishini téximu ilgiriligen halda igiliduq.
Doktor ali ahmetbéyoghlu "siz némige asaslinip turup türkiyidiki türklerning uyghur ikenlikini ilgiri sürdingiz?" dégen soalimizgha mundaq jawab berdi:
-- Men shuninggha asaslinip turup dewatimenki, uyghurlarning méngish - Turushi, medeniyiti, türklerning musteqilliq urushi bilen uyghurlarning 5 - Iyul ürümchi weqesigiche bolghan jeryandiki küreshliri oxshap kétidu. Men anatoliyide qurulghan impiratorluqlarning ichide köp sanda uyghur barliqigha ishinimen.
Doktor ali ahmetbéyoghlu, köpligen uyghurlarning 11 - Esirde yani seljuqlu impiratorliqi mezgilide kelgenlikini anglitip mundaq dédi:
-- 11 - Esirde anatoliyige kelgen türklerning köpining sherqiy türkistandin kelgen uyghurlar ikenlikige ishinimen. Ular bilen bille uyghur medeniyitimu anatoliyige kirgen. Men qirghiz, qazaq we azerilerni bashqa katagoriyige qoyimen. Ottura asya türkiy jumhuriyetliridiki kishilerni türkiyidiki türklerge sélishtursaq oxshimaydighan terepliri köp, türklerge eng köp oxshaydighini yenila uyghurlar. Shunga eger türkiyidiki türklerning tégini sürüshtürsingiz, yüzde - Yüzde yüz uyghur bolup chiqidu.
Xabertürk téléwiziye qanilida dangliq zhurnalist fatih altayli riyasetchiliq qilghan teketek programmisida türklerning tégining uyghur ikenlikini ilgiri sürgen doktor ali ahmetbéyoghlu, qeyseriliklerning tégining yüzde - Yüz uyghur ikenlikini, chünki tarixta qeyseride uyghur begliki qurulghanliqini, qeyserilikning chirayining, tijaretke mahirliqining uyghurlar bilen oxshash ikenlikini ilgiri sürdi.
Tarixchi doktor ali ahmetbéyoghluning bu köz qarishigha uyghur tarixchilar qandaq qaraydu? bu heqte köz qarishini élish üchün hajettepe üniwérsitéti tarix oqutquchisi dotsént doktor erkin ekrem bilen söhbet élip barduq.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/turkler-tegi-uyghur-02022010184442.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbetlirimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Erkin Tarim
2010-02-02
Türkiyidiki eng chong téléwiziye qanalliridin biri bolghan xabertürkte her yekshenbe küni tarqitilidighan teketek programmisning bu heptidiki bölümide qedimqi türk tarixi anglitildi. Dangliq zhurnalist fatih altayli bilen murat bardaqchi riyasetchiliq qilghan bu programmida istanbul üniwérsitéti tarix oqutquchisi doktor ali ahmetbéyoghlu bilen söhbet élip bérildi.
Doktor ali ahmetbéyoghlu türkiyide hun tarixi tetqiqati bilen tonulghan kishi bolup, uyghurlar heqqidimu maqaliliri élan qilinghan iken.
Doktor ali ahmetbéyoghlu 1 - Ayning 31 - Künidiki teketek programmisida hunlar, köktürkler, awarlar heqqide toxtalghandin bashqa, uyghurlar heqqidimu toxtaldi. U türkiyidiki türklerning tégining sherqiy türkistandin kelgen uyghur ikenlikini ilgiri sürdi. U, türklerning 5 - Iyul ürümchi weqesige bundaq qattiq reddiye bildürüshining sewebimu, ularning tégining uyghur ikenlikini ilgiri sürdi.
Biz doktor ali ahmetbéyoghlu bilen téléfon ziyariti élip bérip, bu heqtiki köz qarishini téximu ilgiriligen halda igiliduq.
Doktor ali ahmetbéyoghlu "siz némige asaslinip turup türkiyidiki türklerning uyghur ikenlikini ilgiri sürdingiz?" dégen soalimizgha mundaq jawab berdi:
-- Men shuninggha asaslinip turup dewatimenki, uyghurlarning méngish - Turushi, medeniyiti, türklerning musteqilliq urushi bilen uyghurlarning 5 - Iyul ürümchi weqesigiche bolghan jeryandiki küreshliri oxshap kétidu. Men anatoliyide qurulghan impiratorluqlarning ichide köp sanda uyghur barliqigha ishinimen.
Doktor ali ahmetbéyoghlu, köpligen uyghurlarning 11 - Esirde yani seljuqlu impiratorliqi mezgilide kelgenlikini anglitip mundaq dédi:
-- 11 - Esirde anatoliyige kelgen türklerning köpining sherqiy türkistandin kelgen uyghurlar ikenlikige ishinimen. Ular bilen bille uyghur medeniyitimu anatoliyige kirgen. Men qirghiz, qazaq we azerilerni bashqa katagoriyige qoyimen. Ottura asya türkiy jumhuriyetliridiki kishilerni türkiyidiki türklerge sélishtursaq oxshimaydighan terepliri köp, türklerge eng köp oxshaydighini yenila uyghurlar. Shunga eger türkiyidiki türklerning tégini sürüshtürsingiz, yüzde - Yüzde yüz uyghur bolup chiqidu.
Xabertürk téléwiziye qanilida dangliq zhurnalist fatih altayli riyasetchiliq qilghan teketek programmisida türklerning tégining uyghur ikenlikini ilgiri sürgen doktor ali ahmetbéyoghlu, qeyseriliklerning tégining yüzde - Yüz uyghur ikenlikini, chünki tarixta qeyseride uyghur begliki qurulghanliqini, qeyserilikning chirayining, tijaretke mahirliqining uyghurlar bilen oxshash ikenlikini ilgiri sürdi.
Tarixchi doktor ali ahmetbéyoghluning bu köz qarishigha uyghur tarixchilar qandaq qaraydu? bu heqte köz qarishini élish üchün hajettepe üniwérsitéti tarix oqutquchisi dotsént doktor erkin ekrem bilen söhbet élip barduq.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/turkler-tegi-uyghur-02022010184442.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbetlirimizning tepsilatini anglaysiler.
Xitay, Uyghurlargha Qaratqan Basturush Siyasitini Téximu Kücheytmekte
Muxbirimiz Eqide
2010-02-02
Ürümchi "5 - Iyul weqesi" yüz bergendin kéyin, xitay hökümiti yalghuz weqe yüz bergen ürümchi shehiridila muqimliq we jemiyet amanliqini kücheytish heqqide bir qatar chare - Tedbirlerni yolgha qoyupla qalmastin, pütün uyghur aptonom rayoni boyiche alahide "nizam " belgilep yolgha qoyushni, bolupmu muqimliqqa asasliq tesir körsitiwatqan uyghur ilining ichi we sirtidiki "üch xil küchler" ge qattiq zerbe bérishni otturigha qoydi.
