Sherqiturkistan 5-Iyul Xelq Inqilawi Heqqide Melumat
1.Namayishqa qatnashqanlarning sani : Xitay metbuatlirida, 7 – ayning 5 – künidiki Ürümchi namayishigha qatnashqanlarning omomi sani texminen 3000 neper, ularni basturushqa qatnashqan saqchi – eskerlerning omomi sani 1500 neper, ular 40 – 50 kishilik guruppilargha bölünüp sheherdiki 30 din artuq nuxtida namayish élip barghan, dep körsütülgen idi. Emma, shahidlarning we bezi terepsiz menbelerning bildürüshiche, 5 – iyul küni namayishqa qatnashqan Uyghurlarning omomi sani 10 mingdin artuq, ularni basturuhqa qatnashqan esker we saqchilarning omomi sanimu 10 ming etrapida.
2.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan öltürülgenlerning omomi sani Xitay teripidin hazirgha qeder élan qilinghan sanliq melumatlarni jemlise, 5 – iyuldin hazirghiche öltürülgenlerning omomi sani 231 neper. Bularning ichide, 5 – iyul küni öltürülgenlerning sani 197 neper; Hazirgha qeder ölümge höküm qilinip étip öltürülgenlerning sani 28 neper; Xitay köchmenliri teripidin kochida urup öltürülgenler 5 neper; Kochida Xitay eskerliri teripidin etip öltürülgenler 2 neper; Yuqarqilar peqetla Xitay terepning istatiskisi bolup, weqeni öz közi bilen körgen shahidlarning Bergen melumatlirida körsütülishiche, 2009 – yili 7 – ayning 5 – künidin hazirgha qeder kochida Xitay eskerliri teripidin étip öltürülgen, Xitay köchmenliri teripidin urup öltürülgen, ölümge höküm qilinip étip öltürülgen we türmilerde qiynap öltürülgen Uyghurlarning omomi sani 2000 mingdin artuq bolup, bunung ichide peqetla 5 – iyol küni étip öltürülgenler 1000 din artuq, Xitay köchmenliri teripidin urup öltürülgenler 500 etrapida, ashkare we yoshurun ölüm jazalirigha höküm qilinip étip öltürülgenler we türmilerde qiynap öltürülgenlerning omomi sanimu 500 neperdin artuq.
3.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan yarilanghan Uyghurlarning sani Xitay metbuatlirida körsütülishiche, Ürümchi qirghinchiliqidin buyan yarilanghanlarning omomi sani 3000 neper etrapida. Bunung ichide 5 – iyol küni yarilanghanlarning sani 1860 neper, yingne sanjish weqeside yarilanghanlarning sani 531 neper, qalghan qismi Uyghur – Xitay toqunushi jeryanida yarilanghanlar. Emma, köpligen shahidlarning bayan qilishiche, 5 – iyol Ürümchi qirghinchiliqidin buyan yarilanghan Uyghurlarning omomi sani 10 mingdin artuq bolup, peqetla 5 – iyol küni yarilanghanlarning sani 5000 ming etrapida, qalghan qismi Xitay köchmenlirining hujumi we Xitay hökümiti teripidin bashlitilghan „Ürümchi weqesi gumandarlirigha zerbe berish herikiti“ jeryanida yarilandurulghanlarin ibaret.
4.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan tutqun qilinghanlar heqqide Xitay hökümitining Ürümchi weqesi munasiwiti bilen 2009 – yili 7 – ayning 6 – küni élan qilghan tunji bayanatida, shu künige qeder namayishqa qatnashqan 1434 neper kishining namayish meydanida qolgha elinghanliqi, bularning ichide 1379 nepiri er, 55 nepirining ayal ikenliki tilgha élindi. Xitay metbuatlirida hazirgha qeder élan qilinghan sanliq melumatlarni toplisaq, 2009 – yili 7 – ayning 5 – künidin bhazirgha qeder peqetla Ürümchi weqesi munasiwiti bilen qolgha élinghanlarning omomi sani 3150 neperge yéqin. Emma Uyghur teshkilatlirining we bezi shahidlarning texminige asaslanghanda, Ürümchi weqesi munasiwiti bilen qolgha élinghan Uyghurlarning sani 10 mingdin ashidu. „Uyghur Aptonom rayonluq yuquri sot mehkimisi“ bilen, „Uyghur Aptonom rayonluq ali teptish mehkimisi“ ning xizmet doklatida yer alghan sanliq melumatlarmu, Uyghur teshkilatliri we shahidlarning qarashlirining toghruluqini körsütüp turmaqta. Mesilen, „Tianshan tori“ning 2010 – yili 1 – ayning 14 – küni xewer qilishiche, shu küni „Uyghur Aptonom rayonluq teptish mehkimisi“ning bash teptishi Qasim Mamut, „Uyghur Aptonom rayonluq 11 - nöwetlik xelq qurultiyi 3 – omumi yighini“da bergen xizmet döklatida, 2009 – yili pütün Sherqiy Türkistan bolyiche her derijilik teptish mehkimiliri teripidin resmi qolgha élin'ghanlarning omomi sanining 18 ming 527 neperge yetkenlikini, 22 ming 677neper kishi üstidin sotgha erizname sunulghanliqini bayan qilghan. Yighinda, „Uyghur Aptonom rayonluq ali sot mehkimisi“ ning bashliqi Ruzi Ismayilmu xizmet doklati bérip, 2009 – yili bir yil ichide her derijilik sot mehkimilirining jemi 302 ming 356 diloni qobul qilip, bunung ichide 270 ming 592 diloni sotlap ayaqlashturghanliqini bayan qilghan. Yoqarqi kishini chöchütidighan bu reqemler, ötken bir yilda Sherqiy Türkistanning siyasi weziyitining neqeder jiddi ötkenlikini eniq körsütüp turmaqta.