Biraq kishilik hoquq teshkilatliri, uyghur ilide muqimliqning xitay hökümiti yolgha qoyuwatqan hazirqi siyaset bilen hichqachan emelge ashmaydighanliqini, uyghur xelqining insangha oxshash yashash imtiyazlirigha érishkendila andin "muqimliq"tin söz échish kéreklikini tekitlimekte. Töwende muxbirimiz eqide bu heqte silerge melumat béridu.
Tengritagh uyghur tori, 2 - Féwral küni "aptonom rayonimizning jemiyet amanliqini her tereplime tüzesh xizmitining yéngi pellisi" dégen témida maqale élan qilip, maqalide ürümchi"5 - Iyul weqesi"ni chégra ichi - Sirtidiki üch xil küchning milliy öchmenlik qozghash, jemiyette malimanchiliq peyda qilish, wetenning birlikini parchilashqa urunghan jinayi herikiti dep atap, buningdin kéyin bu xil heriketlerning aldini élish üchün qayta tüzitish kirgüzülgen " shinjang uyghur aptonum rayonining jemiyet amanliqini her tereplime tüzesh nizami" ni 1 - Féwraldin étibaren yolgha qoyushni qarar qilghanliqini bildürgen.
"Nizam" da "üch xil küch" ke qanun boyiche qattiq zerbe bérish we uningdin puxta mudapielinish gewdilendürgen we " yéqinqi bir nechche yildin buyan, uyghur aptonom rayonida yüz bergen bir qatar bölgünchilik - Buzghunchiliq we zorawanliq jinayi weqesi shinjangning ijtimai muqimliqigha tesir körsitidighan asasiy xewpning chégra - Ichi, sirtidiki "üch xil küch " ikenlikini toluq ispatlidi " déyilgen. Bu nizamda, jemiyet amanliqini her tereplime tüzeshning muhim wezipisi "üch xil küch " qatarliq dölet xewpsiizlikige xeter yetküzidighan jinayi heriketlerge qanun boyiche zerbe bérish ikenliki hemde uningdin puxta mudapielinip, döletning birliki, milletlerning ittipaqliqi we jemiyetning muqimliqini qoghdash kérekliki otturigha qoyulghan.
Ürümchi"5 - Iyul weqesi"din kéyin xitay hökümiti "jemiyet muqimliqini her tereplime tüzesh nizamnamisi" we "aptonom rayonning milletler ittipaqliq nizamnamisi" dégenge oxshash bir qanche nizamnamilerni tüzüp, nizamnamilerge xilapliq qilghuchilarni jazalash, buning eksiche jemiyet amanliqini qoghdash üchün xizmet körsetken we yaki ölüp ketkenlerge inqilabiy qurban salahiyiti bérilidighanliqi hemde ularning aile tawabatlirining nepiqe bilen teminlinidighanliqi belgilengen.
Xitay hökümiti ürümchi 5 - Iyul weqesini, weten ichi we sirtidiki "üch xil küch" lerning, urush, chiqish, bulash, ot qoyushtek éghir zorawanliq jinayi weqesi dep jakarlap, nurghunlighan uyghurlarni qolgha aldi we az dégende 30 gha yéqin uyghurgha ölüm jazasi ijra qildi, shuningdek yuqirida tilgha élinghinidek her xil nizamnamilerni tüzüp chiqip, xitay siyasitige narazliq bildürgüchilerni üzlüksiz jazalaydighanliqini bildürmekte.
Emma uyghurlarning heq hoquqlirini qolgha keltürüsh yolida paaliyet élip bériwatqan dunya uyghur qurultiyi, 5 - Iyul weqesining tinchliq yolida élip bérilghan, lékin qoral bilen basturulghan xelqning naraziliq herikiti déyishmekte.
Dunya uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependining bildürüshiche, xitay hökümiti ürümchi 5 - Iyul weqesidin kéyin, uyghurlargha qaratqan bésim siyasitini téximu kücheytip, hetta uyghurlarning éntérnét, téléfun we uchur alaqisi élip bérishighimu cheklime qoyghan.
Dolqun eysa ependining éytishiche, xitay hökümiti ürümchi 5 - Iyul weqeside étip öltürgen we qolgha alghan adem sani özliri élan qilghan sandin alahide perqlinidu. Mutexessisler, weqe yüz bergen küni étip öltürülgen uyghurlarning sanining 1000 din ashidighanliqini, emma xitay hökümitining weqede ölgenler sanini aran 194 dep élan qilghanliqini otturigha qoymaqta.
Boshun xewerler tori 30 - Yanwar küni bu heqte bergen xewiride, weqede ölgen xitaylar sanining hökümet élan qilghan sangha asasen oxshash ikenlikini biraq, 5 - Iyul künining özide étip öltürülgen uyghur yashliri sanining 1500 din ashidighanliqini, jesetlerni derhal mexpi jaygha yötkep apirip köydürwetkenliki heqqidiki xewerni élan qildi.
Köpligen weqe shahidlirining, ürümchidin ayrilip bashqa ellerge kelgende radiomizgha bergen melumatlirigha qarighanda 5" - Iyul ürümchi weqesi" de étip öltürülgen, yoqap ketken we türmige tashlanghan uyghurlarning sani hökümet élan qilghan sandin nechche ming hesse artuq iken. Radioghiz yene weqe shahitliridin bolghan ataqliq naxshichi mirzat alimning wehshilerche öltürülgenlikge dair inkaslarnimu tapshurup alghan idi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitayning-basturushi-02022010202052.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Eqide
2010-02-02
Ürümchi "5 - Iyul weqesi" yüz bergendin kéyin, xitay hökümiti yalghuz weqe yüz bergen ürümchi shehiridila muqimliq we jemiyet amanliqini kücheytish heqqide bir qatar chare - Tedbirlerni yolgha qoyupla qalmastin, pütün uyghur aptonom rayoni boyiche alahide "nizam " belgilep yolgha qoyushni, bolupmu muqimliqqa asasliq tesir körsitiwatqan uyghur ilining ichi we sirtidiki "üch xil küchler" ge qattiq zerbe bérishni otturigha qoydi.
Biraq kishilik hoquq teshkilatliri, uyghur ilide muqimliqning xitay hökümiti yolgha qoyuwatqan hazirqi siyaset bilen hichqachan emelge ashmaydighanliqini, uyghur xelqining insangha oxshash yashash imtiyazlirigha érishkendila andin "muqimliq"tin söz échish kéreklikini tekitlimekte. Töwende muxbirimiz eqide bu heqte silerge melumat béridu.
Tengritagh uyghur tori, 2 - Féwral küni "aptonom rayonimizning jemiyet amanliqini her tereplime tüzesh xizmitining yéngi pellisi" dégen témida maqale élan qilip, maqalide ürümchi"5 - Iyul weqesi"ni chégra ichi - Sirtidiki üch xil küchning milliy öchmenlik qozghash, jemiyette malimanchiliq peyda qilish, wetenning birlikini parchilashqa urunghan jinayi herikiti dep atap, buningdin kéyin bu xil heriketlerning aldini élish üchün qayta tüzitish kirgüzülgen " shinjang uyghur aptonum rayonining jemiyet amanliqini her tereplime tüzesh nizami" ni 1 - Féwraldin étibaren yolgha qoyushni qarar qilghanliqini bildürgen.
"Nizam" da "üch xil küch" ke qanun boyiche qattiq zerbe bérish we uningdin puxta mudapielinish gewdilendürgen we " yéqinqi bir nechche yildin buyan, uyghur aptonom rayonida yüz bergen bir qatar bölgünchilik - Buzghunchiliq we zorawanliq jinayi weqesi shinjangning ijtimai muqimliqigha tesir körsitidighan asasiy xewpning chégra - Ichi, sirtidiki "üch xil küch " ikenlikini toluq ispatlidi " déyilgen. Bu nizamda, jemiyet amanliqini her tereplime tüzeshning muhim wezipisi "üch xil küch " qatarliq dölet xewpsiizlikige xeter yetküzidighan jinayi heriketlerge qanun boyiche zerbe bérish ikenliki hemde uningdin puxta mudapielinip, döletning birliki, milletlerning ittipaqliqi we jemiyetning muqimliqini qoghdash kérekliki otturigha qoyulghan.
Ürümchi"5 - Iyul weqesi"din kéyin xitay hökümiti "jemiyet muqimliqini her tereplime tüzesh nizamnamisi" we "aptonom rayonning milletler ittipaqliq nizamnamisi" dégenge oxshash bir qanche nizamnamilerni tüzüp, nizamnamilerge xilapliq qilghuchilarni jazalash, buning eksiche jemiyet amanliqini qoghdash üchün xizmet körsetken we yaki ölüp ketkenlerge inqilabiy qurban salahiyiti bérilidighanliqi hemde ularning aile tawabatlirining nepiqe bilen teminlinidighanliqi belgilengen.
Xitay hökümiti ürümchi 5 - Iyul weqesini, weten ichi we sirtidiki "üch xil küch" lerning, urush, chiqish, bulash, ot qoyushtek éghir zorawanliq jinayi weqesi dep jakarlap, nurghunlighan uyghurlarni qolgha aldi we az dégende 30 gha yéqin uyghurgha ölüm jazasi ijra qildi, shuningdek yuqirida tilgha élinghinidek her xil nizamnamilerni tüzüp chiqip, xitay siyasitige narazliq bildürgüchilerni üzlüksiz jazalaydighanliqini bildürmekte.
Emma uyghurlarning heq hoquqlirini qolgha keltürüsh yolida paaliyet élip bériwatqan dunya uyghur qurultiyi, 5 - Iyul weqesining tinchliq yolida élip bérilghan, lékin qoral bilen basturulghan xelqning naraziliq herikiti déyishmekte.
Dunya uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependining bildürüshiche, xitay hökümiti ürümchi 5 - Iyul weqesidin kéyin, uyghurlargha qaratqan bésim siyasitini téximu kücheytip, hetta uyghurlarning éntérnét, téléfun we uchur alaqisi élip bérishighimu cheklime qoyghan.
Dolqun eysa ependining éytishiche, xitay hökümiti ürümchi 5 - Iyul weqeside étip öltürgen we qolgha alghan adem sani özliri élan qilghan sandin alahide perqlinidu. Mutexessisler, weqe yüz bergen küni étip öltürülgen uyghurlarning sanining 1000 din ashidighanliqini, emma xitay hökümitining weqede ölgenler sanini aran 194 dep élan qilghanliqini otturigha qoymaqta.
Boshun xewerler tori 30 - Yanwar küni bu heqte bergen xewiride, weqede ölgen xitaylar sanining hökümet élan qilghan sangha asasen oxshash ikenlikini biraq, 5 - Iyul künining özide étip öltürülgen uyghur yashliri sanining 1500 din ashidighanliqini, jesetlerni derhal mexpi jaygha yötkep apirip köydürwetkenliki heqqidiki xewerni élan qildi.
Köpligen weqe shahidlirining, ürümchidin ayrilip bashqa ellerge kelgende radiomizgha bergen melumatlirigha qarighanda 5" - Iyul ürümchi weqesi" de étip öltürülgen, yoqap ketken we türmige tashlanghan uyghurlarning sani hökümet élan qilghan sandin nechche ming hesse artuq iken. Radioghiz yene weqe shahitliridin bolghan ataqliq naxshichi mirzat alimning wehshilerche öltürülgenlikge dair inkaslarnimu tapshurup alghan idi.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitayning-basturushi-02022010202052.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Shwétsariye Hökümiti Guentanamodiki Aka - Ukilar Üstide 3 - Yanwar Bilet Tashlaydu
Muxbirimiz Jüme
2010-02-02
2 - Féwral seyshenbe küni etigende, shwétsariyining yura shtatliq hökümiti bayanat élan qilip, güentanamodiki bextiyar mehmut we erkin mehmut qatarliq aka - Uka uyghur mehbuslarni öz shtatigha orunlashturup kételeydighanliqini jakarlidi.
Mezkur aka - Ukilarning adwokatining éytishiche 3 - Féwral shwétsariye dölet kéngishi bu heqte resimiy qarar alidiken.
Erkin we bextiyarning adwokati gilson xanimning bildürüshiche, yura shtatida tashlanghan bélet, peqet bu balilarni orunlashturushtiki teyyarliq ehwali üstige merkezleshken.
Yura shtati jenwe shehirige yéqin jaylashqan. Bu shtatta ötküzülgen bilet tashlash heqqide toxtalghan gilson xanim mundaq dédi: " yura shtati hazir peqet bu kishilerge turalghu, xizmet tépish we shwétsariye jemiyitige yüzlendürüsh muessesiliri jehetlerdiki hazirliq ehwali heqqide bélet tashlidi. Emma buningdiki eng muhim nuqta ete fédératsiye kéngishide élip bérilidighan bilet tashlashtur ".
Shwétsariye fédératsiyisi prézidéntliq dölet bolsimu, prézidént peqet 7 kishilik fédératsiye kéngishining riyasetchisi süpitide her yili bir qétim saylinidiken. Shwétsariyining dölet ishlirini mezkur 7 kishilik fédératsiye kéngishi bilet tashlap bashquridiken.
Gilson xanimning bildürüshiche, bular 3 - Féwraldiki béletni shwétsariyining dölet menpeetini muhim orungha qoyghan asasta tashlaydiken.
Mezkur aka - Uka mehbuslarning hékayisi tolimu tesirlik bolup, bular 2001 - Yili ayrim - Ayrim halda afghanistan we pakistanda qolgha chüshken we güentanamogha yötkelgen idi.
Shwétsariye edliye ministirliqi güentanamodiki aka - Uka uyghurlarni élishini oylighandin kéyin, shwétsariye edliye ministirliqi xadimliri ötken yili awghustta güentanamogha bérip, bularning salametlik ehwalini tekshürüsh bilen birge barmaq izi we DNA ewrishkiliri alghan.