5.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan höküm elan qilinhan Uyghurlarning sani Xitay sotliri, 2009 – yili 10 – ayning 12 – künidin, 2010 – yili 1 – ayning 25 – künige qeder, Ürümchi weqesi munasiwiti bilen ilgiri – keyin bolup 11 qetim höküm elan qilish yighini chaqirdi, 11 qetimliq sotnung 2 qetimliqi yingne sanjish weqesige munasiwetlik. Bu 9 qetimliq sotta hökümge elan qilinghanlarning omomi sani 90 neper bolup, bunung ichide 7 nepiri yingne sanjish weqesige munasiwetlik. Yuqarqilarning ichide ölümge höküm qilinghan Uyghurlarning sani 33 neper, muddetsiz we muddetlik qamaq jazasigha höküm qilinghanlarning 57 neper; Hazirgha qeder ölüm jazasigha höküm qilinghan Uyghurlarning 28 nepirining jazasi ijra qilindi, qalghan 6 nepirining jazasi ikki yil kechiktürüldi. Emma, bezi shahidlarning bildürüshiche, yoshurun shekilde ötküzülgen sotlarning sani nahayiti köp bolup, 5 – iyoldin hazirghiche höküm elan qilinghan Uygghurlarning omomi sanmi 500 etrapida, bunung ichide ölümge höküm qilinip etip öltürülgenler 100 din artuq.
Sherqitürkistan Kultur Merkizi Teshwiqat Bölümi
2.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan öltürülgenlerning omomi sani Xitay teripidin hazirgha qeder élan qilinghan sanliq melumatlarni jemlise, 5 – iyuldin hazirghiche öltürülgenlerning omomi sani 231 neper. Bularning ichide, 5 – iyul küni öltürülgenlerning sani 197 neper; Hazirgha qeder ölümge höküm qilinip étip öltürülgenlerning sani 28 neper; Xitay köchmenliri teripidin kochida urup öltürülgenler 5 neper; Kochida Xitay eskerliri teripidin etip öltürülgenler 2 neper; Yuqarqilar peqetla Xitay terepning istatiskisi bolup, weqeni öz közi bilen körgen shahidlarning Bergen melumatlirida körsütülishiche, 2009 – yili 7 – ayning 5 – künidin hazirgha qeder kochida Xitay eskerliri teripidin étip öltürülgen, Xitay köchmenliri teripidin urup öltürülgen, ölümge höküm qilinip étip öltürülgen we türmilerde qiynap öltürülgen Uyghurlarning omomi sani 2000 mingdin artuq bolup, bunung ichide peqetla 5 – iyol küni étip öltürülgenler 1000 din artuq, Xitay köchmenliri teripidin urup öltürülgenler 500 etrapida, ashkare we yoshurun ölüm jazalirigha höküm qilinip étip öltürülgenler we türmilerde qiynap öltürülgenlerning omomi sanimu 500 neperdin artuq.