Shwétsariyining mezkur aka - Ukilarni qobul qilidighanliqi otturigha chiqqandin kéyin, xitay hökümiti shwétsariye dairilirige bésim ishlitip ularni qararidin waz kéchishke qistighan.
Gilson xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: "xitay shwétsariye hökümitige intayin jiddiy xetlerni yollap, bu uyghurlarni alsanglar bolmaydu. Bu bizning ichki ishimiz déyishni toxtatmidi. Shwétsariye hazir xitay bilen erkin soda kélishimi üstide söhbet ötküzmekchi boluwatidu. Yawropadimu shundaq. Shunglashqa shwétsariye soda ministiri bu uyghurlarni qobul qilishqa bekmu qarishi".
Gilson xanimning bildürüshiche yene, shwétsariye musapirlarni orunlashturush jehette chongqur we mol enenige ige dölet bolup, bular özlirining bu jehettiki artuqchiliqidin intayin pexirlinidiken. Bu nuqta, xitayning yuqiriqi bésimlirigha eks tesir körsiteleydiken.
Gilson xanim bu heqtiki sözini dawamlashturup mundaq dédi: "ular yene, meyli xitay, meyli amérikining bésim ishlitishni yaqturup ketmeydu. Shunga bu jehettiki artuqchiliqlar shwétsariyige qarita intayin chong qiziqish qozghimaqta. Ete bek alahide kün bolghusi."
Yura shtati 29 - Yanwar bu aka - Uka mehbuslarni qobul qilish üstide bir qétim resmiy bélet tashlighan idi. Gilson xanimning bildürüshiche, xelqara kechürüm teshkilatimu güentanamo mehbuslirining ehwaligha yéqidin köngül bolup kéliwatmaqta iken. Gilson xanim mezkur teshkilatining teklipi bilen 19 - Yanwardin 26 - Yanwarghiche shwétsariyide bolghan we axbarat élan qilish yighinlirigha qatnashqan. Uning bildürüshiche, shwétsariye uyghur jemiyitining bashliqi endelin axbarat élan qilish yighinlirida öz rolini intayin yaxshi jari qildurghan hemde uyghurlarning nöwettiki weziyiti heqqide tepsiliy we ispatliq melumatlarni bergen.
Melum bolushiche, güentanamodiki bu aka - Uka mehbuslarni shwétsariye edliye ministirliqi tallighan bolup, gilson xanim bu nöwetlik shwétsariye ziyaritide bu uyghurlarning mesilisi üchün bir qisim muhim hökümet erbabliri bilen körüshken.
Gilson xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: "edliye ministiri, amérikining shwétsariyide turushluq bash elchisi we yura shtatining bashliqi bilenmu körüshtüm. Yura shtati bashliqi bu uyghurlargha bekmu hésdashliq qilidighanliqini bildürdi".
Yura shtatliq hökümet bügün élan qilghan hökümet bayanatigha qarighanda, aka - Uka mehbuslarning matériyallirini 21 - Yanwar shwétsariye fédératsiyisi kéngesh ezasi éwélyn widmér-Shlumpf yura shtati bashliqi charléz juillardqa tapshurghan we shundin kéyin shtat bu uyghurlarni qobul qilish üstide izdengen.
Bayanatta mundaq déyilgen: " fédératsiyidin alghan uchurlar bu ikki kishini yurada orunlashturush tirishchanliqimizni imkan bilen temin etti. Bular yurada insaniy muamilige uchraydu we hörmet qilinidu".
Güentanamoda esli 22 uyghur qamalghan bolup, bularning 15 nepiri ilgiri - Kéyin bolup bixeter döletlerge orunlashturulghan. Nöwette güentanamoda yene 7 neper uyghur tutup turulmaqta.
Gilson xanimning éytishiche, bularning hemmisi intayin chüshkün bolup, 8 yildin béri éniq jawabsiz tutup turulush ularni rohi jehettin charchatqan iken.
http://www.rfa.org/uyghur/shiwetsariye-guantanamo-uyghurliri-02022010202117.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Jüme
2010-02-02
2 - Féwral seyshenbe küni etigende, shwétsariyining yura shtatliq hökümiti bayanat élan qilip, güentanamodiki bextiyar mehmut we erkin mehmut qatarliq aka - Uka uyghur mehbuslarni öz shtatigha orunlashturup kételeydighanliqini jakarlidi.
Mezkur aka - Ukilarning adwokatining éytishiche 3 - Féwral shwétsariye dölet kéngishi bu heqte resimiy qarar alidiken.
Erkin we bextiyarning adwokati gilson xanimning bildürüshiche, yura shtatida tashlanghan bélet, peqet bu balilarni orunlashturushtiki teyyarliq ehwali üstige merkezleshken.
Yura shtati jenwe shehirige yéqin jaylashqan. Bu shtatta ötküzülgen bilet tashlash heqqide toxtalghan gilson xanim mundaq dédi: " yura shtati hazir peqet bu kishilerge turalghu, xizmet tépish we shwétsariye jemiyitige yüzlendürüsh muessesiliri jehetlerdiki hazirliq ehwali heqqide bélet tashlidi. Emma buningdiki eng muhim nuqta ete fédératsiye kéngishide élip bérilidighan bilet tashlashtur ".
Shwétsariye fédératsiyisi prézidéntliq dölet bolsimu, prézidént peqet 7 kishilik fédératsiye kéngishining riyasetchisi süpitide her yili bir qétim saylinidiken. Shwétsariyining dölet ishlirini mezkur 7 kishilik fédératsiye kéngishi bilet tashlap bashquridiken.
Gilson xanimning bildürüshiche, bular 3 - Féwraldiki béletni shwétsariyining dölet menpeetini muhim orungha qoyghan asasta tashlaydiken.
Mezkur aka - Uka mehbuslarning hékayisi tolimu tesirlik bolup, bular 2001 - Yili ayrim - Ayrim halda afghanistan we pakistanda qolgha chüshken we güentanamogha yötkelgen idi.
Shwétsariye edliye ministirliqi güentanamodiki aka - Uka uyghurlarni élishini oylighandin kéyin, shwétsariye edliye ministirliqi xadimliri ötken yili awghustta güentanamogha bérip, bularning salametlik ehwalini tekshürüsh bilen birge barmaq izi we DNA ewrishkiliri alghan.
Shwétsariyining mezkur aka - Ukilarni qobul qilidighanliqi otturigha chiqqandin kéyin, xitay hökümiti shwétsariye dairilirige bésim ishlitip ularni qararidin waz kéchishke qistighan.
Gilson xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: "xitay shwétsariye hökümitige intayin jiddiy xetlerni yollap, bu uyghurlarni alsanglar bolmaydu. Bu bizning ichki ishimiz déyishni toxtatmidi. Shwétsariye hazir xitay bilen erkin soda kélishimi üstide söhbet ötküzmekchi boluwatidu. Yawropadimu shundaq. Shunglashqa shwétsariye soda ministiri bu uyghurlarni qobul qilishqa bekmu qarishi".