3.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan yarilanghan Uyghurlarning sani Xitay metbuatlirida körsütülishiche, Ürümchi qirghinchiliqidin buyan yarilanghanlarning omomi sani 3000 neper etrapida. Bunung ichide 5 – iyol küni yarilanghanlarning sani 1860 neper, yingne sanjish weqeside yarilanghanlarning sani 531 neper, qalghan qismi Uyghur – Xitay toqunushi jeryanida yarilanghanlar. Emma, köpligen shahidlarning bayan qilishiche, 5 – iyol Ürümchi qirghinchiliqidin buyan yarilanghan Uyghurlarning omomi sani 10 mingdin artuq bolup, peqetla 5 – iyol küni yarilanghanlarning sani 5000 ming etrapida, qalghan qismi Xitay köchmenlirining hujumi we Xitay hökümiti teripidin bashlitilghan „Ürümchi weqesi gumandarlirigha zerbe berish herikiti“ jeryanida yarilandurulghanlarin ibaret.
4.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan tutqun qilinghanlar heqqide Xitay hökümitining Ürümchi weqesi munasiwiti bilen 2009 – yili 7 – ayning 6 – küni élan qilghan tunji bayanatida, shu künige qeder namayishqa qatnashqan 1434 neper kishining namayish meydanida qolgha elinghanliqi, bularning ichide 1379 nepiri er, 55 nepirining ayal ikenliki tilgha élindi. Xitay metbuatlirida hazirgha qeder élan qilinghan sanliq melumatlarni toplisaq, 2009 – yili 7 – ayning 5 – künidin bhazirgha qeder peqetla Ürümchi weqesi munasiwiti bilen qolgha élinghanlarning omomi sani 3150 neperge yéqin. Emma Uyghur teshkilatlirining we bezi shahidlarning texminige asaslanghanda, Ürümchi weqesi munasiwiti bilen qolgha élinghan Uyghurlarning sani 10 mingdin ashidu. „Uyghur Aptonom rayonluq yuquri sot mehkimisi“ bilen, „Uyghur Aptonom rayonluq ali teptish mehkimisi“ ning xizmet doklatida yer alghan sanliq melumatlarmu, Uyghur teshkilatliri we shahidlarning qarashlirining toghruluqini körsütüp turmaqta. Mesilen, „Tianshan tori“ning 2010 – yili 1 – ayning 14 – küni xewer qilishiche, shu küni „Uyghur Aptonom rayonluq teptish mehkimisi“ning bash teptishi Qasim Mamut, „Uyghur Aptonom rayonluq 11 - nöwetlik xelq qurultiyi 3 – omumi yighini“da bergen xizmet döklatida, 2009 – yili pütün Sherqiy Türkistan bolyiche her derijilik teptish mehkimiliri teripidin resmi qolgha élin'ghanlarning omomi sanining 18 ming 527 neperge yetkenlikini, 22 ming 677neper kishi üstidin sotgha erizname sunulghanliqini bayan qilghan. Yighinda, „Uyghur Aptonom rayonluq ali sot mehkimisi“ ning bashliqi Ruzi Ismayilmu xizmet doklati bérip, 2009 – yili bir yil ichide her derijilik sot mehkimilirining jemi 302 ming 356 diloni qobul qilip, bunung ichide 270 ming 592 diloni sotlap ayaqlashturghanliqini bayan qilghan. Yoqarqi kishini chöchütidighan bu reqemler, ötken bir yilda Sherqiy Türkistanning siyasi weziyitining neqeder jiddi ötkenlikini eniq körsütüp turmaqta.
5.Ürümchi qirghinchiliqidin buyan höküm elan qilinhan Uyghurlarning sani Xitay sotliri, 2009 – yili 10 – ayning 12 – künidin, 2010 – yili 1 – ayning 25 – künige qeder, Ürümchi weqesi munasiwiti bilen ilgiri – keyin bolup 11 qetim höküm elan qilish yighini chaqirdi, 11 qetimliq sotnung 2 qetimliqi yingne sanjish weqesige munasiwetlik. Bu 9 qetimliq sotta hökümge elan qilinghanlarning omomi sani 90 neper bolup, bunung ichide 7 nepiri yingne sanjish weqesige munasiwetlik. Yuqarqilarning ichide ölümge höküm qilinghan Uyghurlarning sani 33 neper, muddetsiz we muddetlik qamaq jazasigha höküm qilinghanlarning 57 neper; Hazirgha qeder ölüm jazasigha höküm qilinghan Uyghurlarning 28 nepirining jazasi ijra qilindi, qalghan 6 nepirining jazasi ikki yil kechiktürüldi. Emma, bezi shahidlarning bildürüshiche, yoshurun shekilde ötküzülgen sotlarning sani nahayiti köp bolup, 5 – iyoldin hazirghiche höküm elan qilinghan Uygghurlarning omomi sanmi 500 etrapida, bunung ichide ölümge höküm qilinip etip öltürülgenler 100 din artuq.
Sherqitürkistan Kultur Merkizi Teshwiqat Bölümi