Gilson xanimning bildürüshiche yene, shwétsariye musapirlarni orunlashturush jehette chongqur we mol enenige ige dölet bolup, bular özlirining bu jehettiki artuqchiliqidin intayin pexirlinidiken. Bu nuqta, xitayning yuqiriqi bésimlirigha eks tesir körsiteleydiken.
Gilson xanim bu heqtiki sözini dawamlashturup mundaq dédi: "ular yene, meyli xitay, meyli amérikining bésim ishlitishni yaqturup ketmeydu. Shunga bu jehettiki artuqchiliqlar shwétsariyige qarita intayin chong qiziqish qozghimaqta. Ete bek alahide kün bolghusi."
Yura shtati 29 - Yanwar bu aka - Uka mehbuslarni qobul qilish üstide bir qétim resmiy bélet tashlighan idi. Gilson xanimning bildürüshiche, xelqara kechürüm teshkilatimu güentanamo mehbuslirining ehwaligha yéqidin köngül bolup kéliwatmaqta iken. Gilson xanim mezkur teshkilatining teklipi bilen 19 - Yanwardin 26 - Yanwarghiche shwétsariyide bolghan we axbarat élan qilish yighinlirigha qatnashqan. Uning bildürüshiche, shwétsariye uyghur jemiyitining bashliqi endelin axbarat élan qilish yighinlirida öz rolini intayin yaxshi jari qildurghan hemde uyghurlarning nöwettiki weziyiti heqqide tepsiliy we ispatliq melumatlarni bergen.
Melum bolushiche, güentanamodiki bu aka - Uka mehbuslarni shwétsariye edliye ministirliqi tallighan bolup, gilson xanim bu nöwetlik shwétsariye ziyaritide bu uyghurlarning mesilisi üchün bir qisim muhim hökümet erbabliri bilen körüshken.
Gilson xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: "edliye ministiri, amérikining shwétsariyide turushluq bash elchisi we yura shtatining bashliqi bilenmu körüshtüm. Yura shtati bashliqi bu uyghurlargha bekmu hésdashliq qilidighanliqini bildürdi".
Yura shtatliq hökümet bügün élan qilghan hökümet bayanatigha qarighanda, aka - Uka mehbuslarning matériyallirini 21 - Yanwar shwétsariye fédératsiyisi kéngesh ezasi éwélyn widmér-Shlumpf yura shtati bashliqi charléz juillardqa tapshurghan we shundin kéyin shtat bu uyghurlarni qobul qilish üstide izdengen.
Bayanatta mundaq déyilgen: " fédératsiyidin alghan uchurlar bu ikki kishini yurada orunlashturush tirishchanliqimizni imkan bilen temin etti. Bular yurada insaniy muamilige uchraydu we hörmet qilinidu".
Güentanamoda esli 22 uyghur qamalghan bolup, bularning 15 nepiri ilgiri - Kéyin bolup bixeter döletlerge orunlashturulghan. Nöwette güentanamoda yene 7 neper uyghur tutup turulmaqta.
Gilson xanimning éytishiche, bularning hemmisi intayin chüshkün bolup, 8 yildin béri éniq jawabsiz tutup turulush ularni rohi jehettin charchatqan iken.
http://www.rfa.org/uyghur/shiwetsariye-guantanamo-uyghurliri-02022010202117.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Qazaqistanda Xitaygha Qarshi Naraziliq Kücheymekte
Muxbirimiz Irade
2010-02-01
Bultur dékabirda qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf xitayning purchaq térish üchün qazaqistandin yer telep qilghanliqini élan qilghandin kéyin, bu xewer qazaqistanda zor ghulghula peyda qilghan idi.
www.ireport.com/ Din élindi.
Süret, 30 - Yanwar küni, qazaqistan öktichiliri xitayning qazaqistanning yérini ijare almaqchi bolghanliqigha qarshi ötküzgen namayiishtin bir körünüsh.
Ular bu ishning qazaqistangha siyasiy we iqtisadiy jehettin éghir ziyan élip kélidighanliqini bildürüp, qazaqistanning yérini bashqilargha bérishning tarixi jinayet ötküzüsh bilen barawer ikenlikini éytqan idi.
Mezkur weqe toghrisidiki ghulghula zorayghandin kéyin Qazaqistan bash ministiri kérim mesimof bu heqte söz qilip, qazaqistan zéminining héchbir seweb bilen bashqilargha ijarige bérilmeydighanliqini keskin ipade qilghan. Bu weqe bir mezgil bésiqip qalghan bolsimu, 1 - Ayning 30 - Küni qazaqistandiki öktichi küchler almatida namayish ötküzüp ejdadlirining qéni bedilige kelgen zéminni "héchkimge bérishke bolmaydu," dep naraziliqlirini ipade qilishti.
Qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf ötken dékabirda xitayning qazaqistandin tériqchiliq qilish üchün bir milyon géktar yer telep qilghanliqini ashkarilishi bilen qazaqistanda qizghin munaziriler bashlinip ketken idi.
Bu heqte qazaqistandiki siyasiyonlar, dangliq erbaplar hemmisi birdek pikir bayan qilip, buning qazaqistan üchün zor bir tehdit yaritidighanliqini éytishqan. Arqidinla qazaqistan bash ministiri kérim mesumof bu talash - Tartishlargha jawaben qazaq zéminining héchkimge héchqandaq bir seweb bilen sétilmaydighanliqini élan qilip, xelqni xatirjem qilishqa tirishqan bolsimu, bu heqtiki endishiler yenila dawam qilmaqta.
1 - Ayning 30 - Küni qazaqistanning almata shehiride sari arqa tiyatirining yénigha 2500 etrapida amma yighilip namayish ötküzüp hökümetke naraziliq bildürgen. Ular qazaqistan tupraqlirini xitaygha yer ijarige bérishning qobul qilghili bolmaydighan bir ish ikenlikini, ejdadlirining qéni bedilige kelgen bu zéminning xitay we bashqa döletlerge sétilmaydighanliqini ipade qilghan.
Buningdin ilgiriki munazirilerdimu xitay eger bir milyon géktar yerni qazaqistandin ijarige alghan teqdirde buning bilen birlikte shu yerni térish üchün yene on minglighan xitayning qazaqistangha köchüp kélip qazaqistangha tehdit peyda qilidighanliqi bayan qilinghan idi.
Shenbe küni almatidiki meydangha yighilghan namayishchi amma qollirigha mawzédungning süriti chüshürülgen, "qazaq zémini sétilmaydu" dégen xet bésilghan we xitaydin qazaqistangha kéliwatqan sansizlighan tériqchi xitaylar teswirlengen resimlik lozunkilarni kötürüp xitaygha qarshi shuar towlashqan. Namayishta öktichi partiye rehberliri söz qilip, bash ministir mesum kérimofni tenqid qilghan.
Almatida élip bérilghan mezkur namayish chetel metbuatlirida keng yer alghan bolsimu, almatida turushluq péshqedem siyasetchilerdin qehriman ghojamberdi ependi bizning bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilip, bu namayishning öktichi partiyiler teripidin dölettin ruxset élip qilinghan bir namayish ikenlikini, bu namayishning dölet ichidiki metbuatlarda köp yorutulmighanliqini ipade qildi.
Xitayning hazir qazaqistanda barghanséiri éship bériwatqan mebleghliri we xitayning qazaqistangha téxi yéqindila 10 milyard dollar qerz bérip turushqa pütüshishi qazaqlargha bolghan tehdit tuyghusini ashurmaqta. Bolupmu xitayning qazaqistanning néfit we tebiiy gazigha meblegh sélip, énérgiye shirketlirining pay cheklirini sétiwélip, üstünlükni igilishi qazaq xelqini endishilendürmekte iken.
Roytérs agéntliqining xewirige asaslanghanda, namayishni uyushturghan öktichi partiye rehberliridin bolat abilof bu heqte toxtilip, "qazaqistan xitaydin alghan 10 milyard qerz pulni bizning zéminimiz bilen qayturmaqchi boluwatidu" dégen.
Qehriman ghojamberdi ependining bildürüshiche, ilgiri xitaygha qarshi sözlerni qilish mumkin bolmaydighan qazaqistanda mezkur yer ijarige bérish weqesining chiqishi bilen, qazaq xelqining özimu buningdin qattiq chöchügen bolup, bu heqtiki jamaet pikirlirimu zoriyishqa bashlighan. Uning bildürüshiche yene, qazaq metbuatliridimu yéqindin béri xitaygha qarshi sözler we hökümetning siyasitige qarita tenqidiy pikirler yer élishqa bashlighan iken.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/qazaqta-xitaygha-qarshi-namayish-02012010194606.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz Irade
2010-02-01
Bultur dékabirda qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf xitayning purchaq térish üchün qazaqistandin yer telep qilghanliqini élan qilghandin kéyin, bu xewer qazaqistanda zor ghulghula peyda qilghan idi.
www.ireport.com/ Din élindi.
Süret, 30 - Yanwar küni, qazaqistan öktichiliri xitayning qazaqistanning yérini ijare almaqchi bolghanliqigha qarshi ötküzgen namayiishtin bir körünüsh.
Ular bu ishning qazaqistangha siyasiy we iqtisadiy jehettin éghir ziyan élip kélidighanliqini bildürüp, qazaqistanning yérini bashqilargha bérishning tarixi jinayet ötküzüsh bilen barawer ikenlikini éytqan idi.
Mezkur weqe toghrisidiki ghulghula zorayghandin kéyin Qazaqistan bash ministiri kérim mesimof bu heqte söz qilip, qazaqistan zéminining héchbir seweb bilen bashqilargha ijarige bérilmeydighanliqini keskin ipade qilghan. Bu weqe bir mezgil bésiqip qalghan bolsimu, 1 - Ayning 30 - Küni qazaqistandiki öktichi küchler almatida namayish ötküzüp ejdadlirining qéni bedilige kelgen zéminni "héchkimge bérishke bolmaydu," dep naraziliqlirini ipade qilishti.
Qazaqistan prézidénti nursultan nazarbayéf ötken dékabirda xitayning qazaqistandin tériqchiliq qilish üchün bir milyon géktar yer telep qilghanliqini ashkarilishi bilen qazaqistanda qizghin munaziriler bashlinip ketken idi.
Bu heqte qazaqistandiki siyasiyonlar, dangliq erbaplar hemmisi birdek pikir bayan qilip, buning qazaqistan üchün zor bir tehdit yaritidighanliqini éytishqan. Arqidinla qazaqistan bash ministiri kérim mesumof bu talash - Tartishlargha jawaben qazaq zéminining héchkimge héchqandaq bir seweb bilen sétilmaydighanliqini élan qilip, xelqni xatirjem qilishqa tirishqan bolsimu, bu heqtiki endishiler yenila dawam qilmaqta.
1 - Ayning 30 - Küni qazaqistanning almata shehiride sari arqa tiyatirining yénigha 2500 etrapida amma yighilip namayish ötküzüp hökümetke naraziliq bildürgen. Ular qazaqistan tupraqlirini xitaygha yer ijarige bérishning qobul qilghili bolmaydighan bir ish ikenlikini, ejdadlirining qéni bedilige kelgen bu zéminning xitay we bashqa döletlerge sétilmaydighanliqini ipade qilghan.
Buningdin ilgiriki munazirilerdimu xitay eger bir milyon géktar yerni qazaqistandin ijarige alghan teqdirde buning bilen birlikte shu yerni térish üchün yene on minglighan xitayning qazaqistangha köchüp kélip qazaqistangha tehdit peyda qilidighanliqi bayan qilinghan idi.
Shenbe küni almatidiki meydangha yighilghan namayishchi amma qollirigha mawzédungning süriti chüshürülgen, "qazaq zémini sétilmaydu" dégen xet bésilghan we xitaydin qazaqistangha kéliwatqan sansizlighan tériqchi xitaylar teswirlengen resimlik lozunkilarni kötürüp xitaygha qarshi shuar towlashqan. Namayishta öktichi partiye rehberliri söz qilip, bash ministir mesum kérimofni tenqid qilghan.
Almatida élip bérilghan mezkur namayish chetel metbuatlirida keng yer alghan bolsimu, almatida turushluq péshqedem siyasetchilerdin qehriman ghojamberdi ependi bizning bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilip, bu namayishning öktichi partiyiler teripidin dölettin ruxset élip qilinghan bir namayish ikenlikini, bu namayishning dölet ichidiki metbuatlarda köp yorutulmighanliqini ipade qildi.
Xitayning hazir qazaqistanda barghanséiri éship bériwatqan mebleghliri we xitayning qazaqistangha téxi yéqindila 10 milyard dollar qerz bérip turushqa pütüshishi qazaqlargha bolghan tehdit tuyghusini ashurmaqta. Bolupmu xitayning qazaqistanning néfit we tebiiy gazigha meblegh sélip, énérgiye shirketlirining pay cheklirini sétiwélip, üstünlükni igilishi qazaq xelqini endishilendürmekte iken.
Roytérs agéntliqining xewirige asaslanghanda, namayishni uyushturghan öktichi partiye rehberliridin bolat abilof bu heqte toxtilip, "qazaqistan xitaydin alghan 10 milyard qerz pulni bizning zéminimiz bilen qayturmaqchi boluwatidu" dégen.
Qehriman ghojamberdi ependining bildürüshiche, ilgiri xitaygha qarshi sözlerni qilish mumkin bolmaydighan qazaqistanda mezkur yer ijarige bérish weqesining chiqishi bilen, qazaq xelqining özimu buningdin qattiq chöchügen bolup, bu heqtiki jamaet pikirlirimu zoriyishqa bashlighan. Uning bildürüshiche yene, qazaq metbuatliridimu yéqindin béri xitaygha qarshi sözler we hökümetning siyasitige qarita tenqidiy pikirler yer élishqa bashlighan iken.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/qazaqta-xitaygha-qarshi-namayish-02012010194606.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Wednesday, January 27, 2010
Xitay Yene 5 Uyghurgha Ölüm Jazasi, 8 Uyghurgha Muddetlik We Muddetsiz Qamaq Jazaliri Berdi
AFP Photo

12 - Öktebir küni, xitay 6 uyghurgha ölüm jazasi 1 ige muddetsiz qamaq jazasi bergen bolup, sürette, shu 7 uyghurning biri.
Bu xitay hökümiti 5 - Iyul ürümchi weqesige alaqidar délolar üstidin achqan eng yéngi sottur. Shinxua axbaratida sot heqqide bérilgen xewerge qarighanda, bu nöwet höküm élan qilinghan 13 jawabkarning hemmisi uyghur.
Bu heqte toxtalghan kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya ishlar bölümining diréktori sofiy richardson, omumiy jehettin élip éytqanda xitayning 5 - Iyul weqesige alaqidar jawabkarlarni sotlash jeryanining yenila bir soal ikenlikini ilgiri sürdi.
Richardson mundaq dédi: "kishilik hoquqni közitish teshkilati bu hökümlerni bir qanche jehetlerdin ademni biaram qilidu dep tonuymiz. Aldi bilen biz ölüm jazasigha qarishi. Bu bek wehshiylik. Biz xitaydiki sotning qanuniy tertipidin ezeldin endishilinip kéliwatimiz. Bu adettiki sotlardimu shundaq. Emma bu bek sezgür délolar hésablinidu. Shunglashqa bu yerde, bu jawabkar özlirige artilghan jinayet ispatlirini közdin kechürüshke ruxset qilindimu, ulargha öz aldighan wakaletchi tutush pursiti bérildimu, ular xitay qanunlirida belgilengen hoquqlardin behrimen qilindimu qatarliq soallar jawabsiz qaldi."
Dunya uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishitning bildürüshiche, xitay hökümitining 5 - Iyul weqesini bir terep qilish chariliri we uningdin kéyin bu heqte achqan sotliri qaratmiliqqa ige bolup, héchqandaq qanuniy tertipke uyghun kelmeydiken.
Dilshat rishitning bildürüshiche yene, xitay dairiliri 5 - Iyul weqesini bir terep qilishta qanuniy emes, belki xitay kompartiyisining siyasiy meqsitini asasliq chiqish nuqtisi qilghan.
Sofiy richardson xanimning qarishiche, xitayda hemme sotlar bolupmu, bu xildiki sotlar asasen siyasiylashturup élip bérilidighan bolsimu, emma uyghur élide nöwette élip bériliwatqan sotlar téximu keskin siyasiylashturulghan. U mundaq dédi: "menche, nöwette bu xil siyasiylashturush döletning shinjangdiki menpeeti, muqimsizliq sewebliri we bashqilarni hökümetni yene tenqid qilish niyitidin yandurush meqsitide shinjangda alahide keskinleshti."
Dunya uyghur qurultiyi tetqiqat merkiziy bu heqte élan qilghan yéngi sanliq melumatlargha qarighanda xitay hökümiti 5 - Iyul weqesi we uningdin kéyin yüz bergen yingne sanjish weqesi qatarliqlargha alaqidar jemiy 9 qétim sot achqan.
Melumatlargha qarighanda, xitay dairiliri bu jeryanda eng az dégendimu 26 ademge ölüm jazasi bergen. Yene nurghun uyghurni muddetlik we muddetsiz qamaq jazalirigha höküm qilghan.
Xitay türmiliride ürümchi weqesi bilen qolgha élinghan yene nurghun uyghur barliqi ilgiri sürülmekte. Dilshat rishtining bildürüshiche eger xelqara jemiyet xitaygha bu heqte bésim ishletmise 5 - Iyul ürümchi weqesi bilen qolgha élinghan xitay türmiliridiki bu uyghurlarning qanuniy hoquqliri kapaletke ige qilinmayla qalmay, xitayning sotni qalqan qilghan asasta, jinayet gumandarlirini ölümge buyrush qilmishliri yene dawamlishishi mumkin iken.
Sofiy richardson xanim, xitay hökümitining bu xildiki höküm qilish xahishini ayaghlashturush üchün, xelqara jemiyetning xitay hökümitini oz qanunlirigha hörmet qilishqa, hemde bu xildiki ölüm jazalarni ijra qilish we höküm qilishta dölet derijilik edliye organlirining qarap chiqishigha sunushqa chaqirishi kéreklikini körsetti. U yene xitayni bu xilidiki jazalarni toxtitishqa dewet qilish üchün xelqara jemiyetning qilishqa tégishlik ishliri heqqide toxtilip mundaq dédi: "nöwettiki ehwal astida xelqara jemiyet yene, doklatlirimizda xatirilengen 5 - Iyul weqesidin kéyin uyghur yash yigitlirining yoqap kétish weqesi heqqidiki endishiliri daim otturigha qoyushi kérek. Ularning qeyerde, qandaq turuwatqanliqini sorishi hemde buninggha qoshup ötken yili dékabirda kambodzhadin qayturulghan 20 uyghurning ehwalinimu sürüshte qilip turushi kérek. Menche nöwettiki ehwal shundaq shekildiki eyibleshler we jamaet pikrini shert qilinidu."
Dilshat rishit xitay hökümiti bügün élan qilghan ölüm jazasi heqqide roytérs we b b s qatarliq axbarat agéntliqirighimu bayanat bérip özining bu heqtiki qarashlirini otturigha qoyghan.
Dilshat rishtining bildürüshiche, dunya uyghur qurultiyi bügün xelqara jemiyetni xitayning 5 - Iyul weqesini bir terep qilishi wasitilirige inkas qayturushqa chaqirip murajietname élan qilghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-yene-olum-jazasi-berdi-01262010192620.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Muxbirimiz jüme
2010-01-26Xitay yerlik hökümiti 5 - Iyul ürümchi weqesige alaqidar dep qaralghan yene bir türküm kishiler üstidin sot achti we bularning ichide 4 nepirige ölüm jazisi berdi. Shuning bilen 5 - Iyul ürümchi weqesige chétip ölümge höküm qilinghan uyghurlar sani 20 neperdin ashti.
AFP Photo

12 - Öktebir küni, xitay 6 uyghurgha ölüm jazasi 1 ige muddetsiz qamaq jazasi bergen bolup, sürette, shu 7 uyghurning biri.
Kishilik hoquq teshkilatliri xitayning bu xildiki hökümliridin biaram bolghanliqini ilgiri sürüshmekte.
Xitay hökümiti 5 - Iyul weqesini qanliq basturghandin kéyin, mezkur weqege alaqidar dep qaralghan bir türküm uyghurlargha ötken bir nechche aydin buyan her xil derijide jaza élan qilip kelmekte idi.
25 - Yanwar ürümchi ottura sotning ürümchi weqesige alaqidarliqi ilgiri sürülgen yene 13 Neper uyghur üstidin sot échip, barlarning ichidiki 4 nepirige ölüm jazasi, yene bir nepirige ikki yil kéchiktürülüp ijra qilinidighan ölüm jazasi, qalghan 8 nepirige muddetlik we muddetsiz qamaq jazaliri berdi.
Bu heqte toxtalghan kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya ishlar bölümining diréktori sofiy richardson, omumiy jehettin élip éytqanda xitayning 5 - Iyul weqesige alaqidar jawabkarlarni sotlash jeryanining yenila bir soal ikenlikini ilgiri sürdi.
Richardson mundaq dédi: "kishilik hoquqni közitish teshkilati bu hökümlerni bir qanche jehetlerdin ademni biaram qilidu dep tonuymiz. Aldi bilen biz ölüm jazasigha qarishi. Bu bek wehshiylik. Biz xitaydiki sotning qanuniy tertipidin ezeldin endishilinip kéliwatimiz. Bu adettiki sotlardimu shundaq. Emma bu bek sezgür délolar hésablinidu. Shunglashqa bu yerde, bu jawabkar özlirige artilghan jinayet ispatlirini közdin kechürüshke ruxset qilindimu, ulargha öz aldighan wakaletchi tutush pursiti bérildimu, ular xitay qanunlirida belgilengen hoquqlardin behrimen qilindimu qatarliq soallar jawabsiz qaldi."
Dunya uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishitning bildürüshiche, xitay hökümitining 5 - Iyul weqesini bir terep qilish chariliri we uningdin kéyin bu heqte achqan sotliri qaratmiliqqa ige bolup, héchqandaq qanuniy tertipke uyghun kelmeydiken.
Dilshat rishitning bildürüshiche yene, xitay dairiliri 5 - Iyul weqesini bir terep qilishta qanuniy emes, belki xitay kompartiyisining siyasiy meqsitini asasliq chiqish nuqtisi qilghan.
Sofiy richardson xanimning qarishiche, xitayda hemme sotlar bolupmu, bu xildiki sotlar asasen siyasiylashturup élip bérilidighan bolsimu, emma uyghur élide nöwette élip bériliwatqan sotlar téximu keskin siyasiylashturulghan. U mundaq dédi: "menche, nöwette bu xil siyasiylashturush döletning shinjangdiki menpeeti, muqimsizliq sewebliri we bashqilarni hökümetni yene tenqid qilish niyitidin yandurush meqsitide shinjangda alahide keskinleshti."
Dunya uyghur qurultiyi tetqiqat merkiziy bu heqte élan qilghan yéngi sanliq melumatlargha qarighanda xitay hökümiti 5 - Iyul weqesi we uningdin kéyin yüz bergen yingne sanjish weqesi qatarliqlargha alaqidar jemiy 9 qétim sot achqan.
Melumatlargha qarighanda, xitay dairiliri bu jeryanda eng az dégendimu 26 ademge ölüm jazasi bergen. Yene nurghun uyghurni muddetlik we muddetsiz qamaq jazalirigha höküm qilghan.
Xitay türmiliride ürümchi weqesi bilen qolgha élinghan yene nurghun uyghur barliqi ilgiri sürülmekte. Dilshat rishtining bildürüshiche eger xelqara jemiyet xitaygha bu heqte bésim ishletmise 5 - Iyul ürümchi weqesi bilen qolgha élinghan xitay türmiliridiki bu uyghurlarning qanuniy hoquqliri kapaletke ige qilinmayla qalmay, xitayning sotni qalqan qilghan asasta, jinayet gumandarlirini ölümge buyrush qilmishliri yene dawamlishishi mumkin iken.
Sofiy richardson xanim, xitay hökümitining bu xildiki höküm qilish xahishini ayaghlashturush üchün, xelqara jemiyetning xitay hökümitini oz qanunlirigha hörmet qilishqa, hemde bu xildiki ölüm jazalarni ijra qilish we höküm qilishta dölet derijilik edliye organlirining qarap chiqishigha sunushqa chaqirishi kéreklikini körsetti. U yene xitayni bu xilidiki jazalarni toxtitishqa dewet qilish üchün xelqara jemiyetning qilishqa tégishlik ishliri heqqide toxtilip mundaq dédi: "nöwettiki ehwal astida xelqara jemiyet yene, doklatlirimizda xatirilengen 5 - Iyul weqesidin kéyin uyghur yash yigitlirining yoqap kétish weqesi heqqidiki endishiliri daim otturigha qoyushi kérek. Ularning qeyerde, qandaq turuwatqanliqini sorishi hemde buninggha qoshup ötken yili dékabirda kambodzhadin qayturulghan 20 uyghurning ehwalinimu sürüshte qilip turushi kérek. Menche nöwettiki ehwal shundaq shekildiki eyibleshler we jamaet pikrini shert qilinidu."
Dilshat rishit xitay hökümiti bügün élan qilghan ölüm jazasi heqqide roytérs we b b s qatarliq axbarat agéntliqirighimu bayanat bérip özining bu heqtiki qarashlirini otturigha qoyghan.
Dilshat rishtining bildürüshiche, dunya uyghur qurultiyi bügün xelqara jemiyetni xitayning 5 - Iyul weqesini bir terep qilishi wasitilirige inkas qayturushqa chaqirip murajietname élan qilghan.
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/tepsili_xewer/xitay-yene-olum-jazasi-berdi-01262010192620.html/story_main?encoding=latin
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Subscribe to:
Posts (Atom)
Link List-1
- Amnesty International
- Eastturkistan Goverinment In Exile
- Free Eastturkistan
- Free Ostturkistan
- Gesellschaft für bedrohte Völker
- Google News
- Gérmanche Ügününg-1
- Gérmanche Ügününg-2
- HÖR KÖK BAYRAK
- Küresh Küsen Torturasi!
- Norwegiye Uyghur Kommetiti
- Radio Free Europa
- The Amnesty in USA
- The History Of Uyghur People
- The News of BBC
- The Origin Of Uyghur
- Uyghuristan Torturaliri
- Uyghuristangha Azatliq
- Wellt Uyghur Congress
- Wetinim Uyghur Munberi
Uyghuristan
Freedom and Independence For Uyghuristan!
Link list-2
- Deutsche Welle
- Deutschen Literatur Haus
- Die Berumte Dichter in Deutschland
- Dr.Alimjan Torturasi
- Frankfurter Rundschau
- Free the Word! 2010 Festival of World Literature
- Ghayip Dunya
- Habercininyeri
- International Pen
- International Pen Uyghur Center
- Liebe Gedicht von Deutschen
- Maariponline.org
- Meripet
- My English Teacher and Uyghur Artist
- Nobelprize Org
- Peace and Liberty for Eastturkistan
- Radio Free Asia
- Religion
- The Brother State Hungary
- The Religion Of Islam
- The Rial History Uyghur People
- The Root of Modern uyghur
- Truth About China
- Türk Kerindashlar
- Türkmen Qérindashlar
- Uyghur and Uyghur Kulture
- Uyghur People Online
- Verwant Land Uzbekistan
- World Famous Gallerie
- Üzbek Qerindashlar
FREE UYGHURISTAN!
SYMBOL OF UYGHUR PEOPLE


